Podstawy prawne wykonywania zawodu psychologa

Spis treści:

Wprowadzenie

ROZDZIAŁ 1. Ochrona zdrowia psychicznego

1.1. Organizacja i zadania ochrony zdrowia psychicznego w Polsce
1.2. Opieka psychiatryczna – szpitale psychiatryczne

ROZDZIAŁ 2. Elementy prawa cywilnego, rodzinnego i medycznego w pracy psychologa

2.1. Zdolność do czynności prawnych. Ubezwłasnowolnienie
2.2. Małżeństwo. Rodzice i dzieci
2.3. Działalność lecznicza. Prawa pacjenta

ROZDZIAŁ 3. Prawo i zakres wykonywania zawodu psychologa

3.1. Nabycie oraz utrata prawa wykonywania zawodu psychologa
3.2. Zakres wykonywania zawodu psychologa

ROZDZIAŁ 4. Ustawowe standardy wykonywania zawodu psychologa

4.1. Zasady udzielania świadczeń psychologicznych
4.2. Dokumentacja psychologiczna

ROZDZIAŁ 5. Samorząd zawodowy i odpowiedzialność dyscyplinarna psychologów

5.1. Organizacja i zadania samorządu zawodowego
5.2. Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej

ROZDZIAŁ 6. Psycholog w systemie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego

6.1. System ubezpieczenia zdrowotnego
6.2. Świadczenia gwarantowane z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
6.3. Inne świadczenia gwarantowane z udziałem psychologa
6.4. Wsparcie psychologiczne w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego

ROZDZIAŁ 7. Psycholog w systemie oświaty

7.1. System oświaty
7.2. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach

ROZDZIAŁ 8. Wybrane badania/orzeczenia psychologiczne

8.1. Badanie psychologiczne osób ubiegających się o pozwolenie na broń
8.2. Badania psychologiczne kierowców, instruktorów i egzaminatorów oraz kandydatów na nich (psychologia transportu)
8.3.  Badania psychologiczne szczególnych grup zawodowych
8.3.1. Badania psychologiczne służb mundurowych: Policja, Straż Graniczna, Siły Zbrojne
8.3.2. Badania psychologiczne sędziów, prokuratorów, kuratorów i komorników sądowych
8.3.3. Badania psychologiczne pracowników ochrony

USTAWA o zawodzie psychologa w pytaniach i odpowiedziach

Bibliografia 

1.  Antoszewski A. (red.), Leksykon politologii, PWN, Warszawa 1996.
2.  Balicki M., Fiutak A., Gardocka T., Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2024.
3.  Barcz J., Górka M., Wyrozumska A., Instytucje i prawo Unii Europejskiej, Wolters Kluwer 2023.
4.  Bednarek D., Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa, PWN, Warszawa 2020.
5.  Benjamin L.T., Historia współczesnej psychologii, PWN, Warszawa 2023.
6.  Bieliński A., Pannert M., Prawo rodzinne, C.H. Beck, Warszawa 2022.
7.  Brzeziński T., Etyka lekarska, PZWL, Warszawa 2002.
8.  Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Program specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej, Warszawa 2023.
9.  Dobroczyński B., Rzepa T., Historia polskiej myśli psychologicznej, PWN, Warszawa 2019.
10.  Domański C., Historia psychologii w Europie Środkowej, PWN, Warszawa 2018.
11.  Drembkowski P., Kmieciak B., Tymiński R. (red.), Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2023.
12.  Gardyniak A. (red.), Zawód psychologa na nowych zasadach, Wiedza i Praktyka, Warszawa 2025.
13.  Gawroński K. (red. nauk.), Karta Nauczyciela. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2022.
14.  Główny Urząd Statystyczny, Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024, Warszawa, Kraków 2025.
15.  Karkowska D., Prawa pacjenta, Wolters Kluwer, Warszawa 2009.
16.  Karkowska D. (red.), Prawa pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2021.
17.  Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071).251 Bibliografia
18.  Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 383).
19.  Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277).
20.  Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809).
21.  Konstytucja RP z 1997 r.
22.  Kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań (EZOP II).
23.  Lewandowski J., Prawo cywilne, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2002.
24.  Paszkowska M., Medycyna pracy w systemie ochrony zdrowia w Polsce, Difin, Warszawa 2021.
25.  Paszkowska M., Polski system ochrony zdrowia, Difin, Warszawa 2020.
26.  Paszkowska M., Prawne aspekty wykonywania zawodu nauczyciela, Difin, Warszawa 2018.
27.  Paszkowska M., Prawo dla lekarzy, Difin, Warszawa 2016.
28.  Paszkowska M., Przewodnik po prawach pacjenta, Difin, Warszawa 2025.
29.  Paszkowska M., Samorząd zawodowy i odpowiedzialność zawodowa psychologa w świetle przepisów ustawy o zawodzie psychologa,  Komentarz Lex Ochrona Zdrowia, LEX/el. 2026.
30.  Paszkowska M., System ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce, Difin, Warszawa 2015.
31.  Paszkowska M., Ustawowe zasady wykonywania zawodu psychologa, Komentarz Lex Ochrona Zdrowia, LEX/el. 2026.
32.  Paszkowska M., Zakres i prawo wykonywania zawodu psychologa w świetle ustawy o zawodzie psychologa, Komentarz Lex Ochrona Zdrowia, LEX/el. 2026.
33.  Pietraszewska-Macheta A. (red.), Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, wyd. IV, Wolters Kluwer, Warszawa 2023.
34.  Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, tom 1, C.H. Beck, Warszawa 2015.
35.  Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne – część ogólna, C.H. Beck, Warszawa 2025.
36.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2067 z późn. zm.).
37.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2005 r. w sprawie wykazu stanów chorobowych i zaburzeń funkcjonowania psychologicznego wykluczających możliwość wydania pozwolenia na broń i rejestracji broni (Dz.U. nr 2 poz. 16).
38.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 kwietnia 2012 r. w sprawie wykazu świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta, których udzielenie wymaga zgody (Dz.U. z 2012 r. poz. 494).
39.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 262).
40.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 870).
41.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 253).
42.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie badań psychologicznych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, kierowców oraz osób wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 165).
43.  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 września 2014 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych kandydatów do objęcia urzędu sędziego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 619).
44.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 400).
45.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych osób ubiegających się o wpis lub posiadających wpis na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2344).
46.  Rozporządzenie  Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie specjalizacji w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1771).
47.  Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1798).
48.  Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (t.j. Dz.U. z 2024 r. z poz. 50).
49.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2018 r. w sprawie programu pilotażowego w centrach zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1883).
50.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 731).
51.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie postępowania w sprawach przyjęcia oraz wypisania ze szpitala psychiatrycznego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2475).
52.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz.U. z 2019 r. poz. 1285).
53.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych osób występujących o wydanie pozwolenia na broń lub zgłaszających do rejestru broń pneumatyczną oraz posiadających pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2178).
54.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 798).
55.  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2020 r. w sprawie sposobu ogłaszania o postępowaniu w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, składania ofert, powoływania i odwoływania komisji konkursowej, jej zadań oraz trybu pracy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1858).
56.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2026 (Dz.U. z 2021 r. poz. 642).
57.  Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 maja 2022 r. w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1004).
58.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023–2030 (Dz.U. z 2023 r. poz. 2480).
59.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 stycznia 2025 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Straży Granicznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 78).
60.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego wobec kandydatów do służby w Policji (Dz.U. z 2025 r. poz. 248).
61.  Seidler G. i in., Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, wyd. UMCS, Lublin 2009.
62.  Smyczyński T., Andrzejewski A., Prawo rodzinne i opiekuńcze, C.H. Beck, Warszawa 2024.
63.  Toeplitz Z. i in., Etyka zawodu psychologa, PWN, Warszawa 2019.
64.  Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 986).
65.  Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636).
66.  Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 914).
67.  Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 881).
68.  Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 917).
69.  Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 437).
70.  Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 532).
71.  Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 485).
72.  Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1026).
73.  Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1095).
74.  Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334).
75.  Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U  z 2025 r. poz. 1490).
76.  Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214).
77.  Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461).
78.  Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 581).
79.  Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1226).
80.  Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 779).
81.  Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1670).
82.  Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 390).
83.  Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1043).
84.  Ustawa z dnia 24 lutego 2017 r. o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (Dz.U. z 2025 r. poz. 342).
85.  Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1458).
86.  Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 825).
87.  Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. z 2026 r. poz. 187).
88.  www.gov.pl/web/rodzina/pytania-i-odpowiedzi--ustawa-o-zawodzie-psychologa-oraz-samorzadzie-zawodowym-psychologow
89.  www.otouczelnie.pl/artykul/1373/Psychologia
90.  www. psych.org.pl/dla-psychologow/kodeks-etyczny
91.  www.serwisy.gazetaprawna.pl/zdrowie/artykuly/10643765,ustawa-o-zawodzie-psychologa-co-sie-zmienia-po-podpisie-prezydenta.html
92.  Zięba-Załucka H., Samorząd zawodowy w świetle Konstytucji RP, „Monitor Prawniczy” 2005, nr 10.
93.  Żukowski L., Zawód psychologa w ochronie zdrowia. Reglamentacja prawnoadministracyjna, C.H. Beck, Warszawa 2017.