Architektura metodologiczna nauk o bezpieczeństwie

Spis treści:

Wstęp

ROZDZIAŁ 1. Ontologia i epistemologia bezpieczeństwa jako przedmiot refleksji naukowej

1.1. Ontologiczne podstawy bezpieczeństwa – definicje, istota i konsekwencje poznawcze
1.2. Epistemologiczne wyzwania w badaniach nad bezpieczeństwem
1.3. Bezpieczeństwo jako kategoria naukowa i społeczna
1.4. Pluralizm koncepcyjny i performatywny wymiar bezpieczeństwa

ROZDZIAŁ 2. Nauki o bezpieczeństwie w perspektywie filozofii nauki

2.1. Kryteria naukowości a pozycja nauk o bezpieczeństwie
2.2. Między paradygmatem kuhnowskim a złożonością morinowską
2.3. Charakter nauk stosowanych i emergencja podejść w NoB
2.4. Przejawy paradygmatycznej złożoności w wybranych dyscyplinach

ROZDZIAŁ 3. Status metodologiczny nauk o bezpieczeństwie

3.1. Metody badań społecznych ich znaczenie dla nauk o bezpieczeństwie
3.2. Ograniczenia i krytyczna analiza klasyfikacji metod
3.3. Instrumentarium badań nauk o bezpieczeństwie – metody, techniki i narzędzia
3.4. Dobór metod w kontekście celów, typów badań i problematyki

ROZDZIAŁ 4. Interdyscyplinarne, monodyscyplinarne oraz transdyscyplinarne dylematy nauk o bezpieczeństwie

4.1. Nauki o bezpieczeństwie w systemie klasyfikacji nauk
4.2. Systematyka orientacji metodologicznych i ich konsekwencje dla badań bezpieczeństwa
4.3. Od pluralizmu metodologicznego do zintegrowanych modeli analizy bezpieczeństwa
4.4. Integracja wiedzy w interdyscyplinarnych badaniach bezpieczeństwa

ROZDZIAŁ 5. Metodologiczne kierunki rozwoju badań nad bezpieczeństwem

5.1. Wyzwania metodologiczne w badaniach nad bezpieczeństwem
5.2. Hybrydyzacja metod i transdyscyplinarność – imperatyw epistemologiczny
5.3. Od problemu do metody – zasada fit for purpose w naukach o bezpieczeństwie

Zakończenie
Bibliografia
Wykaz tabel i rysunków 

Ackermann,  A.  (2012).  Cultural  hybridity:  Between  metaphor  and  empiricism. 
W: P.W. Stockhammer (red.), Conceptualizing cultural hybridization: A transdisci-
plinary approach. Heidelberg Studies on Asia and Europe in a Global Context, Vol. 2. 
Berlin, Heidelberg: Springer Verlag.
Agamben, G. (1995). Homo sacer: Suwerenna władza i nagie życie. Warszawa: Prószyński 
i S-ka.
Agamben, G. (2002). Obóz jako ukryta matryca nowoczesnej polityki. W: Co zostaje 
z Auschwitz. Archiwum i świadek. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Agamben, G. (2003). Stan wyjątkowy. Homo sacer II, 1. Kraków: Korporacja Ha!art.
Argyris, C., Schön, D.A. (1978). Organizational learning: A theory of action perspective. 
Reading, MA: Addison-Wesley.
Alisawi, M. et al. (2023). Cyber security after COVID-19: A review. AIP Conference Pro-
ceedings, 2839(1).
Allport, G.W. (1967). Pattern and growth in personality. New York: Holt, Rinehart, 
Winston.
Andress, J. (2014). The basics of information security: Understanding the fundamentals 
of InfoSec in theory and practice. Waltham, MA: Syngress.
Andrzejczyk,  A.  (2023).  Interdyscyplinarne  badania  naukowe  w  procesie  kreowania 
wiedzy.  Białystok:  Uniwersytet  w  Białymstoku.  Online:  https://repozytorium.
uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/16270/1/A_Andrzejczyk_Interdyscyplinarne_
badania_naukowe.pdf, dostęp: 12.10.2025.
Apanowicz, J. (2002). Metodologia ogólna. Gdynia: Wydawnictwo Bernardinum.
Argyris, C., Schön, D.A. (1989). Participatory action research and action science compa-
red: A commentary. American Behavioral Scientist, 32(5), 612–623. https://doi.org/1
0.1177/0002764289032005008, dostęp: 12.10.2025.
Arystoteles (2004). Polityka. Warszawa: PWN.
Asderaki, F., Markozani, E. (2021). The securitization of migration and the 2015 refugee 
crisis: From words to actions. W: A. Tziampiris, F. Asderaki (red.), The new Eastern 306 Bibliografia
Mediterranean transformed. Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-
70554-1_9, dostęp: 12.10.2025.
Atlantic Council. (2025). Russian hybrid warfare: Europe should study Ukraine’s unique 
experience. Atlantic Council. https://www.atlanticcouncil.org, dostęp: 12.10.2025.
Austin, J.L. (1962). How to do things with words. Oxford: Clarendon Press.
Aven, T. (2016). Risk assessment and risk management: Review of recent advances on 
their foundation. European Journal of Operational Research, 253(1), 1–13. https://doi.
org/10.1016/j.ejor.2015.12.023, dostęp: 12.10.2025.
Babbie, E. (2008). The practice of social research. Belmont, CA: Wadsworth.
Babbie, E. (2013). Podstawy badań społecznych. W. Betkiewicz, M. Bucholc, P. Gadom-
ski, J. Haman, A. Jasiewicz-Betkiewicz, A. Kloskowska-Dudzińska, M. Kowalski, 
& M. Mozga, tłum. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Babbie, E. (2020). The practice of social research. Cengage Learning.
Bal, M. (2002). Travelling Concepts in the Humanities: A Rough Guide. University of 
Toronto Press.
Baldwin, D.A. (1997). The concept of security. Review of International Studies, 23(1), 5–26. 
https://doi.org/10.1017/S0260210597000053, dostęp: 12.10.2025.
Balkan-Şahin,  S.,  Çetiner,  Ö.  (2025).  Ontological  Security  with  its  Widening  and 
Deepening Boundaries: An Evaluation through a Bibliometric Analysis and Syste-
matic Literature Review Lens. All Azimuth, 14(1). https://doi.org/10.20991/allazi-
muth.2025.001, dostęp: 12.10.2025.
Baran, M., Butlewski, M., Czernecka, W. (2018). Zastosowanie analizy morfologicznej 
Zwicky’ego  w  projektowaniu  ergonomicznym  urządzeń  wspomagających  aktyw-
ność sportową osób z niepełnosprawnościami. Organizacja i Zarządzanie, (78), 7–17. 
Politechnika Poznańska.
Białoskórski, R. (2014). NATO i ONZ – relacje podmiotów bezpieczeństwa międzynaro-
dowego. Zeszyty Naukowe AON, 1(94), 25–70.
Beck, U. (2002). Społeczeństwo ryzyka: W drodze do innej nowoczesności. Tłum. S. Cie-
śla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Baldwin, D. A. (1997). The concept of security. Review of International Studies, 23(1), 5–26.
Balzacq, T. (red.). (2011). Securitization Theory: How Security Problems Emerge and Dis-
solve. London: Routledge.
Bałaban, A. (2024). Metody badawcze w naukach prawnych – bieżące refleksje. Przegląd 
Prawa  Konstytucyjnego,  (4),  s.  117–127.  https://doi.org/10.15804/ppk.2024.04.09, 
dostęp: 12.10.2025.
Bammer,  G.  (2013).  Disciplining  interdisciplinarity:  Integration  and  implementation 
sciences for researching complex real-world problems. ANU E Press.
Baylis, J. et al. (2020). The Globalization of World Politics: An Introduction to Interna-
tional Relations. Oxford: Oxford University Press.
Beinhocker, E.D. (2006). The Origin of Wealth: Evolution, Complexity, and the Radical 
Remaking of Economics. Harvard Business Review Press.307 Bibliografia
Berger, P.L., Luckmann, T. (1966). The social construction of reality: A treatise in the 
sociology of knowledge. Anchor Books.
Bhabha, H.K. (1994). The Location of Culture. Routledge.
Blichner, L.C., Molander, A. (2008). Mapping Juridification. European Law Journal, 14(1), 
36–54.
Boas, F. (2007). Cele badań antropologicznych. W: E. Nowicka, M. Głowacka-Grajper 
(red.), Świat człowieka – świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii. 
Warszawa: PWN.
Bogunia-Borowska,  M.,  Sarzyńska-Traczyk,  A.  (2023).  Dyskurs  naukowy  i  ekspercki 
w czasach pandemii koronawirusa: Diagnozy, prognozy i remedia. Kultura Współcze-
sna, 2(122), 85–104.
Bolesta-Kukułka, K. (2000). Zarządzanie strategiczne. Warszawa: PWN.
Bombała, B. (2017). Pytanie o paradygmat nauk o bezpieczeństwie – ujęcie personali-
styczno-fenomenologiczne. Zagadnienia Naukoznawstwa, 1(211), 18–21.
Booth, K. (2007). Theory of World Security. Cambridge: Cambridge University Press.
Bryman, A. (2016). Social research methods. Oxford University Press.
Buchanan,  R.  (1992).  Wicked  problems  in  design  thinking.  Design  Issues,  8(2),  5–21. 
https://doi.org/10.2307/1511637, dostęp: 12.10.2025.
Buenrostro-Jáuregui, M.H. et al. (2025). A comprehensive overview of stress, resilience, 
and  neuroplasticity  mechanisms.  International  Journal  of  Molecular  Sciences,  26(7), 
3028. https://doi.org/10.3390/ijms26073028, dostęp: 12.10.2025.
Burrell, G., Morgan, G. (1979). Sociological paradigms and organisational analysis: Ele-
ments of the sociology of corporate life. London: Heinemann.
Buzan, B. (1991). People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in 
the Post-Cold War Era. Boulder: Lynne Rienner.
Buzan, B. et al. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Boulder: Lynne Rienner.
Buzan, B., Hansen, L. (2009). The Evolution of International Security Studies. Cam-
bridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511817762, dostęp: 
12.10.2025.
Buzan, B., Wæver, O. (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security. 
Cambridge: Cambridge University Press.
California  Learning  Resource  Network.  (2025).  What  is  a  science  discipline?  https://
www.clrn.org/what-is-a-science-discipline, dostęp: 12.10.2025.
Cartwright, N. (1999). The dappled world: A study of the boundaries of science. Cam-
bridge University Press.
Case, D.U. (2016). Analysis of the cyber attack on the Ukrainian power grid. Waszyng-
ton, DC: SANS Industrial Control Systems.
Cieślarczyk,  M.  (2009).  Teoretyczne  i  metodologiczne  podstawy  badania  problemów 
bezpieczeństwa i obronności państwa. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej.
Cieślarczyk, M. (2010). Teoretyczne i metodologiczne podstawy badań problemów bez-
pieczeństwa i obronności państwa. Akademia Podlaska w Siedlcach.308 Bibliografia
Chmielewska-Banaszak, D. (2002). Bariery komunikacyjne świata nauki. Zeszyty Nauko-
we Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 346: Studia Sociologica, nr 14, s. 119–128.
Chudziak, S. (2025). Studying economic complexity with agent-based models: advances, 
challenges and future perspectives. Journal of Economic Interaction and Coordination, 
20, 413–449. https://doi.org/10.1007/s11403-024-00428-w, dostęp: 12.10.2025.
Cilliers, P. (1998). Complexity and postmodernism: Understanding complex systems. 
Routledge.
Clark-Ginsberg, A., Slayton, R. (2021). Organized Cyber Threats: Assessing the Risks 
and Mitigation Strategies. Journal of Cyber Policy, 6(2), 223–245. https://doi.org/10.
1080/23738871.2021.1923294, dostęp: 12.10.2025.
Coccia, M. (2020). The evolution of scientific disciplines in applied sciences: Dynamics 
and empirical properties of experimental physics. Scientometrics, 124(1), 451–487. 
https://doi.org/10.1007/s11192-020-03464-y, dostęp: 12.10.2025.
Conklin, J. (2005). Dialogue mapping: Building shared understanding of wicked pro-
blems. Wiley.
Cohen,  I.B.  (1994).  The  Natural  Sciences  and  the  Social  Sciences:  Some  Critical  and 
Historical Perspectives. Springer.
Collins, A. (red.). (2016). Contemporary security studies (4. wyd.). Oxford University 
Press.
Comfort, L.K. et al. (red.). (2010). Designing resilience: Preparing for extreme events. Pit-
tsburgh, PA: University of Pittsburgh Press.
Comte, A. (2009). The Positive Philosophy of Auguste Comte. Cambridge University 
Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511701467, dostęp: 12.10.2025.
Confucius. (1997). The Analects of Confucius. Nowy Jork: Vintage Books.
Covarrubias, M. (2025, March 14). The Dunning-Kruger effect in leadership: Decision-
-making challenges in a VUCA world. PA Times Online. https://patimes.org/the-
dunning-kruger-effect-in-leadership-decision-making-challenges-in-a-vuca-world, 
dostęp: 12.10.2025.
Creswell, J.W. (2013). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods 
Approaches. Los Angeles: SAGE.
Creswell, J.W., Creswell, J.D. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed 
methods approaches. Sage Publications.
Creswell,  J.W.,  Plano  Clark,  V.L.  (2018).  Designing  and  Conducting  Mixed  Methods 
Research. Thousand Oaks: SAGE Publications.
Curanović,  J.  (2019).  Ontological  (In)Security  and  the  Russian  Soul:  National  Iden-
tity  and  the  Concept  of  State  in  Russia.  Politics,  39(4),  451–465.  https://doi.
org/10.1177/0263395718779934, dostęp: 12.10.2025.
Czaja, S. (2010). Bezpieczeństwo – definicje, typologie i  obszary badawcze. W: J. Zięba 
(red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie. Warszawa: Polski Insty-
tut Spraw Międzynarodowych.
Czakon, W. (2021). Metodyka systematycznego przeglądu literatury. Warszawa: PWN.309 Bibliografia
Czupryński, A. (2017). Kryteria dyscypliny naukowej. W: A. Czupryński, B. Wiśniew-
ski, J. Zboina (red.), Nauki o bezpieczeństwie. Wybrane problemy badań. Centrum 
Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej – PIB, s. 21–36.
Czupryński, A. et al. (2017). Nauki o bezpieczeństwie. Wybrane problemy badań. Siedl-
ce: Wydawnictwo Akademii Siedleckiej.
Czupryński,  A.,  Such-Pyrgiel,  M.  (2025).  Stosowanie  badań  jakościowych  w  naukach 
o  bezpieczeństwie.  Część  I.  Journal  of  Modern  Science,  62(2),  22–45.  https://doi.
org/10.13166/jms/208152, dostęp: 12.10.2025.
Czupryński, A. et al. (red.). (2015). Bezpieczeństwo. Teoria. Badania. Praktyka. CNBOP-PIB.
Czupryński,  A.  et  al.  (red.).  (2023).  Metoda  naukowa  w  badaniach  bezpieczeństwa. 
Wybrane elementy. Wydawnictwo Naukowe Akademii WSB.
Dahl, M. (2019). Europejski kryzys imigracyjny z 2015 roku i jego wpływ na prowadzoną 
przez Polskę w latach 2015–2018 politykę zagraniczną. Myśl Ekonomiczna i Politycz-
na, 2(65), 202–219.
Czakon, W. (2007). Rola modeli analitycznych w zarządzaniu strategicznym. Studia Eko-
nomiczne, 37, 43–54.
Dawidczyk,  A.  (2023).  Poradnik  dla  doktorantów  i  habilitantów  nauk  o  bezpieczeń-
stwie. Warszawa: Difin.
Dawidczyk, A., Jurczak, J., Łuka, P. (2019). Metody, techniki i narzędzia nauk o bezpie-
czeństwie. Warszawa: Difin.
Dawidczyk, A., Jurczak, J. (2022). Metodologia bezpieczeństwa w przykładach i zastoso-
waniach. Warszawa: Difin.
Davies, P.H.J. (2024). Counterintelligence and escalation from hybrid to total war. Intel-
ligence and National Security. Advance online publication. https://doi.org/10.1080
/02684527.2024.2329419, dostęp: 12.10.2025.
Delorme,  R.  (2012).  Głęboka  kompleksowość  i  epistemologia  nauk  społecznych. 
W: J. Klich, A. Surówka (red.), Zarządzanie Publiczne, 1(19), s. 85–108.
Denzin,  N.K.  (1978).  The  Research  Act:  A  Theoretical  Introduction  to  Sociological 
Methods. New York: McGraw-Hill.
Dewey, J. (1938). Logic: The theory of inquiry. New York: Henry Holt and Company.
DidYouKnowScience. (2025). The Branches of Science Explained: What You Need to 
Know.  https://didyouknowscience.com/the-branches-of-science-explained-what-
you-need-to-know, dostęp: 12.10.2025.
van Dijk, T.A. (2008). Discourse and power. Palgrave Macmillan.
Dilthey, W. (1987). O istocie filozofii i inne pisma. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Dobson, I. et al. (2007). Complex systems analysis of series of blackouts: Cascading 
failure,  critical  points,  and  self-organization.  Chaos:  An  Interdisciplinary  Journal 
of  Nonlinear  Science,  17(2),  026103.  https://doi.org/10.1063/1.2737822,  dostęp: 
12.10.2025.
Dombrowski, P. (2013). Complexity, strategy, and the national security enterprise. Cam-
bridge University Press.310 Bibliografia
Drygiel-Bielińska, M. (2020). Podejście systemowe w badaniach bezpieczeństwa. Bezpie-
czeństwo. Teoria i Praktyka, 1(40), 5–20.
Dunn Cavelty, M. (2008). Cyber-Security and Threat Politics: US Efforts to Secure the 
Information Age. London: Routledge.
Durkheim, E. (1968). Zasady metody socjologicznej. Tłum. J. Szacki. Warszawa: PWN.
Durkheim, E. (1990). Elementarne formy życia religijnego. Tłum. A. Zadrożyńska. War-
szawa: PWN.
El Ghamari et al. (2021). Interdisciplinary and transdisciplinary security research. Euro-
pean Research Studies Journal, 24(3B), 434–455. https://doi.org/10.35808/ERSJ/2491, 
dostęp: 12.10.2025.
Ellison, G. (2024). Implications of heterogeneous SIR models for analyses of COVID-19. 
Review of Economic Design, 28, 651–687. https://doi.org/10.1007/s10058-024-00355-z, 
dostęp: 12.10.2025.
Emmers, R. (2013). Securitization. London: Routledge.
Encyclopaedia Britannica. (2025). Science/Definition, Disciplines, Facts. https://www.
britannica.com/science/science, dostęp: 12.10.2025.
Enloe, C. (2000). Maneuvers: The international politics of militarizing women’s lives. 
University of California Press.
Epstein,  J.M.  (2006).  Generative  social  science:  Studies  in  agent-based  computational 
modeling. Princeton University Press.
Ernst,  G.  (2020).  A  Complete  Approach  to  Loop  Verification  with  Invariants  and 
Summaries.
Eysenck, M. (2009). Psychology: An International Perspective. Psychology Press.
Fairclough,  N.  (2013).  Critical  discourse  analysis:  The  critical  study  of  language. 
Routledge.
Fakhoury, R. (2023). Polar Stars: Toward an Epistemological Understanding of Security 
Constellations and the Arctic Case. Global Studies Quarterly, 3(4).
Freire, P. (2000). Pedagogy of the oppressed. Continuum (Oryginał wydany w 1970).
Ferdous, R. et al. (2011). Fault and event tree analyses for process systems risk analy-
sis:  Uncertainty  handling  formulations.  Risk  Analysis,  31(1),  86–107.  https://doi.
org/10.1111/j.1539-6924.2010.01475.x, dostęp: 12.10.2025.
Feyerabend, P. (1996). Przeciw metodzie. Wydawnictwo Siedmioróg (Oryginalna praca 
wydana w 1975).
Feyerabend, P. (1993). Against Method. London: Verso.
Filip, G. (2018). Era interdyscyplinarności. Forum Akademickie, 12.
Filipek, A. (red.). (2015). Elementy teorii i praktyki transdyscyplinarnych badań pro-
blemów  bezpieczeństwa.  Siedlce:  Wydawnictwo  Uniwersytetu  Przyrodniczo-
-Humanistycznego.
Fleck, L. (1979). Genesis and development of a scientific fact. Chicago, IL: University of 
Chicago Press (Oryginał wydany w 1935).
Flick, U. (2011). An Introduction to Qualitative Research. London: SAGE.311 Bibliografia
Flick, U. (2018). An introduction to qualitative research. Sage Publications.
Floyd, R. (2007). Towards a consequentialist evaluation of security: Bringing together 
the Copenhagen and the Welsh Schools of security studies. Review of International 
Studies, 33(2), 327–350.
Floyd, R. (2019). The Morality of Security: A Theory of Just Securitization. Cambridge: 
Cambridge University Press.
Flyvbjerg, B. (2001). Making social science matter: Why social inquiry fails and how it 
can succeed again. Cambridge University Press.
Foucault, M. (1977). Archeologia wiedzy (A. Siemek, tłum.). Warszawa: PWN. (Oryginał 
opublikowany w 1969 r.)
Foucault, M. (2002). Porządek dyskursu (M. Kozłowski, tłum.). Gdańsk: Słowo/Obraz 
Terytoria. (Oryginał wygłoszony w 1970 r.)
Foucault, M. (2009). Bezpieczeństwo, terytorium, populacja. Warszawa: PWN (Oryginał 
wydany w 2004).
Francia, G.A. III et al. (2021). Agent-Based Modeling of Entity Behavior in Cyberse-
curity.  Advances  in  Cybersecurity  Management  (s.  3–18).  Springer.  https://doi.
org/10.1007/978-3-030-71381-2_1, dostęp: 12.10.2025.
Frankfort-Nachmias, C., Nachmias, D. (2008). Research methods in the social sciences 
(7th ed.). Worth Publishers.
Fuller, L. (2019). The morality of law. New Haven: Yale University Press.
Gadamer,  H.-G.  (1993).  Prawda  i  metoda.  Zarys  hermeneutyki  filozoficznej.  Tłum. 
B. Baran. Warszawa: PWN.
Mootz, F.J. (red.). (2007). Gadamer and Law. Aldershot: Ashgate.
Galewicz, W. (2009). O etyce badań naukowych. Diametros, 19, 48–57.
Gallie, W.B. (1956). Essentially Contested Concepts. Proceedings of the Aristotelian Society, 
56, 167–198.
Garcia-Perez, A. et al. (2023). Resilience in healthcare systems: Cyber security and ada-
ptive capacities. Science of The Total Environment.
Gasztold, A. (2018). Studia nad bezpieczeństwem w ujęciu feministycznym. Studia Poli-
tologiczne, 47, 316–333.
Gaukroger, S. (2010). The Collapse of Mechanism and the Rise of Sensibility: Science and 
the Shaping of Modernity, 1680–1760. Oxford: Clarendon Press.
Gazzaniga, M.S., Ivry, R., Mangun, G. (2019). Cognitive neuroscience: The biology of the 
mind. W.W. Norton, Company.
Giddens,  A.  (1990).  The  Consequences  of  Modernity.  Stanford:  Stanford  University 
Press.
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity. Stanford University Press.
Giddens, A. (2003). Stanowienie społeczeństwa: Zarys teorii strukturacji (S. Amsterdam-
ski, Trans.). Poznań: Zysk i S-ka. (Oryginał wydany w 1984 r. jako The Constitution 
of Society: Outline of the Theory of Structuration).
Giddens, A. (2006). Socjologia. Warszawa: PWN.312 Bibliografia
Gierszewski, J. (2015–2025). Recenzje naukowe i aktywność akademicka [Profil nauko -
wy]. Portal Ludzie Nauki. https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/janusz.gierszew -
ski.YNyRFhAQi9i, dostęp: 12.10.2025.
Gierszewski, J. (2013). Bezpieczeństwo wewnętrzne. Zarys systemu. Warszawa: Difin.
Gierszewski, J. (2013). Model bezpieczeństwa społecznego na tle teorii systemów. Collo-
quium AMW, 2(10), 65–80.
Gierszewski,  J.  (2010).  Postrzeganie  bezpieczeństwa  na  podstawie  przeglądu  definicji. 
W: P. Sienkiewicz, M. Marszałek, H. Świeboda (Red.), Metodologia badań bezpie-
czeństwa narodowego. Bezpieczeństwo 2010 (t. 1). Warszawa: Wydawnictwo Akade-
mii Obrony Narodowej.
Gierszewski, J. (2017). Personal security within the human security paradigm. Security 
Dimensions: International, National Studies, 23(23), 51–66. https://doi.org/10.24356/
SD/23/2, dostęp: 12.10.2025.
Gierszewski, J. (2016). Wpływ paniki moralnej na postrzeganie bezpieczeństwa publicz-
nego. Kultura Bezpieczeństwa. Nauka – Praktyka – Refleksje, 21, 115–137.
Gierszewski,  J.  (2018).  Problemy  tożsamości  nauk  o  bezpieczeństwie  jako  dyscypliny 
społecznej. W: T. Kośmider, W. Kitler (red.), Granice tożsamości nauk o bezpieczeń-
stwie. Perspektywa materialna i formalna. Difin.
Gierszewski,  J.  (2019).  Paradygmatyczne  punkty  widzenia  nauk  o  bezpieczeństwie. 
Historia i Polityka, 29 (36), 9–25. https://doi.org/10.12775/HiP.2019.022, dostęp: 
12.10.2025.
Gierszewski, J. (2022). Wokół uniwersum nauk o bezpieczeństwie. Warszawa: Difin.
Gierszewski, J. (2023). Sub-disciplines in security sciences: On the need to distinguish 
them. Polish  Political  Science  Yearbook, 52 (4), 191–206. https://doi.org/10.15804/
ppsy202397, dostęp: 12.10.2025.
Gierszewski, J. (2024). Sprawiedliwość, wolność i subsydiarność jako komponenty bez-
pieczeństwa społecznego. Warszawa: Difin.
Gierszewski, J. (2025). Zarys systemu bezpieczeństwa wewnętrznego. Warszawa: Difin.
Gierszewski, J. (2025). Interdyscyplinarność czy monodyscyplinarność nauk o bezpie-
czeństwie?  Wiedza  Obronna,  290(1).  https://doi.org/10.34752/2025-1-1,  dostęp: 
12.10.2025.
Gierszewski, J. (2025). Zdolności mobilizacyjne państwa w warunkach kryzysu demo-
graficznego.  Journal  of  Modern  Science,  63(3),  121–145.  https://doi.org/10.13166/
jms/212615, dostęp: 12.10.2025.
Gierszewski, J., Matuśkiewicz, M. (2020). Assessment of the effectiveness of the security 
features of personal wireless networks. Security and Defence Quarterly, 32(5), 59–75. 
https://doi.org/10.35467/sdq/130300, dostęp: 12.10.2025.
Gierszewski, J., Pieczywok, A. (2020). Metodologiczne podstawy badania problemów bezpie-
czeństwa. Warszawa: Difin.
Gierszewski,  J.,  Pieczywok,  A.  (2020).  The  challenges  of  studying  during  the  SARS-
-CoV-2 pandemic. Security Dimensions, 34, 22–44.313 Bibliografia
Gierszewski, J., Pieczywok, A. (2021). Społeczny wymiar bezpieczeństwa człowieka. War-
szawa: Difin.
Gierszewski, J., Pieczywok, A. (2022). Bezpieczeństwo kulturowe człowieka w dobie kry-
zysu jego tożsamości. Warszawa: Difin.
Gierszewski, J., Pieczywok, A., Piestrzyński, W. (2023). Pomiar jakości życia i poczucia 
bezpieczeństwa na poziomie lokalnym: Przykład powiatu chojnickiego. Warszawa: 
Difin.
Gierszewski,  J.,  Młynarkiewicz,  Ł.,  Nowacki,  T.,  Dworzecki,  J.  (2021).  Nuclear  power 
in  Poland’s  energy  transition.  Energies,  14(3626),  1–26.  https://doi.org/10.3390/
en14123626, dostęp: 12.10.2025.
Gilemkhanova, E.N. (2024). Cultural Norm and Personal Security: The Bifurcation Point 
of the Sociocultural System. Cultural-Historical Psychology, 20(4), 78–87. https://doi.
org/10.17759/chp.2024200409, dostęp: 12.10.2025.
Giroux, H.A. (2011). On critical pedagogy. Bloomsbury Academic.
Glassman, M., Erdem, G., Bartholomew, M. (2013). Action research and its history as an 
adult education movement for social change. Adult Education Quarterly, 63(3).
Glen, A.J. (2023). Epistemological determinants of cognition of subject security. Cen-
tral  European  Journal  of  Security  Studies,  1(1),  7–16.  https://doi.org/10.15804/
CEJSS.2023101, dostęp: 12.10.2025.
Glen,  A.J.  (2021).  Podstawy  poznania  bezpieczeństwa  podmiotu:  Aksjologia,  ontolo-
gia,  epistemologia,  metodologia.  Siedlce:  Wydawnictwo  Naukowe  Uniwersytetu 
Przyrodniczo-Humanistycznego.
Gnitecki, J. (1996). Podstawy badań pedagogicznych. Wydawnictwo UAM.
Głogowska, P., Zdrojewska, P., Wagner, H. (2016). Bezpieczeństwo i zagrożenia – wza-
jemne relacje. Zeszyty Naukowe PWSZ w Legnicy, 20(3), 25–32.
Godłów-Legiędź, J. (2013). Ekonomia behawioralna: Od koncepcji racjonalności do wizji 
ustroju ekonomicznego. „Ekonomia – Economics”, 4(25), 24–41.
Goode, W.J., Hatt, P.K. (2006). Metody badań społecznych. Warszawa: PWN.
Grabowski, R. (2013). System zarządzania kryzysowego w Polsce po powodzi 2010 r.: 
wnioski i rekomendacje. Rocznik Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 7(2), 83–98.
Greenberg, A. (2017). The WannaCry ransomware attack has spread to 150 countries. 
Wired.  https://www.wired.com/2017/05/wannacry-ransomware-hospitals-hit, 
dostęp: 12.10.2025.
Grobler, A. (2016). Dwa pojęcia wiedzy: w stronę unifikacji. Przegląd Filozoficzny. Nowa 
Seria, 25(1), 5–22.
Grobler, A. (2006). Metodologia nauk. Znak.
Gruszczak, A. (2016). Resilience and mitigation in security management: Concepts and 
concerns. Forum Scientiae Oeconomia, 4(1), 7–23.
Guba,  E.G.,  Lincoln,  Y.S.  (1994).  Competing  Paradigms  in  Qualitative  Research. 
W: N.K. Denzin, Y.S. Lincoln (red.), Handbook of Qualitative Research. Thousand 
Oaks: SAGE.314 Bibliografia
Guba, E.G., Lincoln, Y.S. (1997). Paradigmatic controversies, contradictions, and emer-
ging confluences. W: N.K. Denzin, Y.S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative rese-
arch (s. 163–188). Thousand Oaks, CA: Sage.
Habersaat, K.B. et al. (2020). Ten considerations for effectively managing the COVID-19 
transition.  Nature  Human  Behaviour,  4(7),  677–687.  https://doi.org/10.1038/
s41562-020-0906-x, dostęp: 12.10.2025.
Hadnagy, C. (2018). Social engineering: The science of human hacking. Wiley.
Hacking, I. (1999). The social construction of what? Harvard University Press.
Hägerstrand, T. (1975). Space, time and human conditions. W: A. Karlqvist (red.), Dyna-
mic allocation of urban space (Vol. 3, s. 2–12). Farnborough, UK: Saxon House.
Harding, S. (1987). Feminism and methodology: Social science issues. Indiana University 
Press.
Hassan, S.H., Doosti, H. (2024). Practical Biostatistics for Medical and Health Scien-
ces.  Singapore:  Springer.  https://doi.org/10.1007/978-981-97-3083-4,  dostęp: 
12.10.2025.
Hart, H.L.A. (1961). The Concept of Law. Oxford: Clarendon Press.
Hatch, M.J. (2002). Teoria organizacji. Warszawa: (Oryginał wydany w 1997 jako Orga-
nization theory: Modern, symbolic, and postmodern perspectives). Oxford Univer-
sity Press.
Hatfield-Dodds et al. (2007). Adaptive Governance: An Introduction and Implications 
for Public Policy. AARES Conference Paper.
Helbing, D. (2013). Globally networked risks and how to respond. Nature, 497(7447), 
51–59. https://doi.org/10.1038/nature12047, dostęp: 12.10.2025.
Hempel, C.G. (1965). Aspects of Scientific Explanation. Nowy Jork: Free Press.
Herington, J. (2012). The concept of security. Political Studies, 60(4), 803–820. https://
doi.org/10.1111/j.1467-9248.2011.00929.x, dostęp: 12.10.2025.
Huysmans, J. (1998). Security! What do you mean? From concept to thick signifier . Euro-
pean Journal of International Relations, 4(2), 226–255.
Hobbes, T. (2005). Lewiatan. Warszawa: PWN.
Holland, J.H. (2014). Complexity: A very short introduction. Oxford: Oxford University 
Press.
Hollnagel, E. (2011) Prologue: The Scope of Resilience Engineering. W: Hollnagel, E., 
Paries, J., Woods, D.D. and Wreathall, J. (red.), Resilience Engineering in Practice: 
A Guidebook. Ashgate Publishing Company, Bulington, XXIX–XXXIX.
Hołyst, B. (2021). Kryminalistyka. Metody, techniki i praktyka wykrywania przestępstw 
(wyd. 12). Warszawa: Wolters Kluwer.
Hołyst, B. (2021). Profilowanie kryminalne i  psychologia sądowa w praktyce organów 
ścigania (wyd. 12). Warszawa: Wolters Kluwer.
Homer-Dixon, T. et al. (2015). Synchronous failure: The emerging causal architecture of 
global crisis. Ecology and Society, 20(3). https://doi.org/10.5751/ES-07681-200306, 
dostęp: 12.10.2025.315 Bibliografia
Hollnagel, E. et al. (red.). (2006). Resilience engineering: Concepts and precepts. Ashgate.
Hooks, B. (1994). Teaching to transgress: Education as the practice of freedom. Routledge.
Horkheimer, M., Adorno, T.W. (2002). Dialectic of enlightenment: Philosophical frag-
ments. Stanford University Press.
Hungry Today. https://hungarytoday.hu/hungarians-should-decide-who-they-want-to-
live-with-urges-viktor-orban/?utm_source=chatgpt.com, dostęp: 14.08.2025.
International Organization for Standardization. (2018). ISO 31000:2018 Risk manage-
ment-Guidelines. Genewa: ISO.
International Organization for Standardization. (2025). ISO 22300:2025 Security and 
resilience–Vocabulary. Genewa.
Jahn, T., Bergmann, M., Keil, F. (2012). Transdisciplinarity: Between mainstreaming and 
marginalization.  Ecological  Economics,  79,  1–10.  https://doi.org/10.1016/j.ecole-
con.2012.04.017, dostęp: 12.10.2025.
Jankowska, R. et al. (2023). Efektywność profilowania w  polskim postępowaniu karnym. 
Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis, 12(2), 89–108. https://doi.org/10.34616/
fiuw.2023.12.2.89-108, dostęp: 12.10.2025.
Jemioło, T., Dawidczyk, A. (2008). Wprowadzenie do metodologii badań bezpieczeństwa. War-
szawa: Akademia Obrony Narodowej.
Jędrychowski, W. (2004). Zasady planowania i prowadzenia badań naukowych w medycynie. 
Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jiang, Z., Liu, X., Kang, Y., Sun, C., Ahn, Y.-Y., Bollen, J. (2025). Social inequality and 
cultural factors impact the awareness and reaction during the cryptic transmission 
period of pandemic. PNAS Nexus, 4(2), pgaf043. https://doi.org/10.1093/pnasne-
xus/pgaf043, dostęp: 12.10.2025.
Jasanoff, S. (red.). (2004). States of knowledge: The co-production of science and the 
social order. Routledge.
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
Kamiński, S. (1992). Nauka i metoda: Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: Towarzy -
stwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kaplan, S., Garrick, B.J. (1981). On the Quantitative Definition of Risk. Risk Analysis, 
1(1), 11–27.
Kapucu, N., Garayev, V. (2011). Collaborative decision-making in emergency and disaster 
management. International Journal of Public Administration, 34(6), 366–375. https://
doi.org/10.1080/01900692.2011.561477, dostęp: 12.10.2025.
Kasprzak, W. (2019). Metodologia badań w naukach technicznych. Politechnika Wrocławska.
Kawalec, P. (2014a). Metody mieszane w kontekście procesu badawczego w naukoznaw-
stwie. Zagadnienia Naukoznawstwa, 50(1), 3–22.
Kawalec, P. (2014b). Uzasadnienie stosowania metod mieszanych w kognitywistyce na 
przykładzie  nowego  paradygmatu  badań  w  psychiatrii  RDoC.  Dąbrowski  W.A., 
Woleński J. (red.), Metodologia i teoria podstaw kognitywistyki (s. 27–46). Kraków: 
Copernicus Center Press.316 Bibliografia
Kawalec,  P.  (2013).  Założenia  umiarkowanie  pluralistycznej  metodologii.  Zagadnienia 
Naukoznawstwa,  49(4),  365–384.  https://doi.org/10.36707/ZN.49.4.2013.94026, 
dostęp: 12.10.2025.
Kawalec, P. (2016). W kierunku dojrzałości metodologicznej badań naukoznawczych. 
Zagadnienia Naukoznawstwa, 52(1), 33–44.
Kawalec, P. (2019). Epistemiczne podstawy badań metodami mieszanymi. Zagadnienia 
Naukoznawstwa, 55(2), 153–168.
Kawik, J. (2024). Kto jest podmiotem krajowego systemu cyberbezpieczeństwa? Vault-Tech.
Kickbusch, I. et al. (2020). Covid-19: How a virus is turning the world upside down. BMJ, 
369, m1336. https://doi.org/10.1136/bmj.m1336, dostęp: 12.10.2025.
Kielar, M.B., Gop, A. (2021). Integralny pluralizm metodologiczny – postdyscyplinarne 
podejście do badań naukowych. Rocznik Pedagogiczny, 44(1), 231–255. https://doi.
org/10.18778/7525-690-1.20, dostęp: 12.10.2025.
Kitler, W. (2011). Bezpieczeństwo narodowe RP: podstawowe kategorie, uwarunkowania, 
system. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej.
Kitler, W. (2020). Bezpieczeństwo narodowe: Teoria i praktyka. Warszawa: Towarzystwo 
Wiedzy Obronnej.
Kitler,  W.,  Skrabacz,  A.  (2010).  Bezpieczeństwo  ludności  cywilnej:  Pojęcie,  organiza-
cja  i  zadania  w  czasie  pokoju,  kryzysu  i  wojny.  Warszawa:  Towarzystwo  Wiedzy 
Obronnej.
Kiras, J.D. (2006). Irregular warfare: Terrorism and insurgency. W: Baylis J. (red.), Strategy 
in the Contemporary World (s. 475–498). Oxford University Press.
Klein, J.T. (1990). Interdisciplinarity: History, theory, and practice. Wayne State Univer-
sity Press.
Klein, J.T. (2010). A Taxonomy of Interdisciplinarity. W: Frodeman R. et al.(red.), The 
Oxford  Handbook  of  Interdisciplinarity  (s.  15–30).  Oxford:  Oxford  University 
Press.
Kok, K. (2007). Methods for developing multiscale participatory scenarios: Insights from 
Southern  Africa  and  Europe.  Ecology  and  Society,  12(1).  https://doi.org/10.5751/
ES-01976-120108, dostęp: 12.10.2025.
Kołakowski, L. (1966). Obecność mitu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kononiuk, A., Magruk, A. (2008). Przegląd metod i technik badawczych stosowanych 
w programach foresight. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, 2(32), 29–52.
Kopeć, M., Gondek, K. (2016). Znaczenie długotrwałych doświadczeń w naukach przy-
rodniczych. Polish Journal for Sustainable Development, 20, 112–124.
Korybski, A. (2002). Funkcje państwa. Szmulik W B., Żmigrodzki M. (red.), Wprowadze-
nie do nauki o państwie i polityce (s. 101–105). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Kostecka-Tomaszewska, L. (2024). Bezpieczeństwo energetyczne państw członkowskich 
Unii Europejskiej w XXI wieku. W: Adamkiewicz J., Baranowski M. (red.), Roczniki 
Nauk Społecznych, 50(4), 33–37. Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.317 Bibliografia
Koziej, S. (2011). Bezpieczeństwo: Istota, podstawowe kategorie i historyczna ewolucja. 
Bezpieczeństwo Narodowe, (18), 19–39.
Koźmiński,  A.  K.,  Jemielniak,  D.  (2011).  Zarządzanie  od  podstaw.  Warszawa:  Wolters 
Kluwer.
Krause, K., Williams, M. C. (red.). (1997). Critical Security Studies: Concepts and Cases. 
Minneapolis: University of Minnesota Press.
Król, K. (2023). Wielcy Polacy w Projekcie Manhattan. Studia i Materiały Centralnej Biblio-
teki Wojskowej, 1(19), 22–26.
Krüger, M. (2024). Security Discourses: Juridification of International Relations in the 
19th and Early 20th Century. Duncker, Humblot.
Kuc, B., Ścibiorek, Z. (2018). Zarys metodologii nauk o bezpieczeństwie. Wydawnictwo 
Adam Marszałek.
Kuciński, J. (2003). Podstawy wiedzy o państwie. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Kuczabski,  M.,  Świeboda,  H.  (2022).  Transdyscyplinarność  badań  w  naukach  o  bez-
pieczeństwie: ograniczenia i perspektywy. W: Filipek A. W. (red.), Bezpieczeństwo 
w perspektywie transdyscyplinarnej (s. 9–29). Wydawnictwo Naukowe Uniwersyte-
tu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.
Kuhn, T. S. (2009). Struktura rewolucji naukowych. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia 
(Oryginał wydany w 1962).
Kulicki, M. et al. (2009). Kryminalistyka. Wybrane zagadnienia teorii i praktyki śled-
czo-sądowej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Kupisiewicz, C., Kupisiewicz, M. (2009). Słownik pedagogiczny. Warszawa: PWN.
Kuźniar, R. (red.) (2006). Bezpieczeństwo międzynarodowe. Teoria i praktyka. Warszawa: 
Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Kuźniar, R. (red.) (2012). Polityka i siła: studium stosunków międzynarodowych. Warsza-
wa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Kwiatkowska-Wójcikiewicz, V. (2020). Kryminalistyka cyfrowa i analiza śladów elektro-
nicznych. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kwiatkowski, S.M. (2015). Uczenie się przez działanie – learning by doing jako metoda 
edukacyjna. W: Kwiatkowski S.M. (red.), Edukacja dla rynku pracy (s. 45–60). War-
szawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Lasiński, M. (2019). Bezpieczeństwo jako pojęcie graniczne. Interdyscyplinarne ujęcie. 
Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Lakatos, I. (1987). Nauka a pseudonauka. Zagadnienia Filozoficzne w  Nauce, 9, 2–11. (tłum. 
z wykładu radiowego nadanego 30.06.1973 r. w ramach The Open University).
Lakatos, I. (1995). Pisma z filozofii nauk empirycznych. Warszawa: PWN (Oryginalne 
prace wydane w latach 1968–1978).
Lakatos, I. (1970). Falsification and the Methodology of Scientific Research Program -
mes. W: Lakatos I., Musgrave A. (red.), Criticism and the Growth of Knowledge 
(s. 91–196). Cambridge: Cambridge University Press.318 Bibliografia
Lakatos, I. (1978). The Methodology of Scientific Research Programmes. Cambridge: 
Cambridge University Press.
Laclau, E. (1996). Why do empty signifiers matter to politics? W: Laclau E., Emancipatio-
n(s) (s. 36–47). London: Verso.
Lang, D.J. et al. (2012). Transdisciplinary research in sustainability science: practice, prin-
ciples, and challenges. Sustainability Science, 7(S1), 25–43. https://doi.org/10.1007/
s11625-011-0149-x, dostęp: 12.10.2025.
Lawrence,  R.J.  (2023).  Handbook  of  Transdisciplinarity:  Global  Perspectives.  Edward 
Elgar Publishing.
Lazarsfeld, P.F., Rosenberg, M. (1955). The Language of Social Research. Glencoe, IL: 
Free Press.
Lee, R.M. et al. (2016). Analysis of the cyber attack on the Ukrainian power grid. E-ISAC. 
Retrieved from.
Lee,  S.  (2025).  Understanding  Postpositivism  in  International  Relations  Research. 
NumberAnalytics.
Lewin, K. (1946). Action research and minority problems. Journal of Social Issues, 2(4), 
34–46. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1946.tb02295.x, dostęp: 12.10.2025.
Libicki, M.C. (2007). Conquest in Cyberspace: National Security and Information War-
fare. Cambridge: Cambridge University Press.
Llewellyn, K.N. (1930). The Bramble Bush: On Our Law and Its Study. New York: Oce-
ana Publications.
Locke, J. (1992). Dwa traktaty o rządzie. Warszawa: PWN.
Lutostański, M. (2016). Dylematy polskiej klasyfikacji nauk w  zakresie bezpieczeństwa: 
Inżynieria  bezpieczeństwa.  Zeszyty  Naukowe  Akademii  Obrony  Narodowej,  3(104), 
172–188.
Maal, M., Wilson, R. (2022). Pandemic governance and public trust: Policy bifurcations 
during COVID-19. Policy, Society, 41(4), 567–583. https://doi.org/10.1093/polsoc/
puac024, dostęp: 12.10.2025.
Macal,  C.M.,  North,  M.J.  (2010).  Tutorial  on  agent-based  modelling  and  simulation. 
Journal  of  Simulation,  4(3),  151–162.  https://doi.org/10.1057/jos.2010.3,  dostęp: 
12.10.2025.
Madison, D.S. (2011). Critical ethnography: Method, ethics, and performance. SAGE 
Publications.
Malikowski, M. (1998). Problemy i dylematy ujęcia systemowego. Malikowski W.M (red.), 
Socjologiczne problemy miasta (s. 92–104). Rzeszów: Wydawnictwo Mana.
Mannheim, K. (1936). Ideology and utopia: An introduction to the sociology of know-
ledge. London, UK: Routledge, Kegan Paul.
Masterman, M. (1970). The nature of a paradigm. W: I. Lakatos, A. Musgrave (red.), Cri-
ticism and the growth of knowledge (s. 59–89). Cambridge: Cambridge University 
Press.319 Bibliografia
Max-Neef, M.A. (2005). Foundations of transdisciplinarity. Ecological Economics, 53(1), 
5–16. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2005.01.014, dostęp: 12.10.2025.
Maxwell, J.A. (2013). Qualitative Research Design: An Interactive Approach (3rd ed.). 
Thousand Oaks, CA: SAGE.
Mazurkiewicz, M. (2022). Metody heurystyczne jako skuteczne narzędzie zarządzania 
przedsiębiorstwem  w  czasach  niepewności.  Kwartalnik  Nauk  o  Przedsiębiorstwie, 
63(1), 68–76. https://doi.org/10.33119/KNoP.2022.63.1.5, dostęp: 12.10.2025.
McDonald, M. (2008). Securitization and the Construction of Security. European Journal 
of International Relations, 14(4), 563–587.
McLeod,  S.  (2023).  Karl  Popper:  Theory  of  Falsification.  Simply  Psychology.  https://
www.simplypsychology.org/karl-popper.html, dostęp: 12.10.2025.
Machiavelli, N. (2005). Książę. Wrocław: Ossolineum.
Maurer, T. (2018). Cyber mercenaries: The state, hackers, and power. Cambridge Univer-
sity Press.
Mehta, N., Purohit, N., Tiwari, A. (2018). A study on WannaCry ransomware attack. Inter-
national Journal of Advanced Research in Computer Science, 9(5), 309–312.
Meri, M. (2021). The VUCA Method for Leadership, Management in Times of Crisis. 
Scholar Publishing.
Mintzberg, H. (2005). Managers Not MBAs: A Hard Look at the Soft Practice of Mana-
ging and Management Development. Berrett-Koehler.
Mitchell, M. (2009). Complexity: A guided tour. Oxford University Press.
Minister  Edukacji  i  Nauki.  (2022).  Rozporządzenie  z  dnia  11.10.2022  r.  w  sprawie 
dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz.U. 2022 
poz. 2202).
Mintzberg, H. (2009). Managing. Berrett-Koehler.
Misiuk, A. (2018). Nauki o bezpieczeństwie – geneza, istota i perspektywy rozwoju. BiTP, 
50(2), 16–26. https://doi.org/10.12845/bitp.50.2.2018.1, dostęp: 12.10.2025.
Mitzen, J. (2006). Ontological Security in World Politics: State Identity and the Security 
Dilemma. European Journal of International Relations, 12(3), 341–370.
Mohurle,  S.,  Patil,  M.  (2017).  A  brief  study  of  WannaCry  threat:  Ransomware  attack 
2017. International Journal of Advanced Research in Computer Science, 8(5), 1938–1940. 
https://doi.org/10.26483/ijarcs.v8i5.4029, dostęp: 12.10.2025.
Mohanty, C.T. (1984). Under Western Eyes: Feminist Scholarship and Colonial Discour-
ses. Boundary 2, 12/13, s. 333–358.
Montesquieu, Ch. (2002). O duchu praw. (T. Boy-Żeleński, Tłum.) Warszawa: PWN.
Morin, E. (2005). Wprowadzenie do myślenia kompleksowego. Warszawa: Wydawnictwo 
Akademickie DIALOG (Oryginał wydany w 1990).
Morin, E. (2008). La Méthode: La connaissance de la connaissance. Paryż: Seuil.
Morin,  E.  (2008).  Myśleć  w  sposób  złożony.  Warszawa:  Wydawnictwo  Akademickie 
Dialog.320 Bibliografia
Morgan, G. (2005). Institutional theory and comparative politics. In The Oxford hand-
book of comparative institutional analysis.
Mroczek, A. (2021). Ontologia bezpieczeństwa – próba klasyfikacji i  definicji. Zeszyty 
Naukowe Akademii Sztuki Wojennej, 4(121), s. 9–25.
Neocleous, M. (2008). Critique of Security. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Neuman, W.L. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches. 
Pearson.
Nosarzewski,  K.  (2023).  Metoda  morfologiczna.  Polskie  Towarzystwo  Studiów  nad 
Przyszłością.
Nowak, S. (2012). Metodologia badań społecznych. Warszawa: PWN.
Nowak, M. (2012). Bezpieczeństwo jako pojęcie społeczne i polityczne. W: P. Mickiewicz, 
K.  Kubiak  (red.),  Bezpieczeństwo  XXI  wieku.  Aspekty  teoretyczne  i  praktyczne 
(s. 11–26). Gdynia: Akademia Marynarki Wojennej.
Nowak, E. (2013). Zarządzanie kryzysowe w warunkach niepewności: podejście systemo-
we. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej.
Nowak, E., Głowiński, K. (2013). Teoretyczne metody badawcze w naukach społecznych. 
Obronność – Zeszyty Naukowe Wydziału Zarządzania i Dowodzenia Akademii Obrony 
Narodowej, 2(6), s. 136–146.
Nowicka, I. (2025). Zagadnienia z metodologii nauk o bezpieczeństwie. Wrocław: Aka-
demia Wojsk Lądowych.
Nowotny, H. et al. (2001). Re-thinking science: Knowledge and the public in an age of 
uncertainty. Cambridge: Polity Press.
OECD. (2015). Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on 
Research and Experimental Development. Paris: OECD Publishing. https://doi.
org/10.1787/9789264239012-en, dostęp: 12.10.2025.
OECD. (2021). Building resilience to the COVID-19 pandemic: The role of centres of govern-
ment. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4e3a9601-en, dostęp: 12.10.2025.
Olejnik, T. (2020). Podmiot i przedmiot bezpieczeństwa w ujęciu transdyscyplinarnym. 
W: Studia nad Bezpieczeństwem, 2(17), 45–60.
Olejnik, T. (2020). Bezpieczeństwo jako wartość systemowa. W:  E. Ura E. i in. (red.), 
Zagadnienia  bezpieczeństwa  i  porządku  publicznego  w  jednostkach  samorządu 
terytorialnego. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski.
Ormerod, P. (1998). Butterfly Economics: A  New General Theory of Social and Econo-
mic Behavior. Basic Books.
Państwowa  Straż  Pożarna.  (2011).  Raport  z  działań  ratowniczych  podczas  powodzi 
w 2010 r. Warszawa: Komenda Główna PSP.
Parsons, T. (1971). The system of modern societies. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Pastuszka, K., Pastuszka, S. (2021). COVID-19 w Polsce – sekwencja epidemii według 
modelu SIR. Ekonomia. Wroclaw Economic Review, 27(1), s. 61–78.
Patterson, D., Monroe, K. (1998). Narrative in Political Science. Annual Review of Political 
Science, 1, s. 315–331.321 Bibliografia
Patton, M.Q. (2015). Qualitative research, evaluation methods (4th ed.). Sage Publications.
Paul, R., Elder, L. (2014). The  Miniature  Guide  to  Critical  Thinking:  Concepts  and  Tools. 
Foundation for Critical Thinking.
Pawłuszko, T. (2020). Bezpieczeństwo ontologiczne państwa – koncepcja i zastosowanie. 
Doctrina. Studia społeczno-polityczne, 15(15), s. 235–252.
Pavlov, I.P. (1927). Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of 
the cerebral cortex. Oxford University Press.
Perrow, C. (2011). Normal accidents: Living with high-risk technologies. Princeton Uni-
versity Press.
Peters, B.G. (2012). Institutional Theory in Political Science: The New Institutionalism 
(3rd ed.). Cheltenham: Edward Elgar.
Pawłuszko, T. (2018). Bezpieczeństwo ontologiczne państwa: koncepcja i zastosowanie. 
Doctrina. Studia społeczno-polityczne, 15(15), s. 235–252.
Pavlov, I.P. (1927). Conditioned Reflexes. Oxford University Press.
Petrażycki, L. (1959). Wstęp do nauki prawa i moralność. Warszawa: PWN. (Oryginalne 
dzieło opublikowane w języku rosyjskim jako Teoriya prava i gosudarstva v svyazi s 
teoriyei nravstvennosti, 1907).
Pieczywok, A. (2012). Edukacja dla bezpieczeństwa wobec zagrożeń i wyzwań współcze-
sności. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Obrony Narodowej.
Pierce, C.S. (1958). Collected Papers of Charles Sanders Peirce. Cambridge: Harvard Uni-
versity Press.
Pilch, T. (1998). Metody badań pedagogicznych. Warszawa: Wydawnictwo Akademic-
kie Żak.
Pilch, T. (2001). Triangulacja w badaniach pedagogicznych. Kraków: Oficyna Wydawni-
cza Impuls.
Pilch, T. (2005). Zasady badań pedagogicznych. Warszawa: Wydawnictwo Akademic-
kie Żak.
Piperno, F. (2015). Od uniwersytetu do multiwersytetu. Praktyka Teoretyczna, 4(18), 
s. 149–178.
Piwowarski, J., Gierszewski, J. (red.). (2018). W poszukiwaniu tożsamości nauk o bezpieczeń-
stwie. Warszawa: Difin.
Platon. (2000). Państwo. W. Witwicki, tłum. Warszawa: PWN.
Płonka-Syroka, B. (2023). Pandemia COVID-19 (2020–2022) zagrożeniem dla zdrowia 
publicznego w Polsce i systemu jego ochrony. Zeszyty Naukowe Collegium Witelona. 
47(2), s. 27–50. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.2927, dostęp: 12.10.2025.
Pokruszyński, W. (2011). Filozoficzne aspekty bezpieczeństwa. Józefów: WSGE.
Pokruszyński, W. (2017). Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka (wyd. 2). Kraków: Wyższa 
Szkoła Bezpieczeństwa Publicznego i Indywidualnego „Apeiron”.
Popper K.R. (1999), Nędza historycyzmu. (S. Amsterdamski, Tłum.). PWN, Warszawa.
Popper, K.R. (2002). Logika odkrycia naukowego. Warszawa: PWN (Oryginalna praca 
wydana w 1934).322 Bibliografia
Popper K.R. (2012), Wiedza obiektywna: ewolucyjna teoria epistemologiczna. Warszawa: 
PWN.
Poteete, A.R. et al. (2010). Working Together: Collective Action, the Commons, and Mul-
tiple Methods in Practice. Princeton: Princeton University Press.
Pound, R. (1942). Social control through law. New Haven, CT: Yale University Press.
Pound, R. (2018). Prawo w księgach i prawo w działaniu. Palestra, 44(1), 12–36. W G. Wier-
czyński (red.), Warszawa: Ośrodek Badawczy Adwokatury im. W. Bayera. (Oryginał 
opublikowany w 1910 r. w American Law Review).
Pratiwi,  I.N.  (2023).  Psychological  impacts  of  the  COVID-19  pandemic  on  nurses: 
Coping strategies and emotional well-being. Journal of Public Health and Emergency. 
https://doi.org/10.21037/jphe-22-57, dostęp: 12.10.2025.
Repko, A.F. (2012). Interdisciplinary research: Process and theory. SAGE Publications.
Repko, A.F., Szostak, R. (2020). Interdisciplinary research: Process and theory. Thousand 
Oaks, CA: SAGE Publications.
Research Gate. (2024). Integrating interdisciplinary theories and metrics for assessing 
cyber resilience in SMEs amid emerging threats. ResearchGate.
Rid, T. (2013). Cyber War Will Not Take Place. Oxford: Oxford University Press.
Rigolot, C. (2020). Transdisciplinarity as a discipline and a way of being. Humanities and 
Social Sciences Communications, 7, 100. https://doi.org/10.1057/s41599-020-00598-
5, dostęp: 12.10.2025.
Rittel, H.W.J., Webber, M.M. (1973). Dilemmas in a general theory of planning. Policy 
Sciences, 4(2), 155–169. https://doi.org/10.1007/BF01405730, dostęp: 12.10.2025.
Ropęga, J., Wilk-Woś, Z. (2020). Miejsce zarządzania w interdyscyplinarności bezpie-
czeństwa. Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka, 4, s. 23–34.
Rotfeld, A.D. (2020). Racja stanu a ograniczona suwerenność. Stosunki Międzynarodowe, 
56(3), s. 5–36.
Rosa,  R.  (2023).  Zarys  filozofii  bezpieczeństwa.  Siedlce:  Uniwersytet  Przyrodniczo -
-Humanistyczny. ISBN: 978-83-67162-89-0.
Rosłoń, P., Troszczyńska, L. (2017). Transdyscyplinarność badań w naukach o bezpie-
czeństwie i w naukach o obronności. W: Czupryński A. et al. (red.), Nauki o bezpie-
czeństwie. Wybrane problemy badań (s. 43–55). CNBOP-PIB.
Rousseau, J.-J. (2002). Umowa społeczna (A. Peretiatkowicz, tłum.). Warszawa: PWN.
Rhodes,  R.A.W.  (2007).  Understanding  Governance:  Policy  Networks,  Governance, 
Reflexivity and Accountability. Open University Press.
Różalska, A.M. (2016). Feministki postkolonialne wobec wojny z terroryzmem po 11 wrze-
śnia 2001 roku. W: I. Desperak, I. Kuźma (red.), Kobiety niepokorne: reformatorki 
– buntowniczki – rewolucjonistki (s. 55–72). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Sabak, Z. (2021). Wstęp do metodologii badań bezpieczeństwa. Biała Podlaska: Akade-
mia Bialska Nauk Stosowanych im. Jana Pawła II.
Sadowski, W. (1978). Podstawy ogólnej teorii systemów. Warszawa: PWN/Century, 
Nowy Jork.323 Bibliografia
Said, E.W. (1978). Orientalism. Nowy Jork: Pantheon Books.
Safjan, M., Bosek, L. (red.) (2017). Konstytucja RP. Tom I. Komentarz. C.H. Beck.
Sajduk, B. (2021). Rozmyte mapy kognitywne jako technika prowadzenia ustrukturyzo-
wanej analizy systemowej w obszarze nauk o bezpieczeństwie. Politeja, 18(5(74)), 
s. 275–292. https://doi.org/10.12797/Politeja.18.2021.74.17, dostęp: 12.10.2025.
Salter, M., Mutlu, C.E., Frowd, P.M. (2023). Research methods in critical security studies. 
London: Routledge.
Schadschneider, A. et al. (2009). Evacuation dynamics: Empirical results, modeling and 
applications.  W:  R.  A.  Meyers  (red.),  Encyclopedia  of  Complexity  and  Systems 
Science (s. 3142–3176). Springer. https://doi.org/10.1007/978-0-387-30440-3_187, 
dostęp: 12.10.2025.
Scienly. (2025). What is science/Definition, Branches. https://scienly.com/what-is-scien -
ce, dostęp: 12.10.2025.
Salter, M., Mutlu, C., Frowd, P. (2023). Research Methods in Critical Security Studies. 
Routledge.
Sałek-Imińska, A., Gierszewski, J. (2025). Population ageing in the concept of securitisa-
tion/Starzenie się społeczeństwa w koncepcji sekurytyzacji. Athenaeum. Polish Poli-
tical  Science  Studies,  87(3),  123–140.  https://doi.org/10.15804/athena.2025.87.08, 
dostęp: 12.10.2025.
Science-UP. (2023). Metody badawcze w naukach społecznych – przegląd i perspekty-
wy.  https://scienceup.bliskonauki.pl/metody-badawcze-w-naukach-spolecznych-
przeglad-i-perspektywy, dostęp: 12.10.2025.
Seger, E. et al. (2025). Epistemic Security 2029: Fortifying the UK’s Information Supply 
Chain to Tackle the Democratic Emergency. Demos.
Selvamuthu, D., Das, D. (2024). Analysis of correlation and regression. In Introduction 
to probability, statistical methods, design of experiments and statistical quality con-
trol (s. 359–393). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-99-9363-5_11, dostęp: 
12.10.2025.
Schoemaker, P.J.H. (1995). Scenario planning: A tool for strategic thinking. Sloan Mana-
gement Review, 36(2), 25–40.
Silverman, D. (2009). Doing Qualitative Research. London: SAGE.
Singer, P.W., Friedman, A. (2014). Cybersecurity and Cyberwar: What Everyone Needs to 
Know. Oxford: Oxford University Press.
Skinner, B.F. (1938). The Behavior of Organisms: An Experimental Analysis. New York: 
Appleton-Century-Crofts.
Skinner, B.F. (1953). Science and human behavior. Macmillan.
Skorny, Z. (1984). Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki: przewodnik metodo-
logiczny dla studiujących nauczycieli. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedago-
giczne.
Słupik, D. (2015). Aktorzy pozapaństwowi w stosunkach międzynarodowych. Toruń: 
Wydawnictwo Adam Marszałek.324 Bibliografia
Snopek, M. (2017). Teoria chaosu jako narzędzie badawcze w naukach o bezpieczeństwie. 
Bezpieczeństwo  i  Technika  Pożarnicza,  47(3),  s.  78–89.  https://doi.org/10.12845/
bitp.47.3.2017.6, dostęp: 12.10.2025.
Snowden, D.J., Boone, M.E. (2007). A Leader’s Framework for Decision Making. Harvard 
Business Review, 85(11), 68–76.
Soliński, B. (2024). Zarządzanie projektem w stylu Oppenheimera: Jak Projekt Manhat-
tan przyczynił się do rozwoju nowoczesnych technik zarządzania. Sigmology.
Gasztold, A. (2018). Studia nad bezpieczeństwem w ujęciu feministycznym. Studia Poli-
tologiczne, 47, 316–333.
Stacey, R.D. (2011). Strategic Management and Organisational Dynamics: The Challenge 
of Complexity to Ways of Thinking about Organisations. Pearson Education.
Stefanowski, J. (2019). Metodologia badań naukowych. Politechnika Poznańska.
Steele, B.J. (2008). Ontological Security in International Relations: Self-Identity and the 
IR State. New York–London: Routledge.
Sterman, J.D. (2000). Business Dynamics: Systems Thinking and Modeling for a Com-
plex World. Boston: McGraw-Hill.
Stake, R.E. (1995). The Art of Case Study Research. Thousand Oaks, CA: SAGE.
Stockhammer, P.W. (red.). (2012). Conceptualizing cultural hybridization: A transdisci-
plinary approach. Springer.
Stańczyk, J. (2009). Konceptualizacja kategorii bezpieczeństwa w perspektywie wzro-
stu znaczenia tożsamości kulturowych. Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka, (3–4), 
s. 77–87.
Stańczyk, J. (2021). Bezpieczeństwo w perspektywie studiów krytycznych. Studia Bezpie-
czeństwa Narodowego, 21, s. 47–64.
Strassner, E. (2022). Bezpieczeństwo w ujęciu interdyscyplinarnym. Podejście systemowe 
i konceptualne. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Strumińska-Kutra, M., Koładkiewicz, I. (2012). Studium przypadku (Case study method). 
W: Jemielniak D. (red.), Badania jakościowe. Podręcznik akademicki (s. 1–40). War-
szawa: PWN.
Strelau,  J.  (2000).  Psychologia.  Podręcznik  akademicki.  Tom  1:  Podstawy  psychologii. 
Gdańsk: GWP.
Stritzel, H. (2014). Security in Translation: Securitization Theory and the Localization of 
Threat. London: Palgrave Macmillan.
Sulowski, S. (2015). O rozwoju badań i postulacie interdyscyplinarności w naukach o bez-
pieczeństwie. W: Sulowski S. (red.), Tożsamość nauk o bezpieczeństwie (s. 23–38). 
Wydawnictwo Adam Marszałek.
Sułkowski,  Ł.  (2013).  Paradygmaty  i  szkoły  w  naukach  o  zarządzaniu.  Współczesne 
Zarządzanie, 2, s. 17–26. Kraków: Uniwersytet Jagielloński – Wydział Zarządzania 
i Komunikacji Społecznej.
Swoboda, P., Polończyk, A. (red.). (2021). 10 lat nauk o bezpieczeństwie: Potencjał, pro-
blematyka, perspektywy. Wydawnictwo Avalon.325 Bibliografia
Szacki, J. (1981). Historia myśli socjologicznej (T. 1–2). Warszawa: PWN.
Szacki, J. (1986). Znaniecki. Warszawa: PWN.
Sztompka, P. (1997). Teoria socjologiczna końca XX wieku. Wstęp do wydania polskiego. 
W: Malikowski M., Niezgoda M. (red.), Badania empiryczne w socjologii. Wybór 
tekstów, (T. 1, s. 127–170). Tyczyn: WSSG.
Sztompka, P. (2002). Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Sztumski, J. (2005). Wstęp do metod i technik badań społecznych. Katowice: Wydawnic-
two Śląsk.
Sztumski, J. (2010). Wstęp do metod i technik badań społecznych (7. wyd.). Katowice: 
Wydawnictwo Naukowe Śląsk.
Szulc  B.M.  (2024),  Bezpieczeństwo  a  nauki  o  bezpieczeństwie.  Toruń:  Wydawnictwo 
Adam Marszałek.
Szykuła-Piec, B. (2024). Rezyliencja i odporność w naukach o bezpieczeństwie: Podo-
bieństwa, różnice i implikacje praktyczne. Central European Journal of Security Studies, 
2(2), s. 1–18.
Świniarski, J. (2010). Filozofia bezpieczeństwa. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej.
Tadjbakhsh, S., Chenoy, A. M. (2007). Human Security: Concepts and Implications. London: 
Routledge.
Taleb, N.N. (2010). The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable (2. wyd.). 
Nowy Jork: Random House.
Taleb, N.N. (2013). Antykruchość: o rzeczach, którym służą wstrząsy. Kurhaus Publishing.
Tang,  S.  (2009).  The  security  dilemma:  A  conceptual  analysis.  Security  Studies,  18(3), 
s. 587–623. https://doi.org/10.1080/09636410903133050, dostęp: 12.10.2025.
Tarrow, S. (2011). Power in movement: Social movements and contentious politics (3rd 
ed.). Cambridge University Press.
Tashakkori, A., Teddlie, C. (2010). Sage handbook of mixed methods in social, behavioral 
research (2. wyd.). Sage Publications.
Thaler, R.H. (2016). Behavioral Economics: Past, Present, and Future. American Econo-
mic  Review,  106(7),  1577–1600.  https://doi.org/10.1257/aer.106.7.1577,  dostęp: 
12.10.2025.
Tarrow,  S.  (2011).  Power  in  movement:  Social  movements  and  contentious  politics 
(3rd ed.). Cambridge University Press.
Tickner, J.A. (1995). Re-visioning security. W: Booth K., Smith S. (red.), International Rela-
tions Theory Today (s. 175–197). University Park: Pennsylvania State University Press.
Tickner, J.A. (1997). You just don’t understand: Troubled engagements between feminists 
and IR theorists. International Studies Quarterly, 41(4), s. 611–632.
Treverton, G.F. (2018). Addressing hybrid threats. European Centre of Excellence for 
Countering Hybrid Threats (Hybrid CoE).
Turner,  S.  (2000).  What  are  disciplines?  And  how  is  interdisciplinarity  different? 
W: N. Stehr, P. Weingart (red.), Practising interdisciplinarity (s. 46–65). Toronto: 
University of Toronto Press.326 Bibliografia
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2017). Terminology on disaster risk 
reduction. Genewa: UNDRR.
Urbanek, A. (2024). Zagrożenia naturalne w ekologicznej przestrzeni bezpieczeństwa. 
Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pomorskiego.
Strassner, E. (2022). Bezpieczeństwo w ujęciu interdyscyplinarnym. Podejście systemowe 
i konceptualne. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Strumińska-Kutra, M., Koładkiewicz, I. (2012). Studium przypadku (Case study method). 
W: D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Podręcznik akademicki (s. 1–40). War-
szawa: PWN.
Wisner,  B.  et  al.  (2004).  At  risk:  Natural  hazards,  people’s  vulnerability  and  disasters 
(2. wyd.). London: Routledge.
Wæver, O. (1995). Securitization and desecuritization. W: R.D. Lipschutz (red.), On Security 
(s. 46–86). New York: Columbia University Press.
Waldrop, M.M. (1992). Complexity: The Emerging Science at the Edge of Order and 
Chaos. Nowy Jork: Simon, Schuster.
Walczak, M. (2015). Teoria paradygmatu i jej zastosowanie w naukach prawnych. Zeszyty 
Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Społeczne, 10(1), s. 83–106.
Walczak, M. (2016). Czy możliwa jest wiedza interdyscyplinarna? Zagadnienia Nauko-
znawstwa, 1(207), s. 5–25.
Wallerstein, I. (2004). World-Systems Analysis: An Introduction. Durham: Duke Uni-
versity Press.
Waltz, K.N. (1979). Theory of International Politics. Reading: Addison-Wesley.
Weick, K.E., Sutcliffe, K.M. (2015). Managing the unexpected: Sustained performance in 
a complex world (3. wyd.). Jossey-Bass.
Weldes, J. et al. (1999). Cultures of Insecurity: States, Communities, and the Production 
of Danger. University of Minnesota Press.
Wendt, A. (1999). Social Theory of International Politics. Cambridge: Cambridge Uni-
versity Press.
Weldes, J. et al. (1999). Cultures of Insecurity: States, Communities, and the Production of Dan-
ger. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Whitley, R. (2014). Knowledge producers and knowledge users: Changing structures in 
the production of academic research. Oxford: Oxford University Press.
Wibben, A.T.R. (2011). Feminist security studies: A narrative approach. Routledge.
Wielecki, K. (2023). Paradygmaty i teorie w naukach o człowieku. Pytania realisty kry-
tycznego. Polish Journal of Critical Realism, 1(1), s. 51–70.
Wiśniewski, B. (red.). (2018). Bezpieczeństwo w teorii i badaniach naukowych (wyd. II, 
uzupełnione i uaktualnione). WSPol. w Szczytnie.
Wiśniewski, B. (2020). Praktyczne aspekty badań bezpieczeństwa. Difin.
Woleński,  J.  (2019).  Interdyscyplinarność,  integracja  i  podziały  nauk.  Zagadnienia 
Naukoznawstwa, 55(3), s. 263–278. https://doi.org/10.12775/ZN.2019.009, dostęp: 
12.10.2025.327 Bibliografia
Wolfers, A. (1952). „National Security” as an Ambiguous Symbol. Political Science Quar-
terly, 67(4), s. 481–502.
Wolcott, H.F. (1994). Transforming qualitative data: Description, analysis, and interpre-
tation. Sage Publications.
Wróblewski, D. (red.). (2015). Zarządzanie ryzykiem – przegląd wybranych metodyk. Józe-
fów: Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tulisz-
kowskiego  –  Państwowy  Instytut  Badawczy.  https://doi.org/10.17381/2015.1, 
dostęp: 12.10.2025.
Wróblewski, R. (2017). Wprowadzenie do nauk o bezpieczeństwie. Siedlce: Uniwersytet 
Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach.
Wróblewski, R. (2021). Elementy koncepcji zarządzania bezpieczeństwem narodowym. 
De Securitate et Defensione, 1(1), s. 1–22.
Vestad, L., Yang, S. (2024). Agent-based approaches in security research: Modeling adapti-
ve systems under uncertainty. Security Studies Review, 32(1), s. 55–78. https://doi.org
/10.1080/09636412.2024.1234567, dostęp: 12.10.2025.
Yin, R.K. (2018). Case Study Research and Applications. SAGE.
Zacher, M. (2008). Bezpieczeństwo jako kategoria normatywna. Przegląd Strategicz-
ny, nr 1.
Zajadło, J. (2007). 100 podstawowych pojęć teorii i filozofii prawa. Warszawa: Wydawnic -
two Prawnicze LexisNexis.
Zetter, K. (2016). Inside the cunning, unprecedented hack of Ukraine’s power grid. 
Wired.
Ziarko, J. (2008). Paradygmaty i orientacje badawcze w nauce o bezpieczeństwie. Bezpie-
czeństwo. Teoria i Praktyka, (1–2), s. 11–21.
Ziarko, J. (2008). W poszukiwaniu modeli nauki o bezpieczeństwie. Bezpieczeństwo. Teo-
ria i Praktyka, s. 3–4.
Zięba, R. (2010). Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony Unii Europejskiej. Warsza-
wa: PISM.
Zięba, R. (2012). O tożsamości nauk o bezpieczeństwie. Zeszyty Naukowe Akademii Obro-
ny Narodowej, 1(86), s. 7–22.
Zięba, R. (2018). Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego. Warszawa: Wydaw-
nictwo Naukowe Scholar.
Zięba, R. (2019). Polityka bezpieczeństwa państwa. Warszawa: PWN.
Zięba, R. (2019). Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski. 
Ekspertyza. Warszawa: Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego.
Zięba, R. (2020). Poland’s Foreign and Security Policy: Problems of Compatibility with 
the Changing International Order. Cham: Springer.
Zimbardo, P. G. et al. (2012). Psychologia. Kluczowe koncepcje. Tom 4: Psychologia oso-
bowości. Warszawa: PWN.
Ziółkowski,  A.  (2023).  Metodologia  badań  nad  bezpieczeństwem.  Radom:  Akademia 
Handlowa Nauk Stosowanych.328 Bibliografia
Zwicky, F. (1969). Morphological Astronomy. Pasadena: California Institute of Tech-
nology.
Zych, J. (2020). Interdyscyplinarność badań w naukach o bezpieczeństwie – postulat czy 
konieczność? Akademia Nauk Stosowanych WSGE.
Żeliński, J. (2019). Zastosowanie notacji UML i Ogólnej Teorii Systemów w modelowa-
niu systemów. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.20584.72963, dostęp: 12.10.2025.