Kultura fizyczna na Pomorzu Środkowym w latach 1945–1989

Spis treści:

Wykaz skrótów
Wstęp

Rozdział 1. Tradycje kultury fizycznej na Pomorzu Środkowym do 1945 roku

1.1. Ruch gimnastyczny w ramach Deutsche Turnerschaft
1.2. Turnerstwo na Pomorzu Środkowym
1.3. Geneza i ewolucja struktur sportowych w Niemczech – perspektywa lokalna i ogólnokrajowa
1.3.1. Bractwa strzeleckie
1.3.2. Lekkoatletyka
1.3.3. Kolarstwo
1.3.4. Sporty walki i sporty siłowe
1.3.5. Piłka ręczna
1.3.6. Piłka nożna
1.3.7. Sporty wodne
1.3.8. Tenis
1.3.9. Jeździectwo
1.3.10. Szybownictwo
1.4. Sport w środowisku wiejskim
1.5. Militarny charakter kultury fizycznej na Pomorzu w czasie drugiej wojny światowej
1.6. Początki zorganizowanej turystyki i rekreacji
1.7. Polska kultura fizyczna ludności rodzimej

Rozdział 2. Odrodzenie i rozwój kultury fizycznej w warunkach Polski Ludowej

2.1. Pomorze Środkowe w pierwszych latach powojennych
2.2. Stan infrastruktury sportowej na Ziemiach Odzyskanych w 1945 roku
2.3. Polski model kultury fizycznej do 1949 roku
2.4. Proces stalinizacji i wzorce sowieckie (1949−1956)
2.5. Okres względnej stabilizacji (1956–1980)
2.6. Dekada kryzysu społeczno-gospodarczego w kulturze fizycznej w Polsce (1980–1989)

Rozdział 3. Wychowanie fizyczne oraz sport dzieci i młodzieży

3.1. Wychowanie fizyczne i sport szkolny
3.2. Sport akademicki
3.3. Sport w organizacjach młodzieżowych
3.3.1. Rola socjalistycznych organizacji młodzieżowych w popularyzowaniu kultury fizycznej
3.3.2. Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej
3.3.3. Związek Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”
3.3.4. Związek Harcerstwa Polskiego

Rozdział 4. Społeczny zasięg aktywności fizycznej i sportu

4.1. Rekreacja fizyczna w ramach Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej
4.2. Sport masowy w Zrzeszeniu Ludowe Zespoły Sportowe
4.3. Kultura fizyczna w organizacjach paramilitarnych
4.4. Aktywność fizyczna osób z niepełnosprawnościami

Rozdział 5. Rozwój sportu wyczynowego

5.1. Gry sportowe
5.1.1. Piłka siatkowa
5.1.2. Koszykówka
5.1.3. Piłka nożna
5.1.4. Piłka ręczna
5.1.5. Badminton
5.1.6. Tenis stołowy
5.1.7. Tenis
5.1.8. Ringo
5.2. Sporty indywidualne
5.2.1. Lekkoatletyka
5.2.2. Kolarstwo
5.2.3. Akrobatyka sportowa
5.2.4. Gimnastyka
5.2.5. Jeździectwo
5.2.6. Podnoszenie ciężarów
5.3. Sporty walki
5.3.1. Judo
5.3.2. Boks
5.3.3. Zapasy
5.3.4. Szermierka
5.3.5. Dalekowschodnie sztuki walki
5.4. Sporty strzeleckie
5.4.1. Łucznictwo
5.4.2. Strzelectwo sportowe
5.5. Dyscypliny wodne
5.5.1. Pływanie
5.5.2. Żeglarstwo
5.5.3. Kajakarstwo
5.6. Sporty motorowe i lotnicze
5.6.1. Sporty motorowe
5.6.2. Sporty lotnicze
5.7. Sporty zimowe
5.7.1. Hokej na lodzie
5.7.2. Łyżwiarstwo
5.7.3. Narciarstwo
5.7.4. Saneczkarstwo
5.8. Sporty umysłowe
5.8.1. Brydż sportowy
5.8.2. Szachy
5.8.3. Warcaby
5.9. Podsumowanie

Rozdział 6. Rozwój turystyki aktywnej

6.1. Aspekty polityczne w rozwoju turystyki
6.2. Walory turystyczne Pomorza Środkowego
6.3. Baza noclegowa i turystyczna
6.4. Różne formy turystyki aktywnej

Zakończenie
Summary
Bibliografia
Indeks osobowy

Archiwalia
Archiwum Akt Nowych w Warszawie 
Główny Urząd Kultury Fizycznej i Turystyki
Archiwum Państwowe w Koszalinie 
Akta miasta Koszalina
Komenda Wojewódzka Powszechnej Organizacji „Służba Polsce” 
Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej 
Koszaliński Klub Sportowy „Bałtyk”
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej 
Urząd Wojewódzki 
Archiwum Państwowe w Koszalinie, oddział w Słupsku
Akta Miasta Słupsk 
Wojewódzka Rada Narodowa 
Archiwum Rady Wojewódzkiej Ludowych Zespołów Sportowych w Słupsku 
Archiwum  Zakładowe  Pomorskiego  Urzędu  Wojewódzkiego  w  Gdańsku,  delegatura 
w Słupsku
Składnica Akt Hufca Ziemi Koszalińskiej
Składnica Akt Oddziału PTTK w Koszalinie
Składnica Akt Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Słupsku
Universitätsarchiv Greifswald (Archiwum Uniwersytetu w Greifswaldzie)
Źródła drukowane
Akta i dokumenty źródłowe
Biuletyn  Sportowy  WKKF i Okręgowych  Związków  Sportowych  w  Koszalinie  z  dnia 
10.08.1957 roku.
Dokumenty i uchwały w dziedzinie kultury fizycznej (do dnia 1 września1954 roku), War-
szawa 1954.
Instrukcja Ministerstwa Oświaty z dnia 8 maja 1948 roku.
Materiały programowe V zjazdu ZSMP. Warszawa 1989.418 Bibliografia
Ministerstwo Oświaty, Plany godzin i materiały programowe na rok szkolny 1945/46. Dla 
szkół powszechnych i I-ej klasy gimnazjów i ogólnokształcących, PZNS Państwowe Za-
kłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1945.
Notatka z zebrania ZW LOK w Słupsku w 1976 roku, b.p. 
Pecher E., Pollnow – die kleine Stadt des großen Sports, w: J. Lux (red.), Aus der Heimat Pollnow 
(Kreis Schlawe, Pommern), Jahrbuch 1995, Schönaich/Württemberg Wirtembergia 1995.
Protokół z Konferencji Sprawozdawczo-Wyborczej Klubu Sportowego „Gwardia” Koszalin 
z dnia 14.05.1977 roku.
Ruhl H., Geschichte der Leibesüubungen in Stettin, Stettin 1887.
Sprawozdanie OZP w Koszalinie za okres 1969–1975.
Sprawozdanie z działalności KOZLA w latach 1957–1960, b.p.
Sprawozdanie z działalności Okręgowego Związku Piłki Siatkowej w Koszalinie 1957–1958; 
1961–1962; 1963–1964.
Sprawozdanie z działalności OZKol. za rok 1960; za lata 1969–1975; 1975–1976.
Sprawozdanie z działalności Zarządu Wojewódzkiego ZSMP za lata 1976–1977; 1979–1981; 
1981–1984; 1983–1985; 1985–1988; 1985–1988.
Statystyczne opracowanie jednostkowe WKKFiT, Koszalin 1970.
Strategia Rozwoju Turystyki Miasta Słupska na lata 2009–2013.
Talewski Z., Wrzesiński R., Klubowy Biuletyn Informacyjny Jacht Klub „Orion” PTTK, Słupsk 
1980.
Uchwała nr 210 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1987 roku. w sprawie uznania miasta 
Ustki za uzdrowisko.
Ustawa z 23 października 1987 roku o utworzeniu Komitetu do sSpraw Młodzieży i Kultury 
Fizycznej (Dz. U. z 1987 r. Nr 33, poz. 179).
Ustawa z 26 maja 1978 roku o utworzeniu Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Sportu 
(Dz. U. z 1978 r. Nr 14, poz. 59).
Ustawa z 26 maja 1978 roku o utworzeniu Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Sportu 
(Dz. U. z 1978 r. Nr 14, poz. 59).
Benyskiewicz J. (red.), Źródła do dziejów Polaków w Marchii Granicznej w latach 1919–1945, 
Lubuskie Towarzystwo Naukowe, Zielona Góra 1967.
Królczyk K. (red.), Archiwa Pomorza Środkowego w stulecie archiwów państwowych. Wybór 
źródeł, Archiwum Państwowe w Koszalinie, Koszalin 2020.
Kultura fizyczna w liczbach w 1979 roku  (podstawowe dane statystyczne), Publikacja GKK-
FiS, Warszawa 1980.
Kroniki
Kronika 20 DHiH Wilki im. Bohdana Dyakowskiego.
Kronika LZS Słupsk za lata 1970–1991.
Kronika PTTK lata 1980–1985.
Kronika TKKF za lata: 1976–1977; 1977–1978; 1979–1980; 1984–1986.
Księga Pamiątkowa Wojewódzkiego Zrzeszenia Ludowych Zespołów Sportowych w Słupsku.419 Bibliografia
Prasa i czasopisma
„Dramburger Heimat-Stimme” 1988, 1990
„Dramburger Heimatstimme” 1979, 1990
„Dramburger Kreisblatt” 1979, 1980, 1983, 1991, 2013
„Dziennik Pomorza” 2006, 2023, 2014
„Echo Słupska” 2009
„Gazeta Odkrywcza” 2012
„Głos Koszaliński” 1958, 1970, 1975
„Głos Pomorza” – 1979, 1980, 1982, 1983, 1985, 1988, 1990, 1991, 1993, 1994, 2014 
„Głos Słupski” 1974
„Heimat-Kalender für den Kreis Dramburg” 1929
„Heimatsttte der Jugend im Hinterpommern” 2010
„Hufelands Journal der Heilkunde” 1815 
„Kurier Szczeciński” 1950
„Młody Polak w Niemczech” 1931, 1932, 1933, 1934, 1936, 1937, 1938, 1939
„Pommern Pfingsten” 1967
„Powiat Słupski” 2010
„Przegląd Sportowy” 1976
„Rummlsburger Zeitung” 1929, 1930
„Tageblatt für Vorpommern” 1912
„Temat Szczecinecki” 2010
„Wiadomości Literackie” 1938
„Zbliżenia. Tygodnik Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej” 1980, 1985
„Zeitung für Ostpommern” 1943
„Żagle” 1978
„Życie Młodzieży” 1926
Relacje ustne i pisemne
Bieć Zbigniew
Burzak Jarosław
Curyl Andrzej
Fornalczyk Ryszard
Garnuszewski Marek
Gonciarz (Perek) Jolanta
Jacewicz Edward
Jędrasik Mieczysław
Jobda Leszek 
Jobda Wojciech
Krauze Jerzy
Krawsz Eugeniusz420 Bibliografia
Kret Zygmunt
Krzemiński A. 
Krzemiński Adam
Krzysztofowicz Bogdan
Kudelski Krzysztof
Kukiełko Leon 
Langenfeld Hans
Lux Jürgen 
Nowicka Joanna
Olszyński Stanisław
Oszmian Remigiusz 
Ponurko Jacek
Popławski Aleksander.
Puna Stanisław
Rasiak Romuald
Sadowski Tadeusz
Standowicz Marian
Tałaj Marian
Twardowski Andrzej
Urbanowicz Krzysztof
Wilk-Sosnowska Wioletta
Wochna Waldemar
Wodecki Jan
Wodecki Jan
Woliński Jerzy
Wołowski Józef 
Zawada Ryszard
Opracowania
Wydawnictwa zwarte
Adamczyk B., Bytovia 1946–2006, Bytów 2006.
Andrykiewicz J., Związek Młodzieży Wiejskiej 1957–1976, Muzeum Historii Polskiego Ruchu 
Ludowego, Warszawa 2001.
Armada Z. (red.), 50 lat zorganizowanego Sportu Szkolnego woj. szczecińskiego 1953–1998, 
woj. zachodniopomorskiego 1999–2003 (zarys działalności). Kalendarium SZS woj. ko-
szalińskiego 1953–1998, SZS, Szczecin 2005.
Bielec G., Lata świetności i upadku polskiej gimnastyki sportowej w PRL (1945–1989),  
Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2012.
Brzezicki A, Drożdżewski S., Podoski J., Romański S., Księga sportu polskiego 1944–1974, 
XXX lat PRL, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1975.421 Bibliografia
Brzezicki A., Miller A. (red), Kartki z historii kultury fizycznej i turystyki 1945–1964 , Wy-
dawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1964.
Ceranka P., Stępień S. (red.), „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież na roztajach komuni-
zmu 1944–1989, IPN, Warszawa 2009.
Chełmecki J. (red.), Społeczno-edukacyjne oblicza olimpizmu. Ruch olimpijski i niepełno-
sprawni sportowcy, t. 2, AWF Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Warszawa 2006.
Chełmecki J., Wychowanie fizyczne i sport w działalności organizacji młodzieżowych w Polsce 
w latach 1944–1948, Wydawnictwo AWF, Warszawa 1981.
Chomicki P., Rozgrywki piłkarskie na Pomorzu do roku 1914. Historia sportu, t. 9, Olgen, 
Mielec 2020.
Coulton G.G., Panorama średniowiecznej Anglii, PIW, Warszawa 1976. 
Czajkowski M. (red.), Koszalin, Koszalin 1997.
Czarnik A. (red.), Koszalińskie – rozwój województwa w Polsce Ludowej, Państwowe Wydaw-
nictwo Naukowe, Warszawa 1970.
Czarnik A., Stosunki polityczne na Pomorzu Zachodnim w okresie Republiki Weimarskiej 
1919–1933, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983.
Die Olympischen Spiele 1936 in Berlin und Garmisch-Partenkirchen, t. 1, Cigaretten-Bilder-
dienst, Hamburg–Banhrenfeld 1936.
Domke R., Ziemie Zachodnie i Północne Polski w propagandzie lat 1945–1948, Oficyna Wy -
dawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2010.
Drążdżewski S., Ludowe zespoły sportowe. Powstanie i działalność, Ludowa Spółdzielnia 
Wydawnicza, Warszawa 1974. 
Drążdżewski S., Ludowe Zespoły Sportowe. Zarys dziejów 1946–1964, Wydawnictwo Sport 
i Turystyka, Warszawa 1967.
Drążdżewski S., Upowszechnienie kultury fizycznej wśród młodzieży i dorosłych mieszkańców 
wsi w latach 1944–1972, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1972.
Dulczewski Z., Drugie pokolenie. Wspomnienia mieszkańców zachodnich i północnych ziem 
Polski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1978.
Dunst M. (red.), 60 lat koszykówki zachodniopomorskiej, ZAPOL, Szczecin 2006.
Duński W., Od Paryża 1924 do Sydney 2000 – polscy medaliści olimpijscy i paraolimpijscy, 
Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych „Start”, Warszawa 2000.
Eider J., Olimpijczycy i paraolimpijczycy klubów sportowych województwa zachodniopomor-
skiego – Ateny 2004, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 
2004.
Gaj J., Wychowanie fizyczne i sport w Polsce Ludowej, PWN, Warszawa–Poznań 1987. 
Gaj J., Zarys historii turystyki w Polsce, Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Warszawie, War-
szawa 2003.
Gaj J., Hądzelek K., Dzieje kultury fizycznej w Polsce , AWF im. Eugeniusza Piaseckiego 
w Poznaniu, Poznań 1997.
Gaj J., Woltmann B. (red.), Zarys historii sportu w Polsce 1867–1997, Polskie Towarzystwo 
Naukowe Kultury Fizycznej, Sekcja Historii, Gorzów Wielkopolski 1999.422 Bibliografia
Garbat M., Historia niepełnosprawności. Geneza i rozwój rehabilitacji, pomocy technicznych 
oraz wsparcia osób z niepełnosprawnością, Novae Res, Gdynia 2015.
Gaziński R. (red.), Dzieje Szczecinka. Tom 1 (do 1939 roku), Wydawnictwo Jasne, Pruszcz 
Gdański 2000.
Głaz A., Lipski J., Żurawski J., Chełmecki J., Tracewski J., Historia polskich zapasów 1922–
2012, Polski Związek Zapaśniczy, Warszawa 2012.
Godlewski P., Polski Związek Zapaśniczy 1922–2004, Gorzowskie Towarzystwo Kultury, 
Gorzów Wielkopolski 2004.
Godlewski P., Sport w Polsce na tle politycznej rzeczywistości w latach 1944–1956, AWF im. 
Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 2006.
Godlewski P., Sport wyczynowy w procesie przemian ideologicznych i społecznych w Polsce 
w 1956–1989, Wydawnictwo Ateny Gedanenses, Gdańsk 2015.
Gondek L. (red.), Funkcje utylitarne kultury fizycznej, Wydawnictwo Uczelniane AWF, 
Gdańsk 1991.
Gondek L., Kultura fizyczna w Polsce 1944–1984. Zarys podstawowych struktur, form i efek -
tów zarządzania kulturą fizyczną w czterdziestoleciu PRL , Wydawnictwo Uczelniane 
AWF, Gdańsk 1988.
Gondek L., Problemy prawno-organizacyjne kultury fizycznej, sportu i turystyki w Polsce ,  
cz. 2, Wydawnictwo Uczelniane AWF, Gdańsk 1982.
Gottert F., Marathonstadt Leipzig. Die Marathonläufe in Leipzig 1897–2018. Leipziger Uni-
versitätsverlag, Leipzig 2019. 
Góra W., Refleksje nad historią Polski Ludowej, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1979.
Grobelski W., Historia garnizonu w Koszalinie. Część 1. Od średniowiecza do 1945 roku, 
Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela, Koszalin 2008.
Grynkiewicz J., Piłka nożna w Koszalinie 1909–2000, Ok’Print, Koszalin 2000.
Gryszel P., Zarys historii turystyki w Polsce, https://www.lotur.eu/UploadFiles/524/178/
1265187566-Historia_turystyki_w_Polsce_DOT_IT.pdf (dostęp: 10.08.2017).
Grześ  B.  (red.),  Związek  Nauczycielstwa  Polskiego.  Zarys  dziejów  1905–1985, Instytut  
Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1986.
Grześ B., Związek Nauczycielstwa Polskiego od korzeni do współczesności, Warszawa 2000.
Gutowski  A.,  Drogi  rozwoju  kultury  fizycznej  w  Polsce  Ludowej  w  latach  1944–1956 ,  
Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1965.
Halicka B., Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 
1945–1948, tłum. A. Łuczak, Universitas, Kraków 2015.
Hanusz H., Akademicki Związek Sportowy w Polsce Ludowej, t. 2, Wydawnictwo Nauka 
i Innowacje, Poznań 2014.
Hodan B., Żukowska Z., Nauczyciel wychowania fizycznego i jego społeczno-wychowawcze 
funkcje, Wydawnictwo AWF, Olomouc–Warszawa 1996. 
Jakóbik K. (red.), Lecznictwo uzdrowiskowe w Polsce w latach 2000–2010, Główny Urząd 
Statystyczny w Krakowie, Kraków 2011.423 Bibliografia
Jakubowska B., Przeobrażenia w szkolnej edukacji historycznej w Polsce w latach 1944–1956, 
Centralny Ośrodek Metodyczny Studiów Nauk Politycznych, Warszawa 1986.
Jaśtal K., Niemcy: naród i ciało, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015.
Jucewicz A., Jakobsche J., Kubicki W., Od Rzymu do Aten 1960–2004. Polacy na Igrzyskach 
Paraolimpijskich, Polski Komitet Paraolimpijski, Warszawa 2010.
Jurek T., Kultura fizyczna mniejszości niemieckiej w Polsce w latach 1918–1939 , Polskie Towa-
rzystwo Naukowe Kultury Fizycznej Sekcji Historii, Gorzów Wielkopolski–Poznań 2002.
Jurek T., Polonijna kultura fizyczna w Niemczech (1918–1939), Polskie Towarzystwo Nauko-
we Kultury Fizycznej, Sekcja Historii, Warszawa 2013.
Jurek T. (red.), Studia z dziejów kultury fizycznej, Polskie Towarzystwo Kultury Fizycznej, 
Gorzów Wielkopolski 2002.
Jurek T., Urban R., Profesor Bernard Woltmann (1932–2013). Nauczyciel, naukowiec, Polskie 
Towarzystwo Kultury Fizycznej, Gorzów Wielkopolski 2018.
Kenney P., Budowanie Polski Ludowej. Robotnicy a komuniści 1945–1950, tłum. A. Dzierz-
gowska, wyd. pierwsze, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2015.
Kołodziejczyk A., Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej,  
Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2002.
Kondracki J., Geografia Polski. Makroregiony fizyczno-geograficzne , Wydawnictwo Naukowe 
PWN, Warszawa 1994.
Kostkiewicz J., Polski nurt krytyki nazizmu, przed rokiem 1939. Aspekty ideologiczne i peda-
gogiczne, Arkana Historii, Kraków 2020.
Kotłowski T., Historia Republiki Weimarskiej 1919–1933, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 
2004.
Kozłowski K., Pomorze Zachodnie w sześćdziesięcioleciu (1945–2005). Społeczeństwo – wła-
dza – gospodarka – kultura, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 
Szczecin 2007.
Krzysztofowicz J., Zarys historii kultury fizycznej w województwie koszalińskim w latach 
1945–1975, AWF im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 1981.
Krzysztofowicz J., Kulasek Z., V lat sportu akademickiego w Słupsku, Słupsk 1977.
Kukiełka L., Wojciechowski L. (red.), 35 lat sportu akademickiego w Koszalinie 1968–2003, 
Politechnika Koszalińska, Koszalin 2003.
Kurkowska-Budzan M., Stasiak M., Stadion na peryferiach, Universitas, Kraków 2016.
Labuda G. (red.), Historia Pomorza. Tom 1 do roku 1466, część 1, Wydawnictwo Poznańskie, 
Poznań 1972.
Labuda G. (red.), Historia Pomorza. Tom 2 do roku 1815, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 
1984.
Labuda G. (red.), Historia Pomorza. Tom 3 1815–1850, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 
1993. 
Laskiewicz H., Ponadlokalne organizacje kultury fizycznej na Pomorzu Zachodnim (1945 –
1957), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1996.424 Bibliografia
Lesiakowski K., Powszechna organizacja Służba Polsce 1948–1956. Powstanie, działalność, 
likwidacja, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2008.
Lichacy J., Cwajna J., Potencjał przyrodniczy i kulturowy podstawa rozwoju turystyki Pomorza, 
w: Turystyka i rekreacja na obszarach przyrodniczo cennych w regionach transgranicznych 
północno-wschodniej Polski, Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej, Białystok 
2009.
Lipoński W., Historia sportu na tle rozwoju kultury fizycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, 
Warszawa 2012.
Łaszkiewicz K., Polska koszykówka męska 1928–2024, Drukarnia Pozkal, Inowrocław 2004.
Łuczak M., Szermierka w Polsce w latach 1945–1989, AWF, Poznań 2002.
Maceczek L., Drogi rozwoju ruchu ludowego, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 
1964.
Małolepszy E., Kultura fizyczna w działalności wiejskich organizacji młodzieżowych II Rze -
czypospolitej, Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa 2015.
Małolepszy E., Bakota D., Drozdek-Małolepsza T., Płomiński A., Z dziejów sportu i turysty-
ki w działalności Krajowego Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe w latach 1975–2015, 
Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa 2016.
Małolepszy E., Drozdek-Małolepsza T., Zarys dziejów sportu i turystyki w działalności Ślą-
skiego Wojewódzkiego Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe (1946–2021), Wydawnictwo 
Prymat, Białystok 2024.
Masny J., Kultura fizycznej wśród młodzieży wiejskiej, PWN, Warszawa 1980. 
Młodzikowski G., Polityka i sport, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1979.
Moska W., Metodyczno-szkoleniowe aspektu rozwoju sportu w Polsce w latach 1945–2005, 
Wydawnictwo Uczelniane Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu, Gdańsk 2006.
Nowakowski A., Zarządzanie kulturą fizyczną w Polsce w latach 1944–2001 , Wydawnictwo 
Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2005.
Nowicki W., Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Koszalinie w la-
tach 1950–1985, Koszalin 1985.
Olstowski P., Wierzchoławski S. (red.), Historia Pomorza, t. 5 (1918–1939), Towarzystwo 
Naukowe w Toruniu, Toruń 2015.
Ordyłowski M., Parlament III RP wobec kultury fizycznej w latach 1989–2005 , Wydawnictwo 
eRKa-Print, Wrocław 2012.
Ordyłowski M., Szymański L., Nadzór komunistycznej partii i służb specjalnych w Polsce Lu-
dowej nad ruchem sportowym, PKOl i ekipami olimpijskimi, Dolnośląska Szkoła Wyższa, 
Wrocław 2018.
Osękowski C., Społeczeństwo Polski Zachodniej i Północnej w latach 1945–1956: procesy 
integracji i dezintegracji, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Tadeusza Kotarbińskiego, 
Zielona Góra 1994.
Pasko A., Sport wyczynowy w polityce państwa 1944–1989, Avalon, Kraków 2012.
Patan J., Dzieje dawnego kurortu Kołobrzeg 1872-1945, Wydawnictwo Patan, Kołobrzeg 2010.425 Bibliografia
Pencarski K., Pomorze Środkowe: studia z dziejów regionu, nakład własny, Koszalin–Słupsk 
2003. 
Pęcherski M., Świątek M., Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917–1977. Podstawowe 
akty prawne, PWN, Warszawa 1978.
Pięta W., Tenis stołowy wśród Żydów w Polsce 1924–1949, Stowarzyszenie Przyjaciół Gaude 
Mater, Częstochowa 2008. 
Pięta W., Z dziejów Akademickiego Związku Sportowego – tenis stołowy 1928–2008, Wydaw-
nictwo Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej, Łódź 2010.
Pilecka D., Od wykluczenia ku emancypacji sportowej. Olimpiady specjalne w Polsce, Wy-
dawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań 2020.
Polak E., Akrobatyka sportowa w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 
Rzeszów 2003.
Połaniecka A., Kultura fizyczna w województwie słupskim w latach 1975–1998 , AWF im. 
Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 2012.
Połaniecka A., Sport na ziemi słupskiej 1975–1998, Polskie Towarzystwo Naukowe Kultury 
Fizycznej, Sekcja Historii, Gdańsk 2017.
Połaniecka A., Jurek T., Społeczny zasięg kultury fizycznej w województwie słupskim w latach 
1975–1998, Polskie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, Sekcja Historii, Słupsk 
2016.
Połaniecka A., Urban R., Uwarunkowania rozwoju turystyki na Pomorzu Środkowym,  
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2000.
Ponczek M., Sport i wychowanie fizyczne w działalności organizacji młodzieżowych Zagłębia 
Dąbrowskiego w latach 1945–1979, Katowice 1984.
Poniatowska A., Liman S., Krężałek I., Związek Polaków w Niemczech w latach 1922-1982, 
Wydawnictwo Polonia, Warszawa 1987. 
Przeździecka W., Przemiany demograficzne w województwie słupskim , Koszaliński Ośrodek 
Naukowo-Badawczy, Koszalin 1981.
Puczyński W., Woltmann B. (red), Wychowanie fizyczne i sport szkolny na ziemi koszalińskiej 
w latach 1945–1970, Instytut Kształcenia Nauczycieli i Badań Oświatowych, Koszalin 
1977.
Puna S., Historia sportu w Białogardzie w latach 1945–1999, Urząd Miasta Białogard, Biało- 
gard 2024.
Purchla J., Komar Ż., Architektura Trzeciej Rzeszy w Polsce – dziedzictwo kłopotliwe?,  
Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2021.
Rühlow G., Grosstychow Bilder und  Erinnerungen, opracowanie von Gerhard Rühlow,  
Wydawnictwo Kadr, Köslin 2000.
Ruprecht K., Der Landkreis Dramburg. Eine Dokumentation. Chronik für Heimatfreunde, 
Heimatkreisverband Dramburg, Uetersen 1976.
Rybicki H., Jędrzejczak W. (red.),  Koszalińskie w dwudziestoleciu PRL, Wydawnictwo  
Poznańskie, Poznań 1966.426 Bibliografia
Rydz E., Przemiany struktur społeczno-gospodarczych w okresie transformacji systemowej 
na Pomorzu Środkowym, Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku, Słupsk 2006.
Rydz E., Zróżnicowanie przestrzeni turystycznej Pomorza Środkowego, Akademia Pomorska, 
Słupsk 2014.
Salmonowicz S. (red.), Historia Pomorza. Tom 4 (1850–1918), TNT, Instytut Historii PAN, 
Toruń 2000.
Schroeder K., Turnen und Sport in Köslin, Traditionsgemeinschaft Kösliner, Turn-und Spor-
tvereine, Owschlag 1996.
Schwenkler F., Köslin 1266-1966, Pommerscher Buchversand, Lübeck 1966.
Sikora M. (red.), Pradzieje Pomorza Środkowego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1975.
Sikora M., Pradzieje Pomorza Środkowego: przewodnik po wystawie, Muzeum w Koszalinie, 
Koszalin 1964.
Sikora P., Turystyka w polskich Sudetach w latach 1945–1956, Wydawnictwo Atut, Wrocław 
2013.
Słoniewski M., Bojkot igrzysk olimpijskich jako instrument polityki międzynarodowej w latach 
1976–1988, Wydawnictwo Max, Warszawa 2016.
Stefanik R., Futbol w cieniu komitetów. Piłka nożna a władza w województwie szczecińskim 
w latach 1945-1989, IPN, Szczecin 2016.
Suszyński A., Funkcje podstawowe w rozwoju społeczno-gospodarczym Pomorza Środkowego, 
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1993. 
Szczeglik B., Kołobrzeskie uzdrowisko w prasie poznańskiej XIX wieku, Oficyna Wydawni-
cza Zachodniopomorskie Centrum Szkoleń i Wspierania Przedsiębiorczości, Kołobrzeg 
2022.
Szeliga Ł., Zduńczyk M. (red.), Dyscypliny paraolimpijskie, Polski Komitet Paraolimpijski, 
Warszawa 2017.
Szkwarek Ł., Piłka nożna w Miastku, Wydawnictwo Region Jarosław Ellwart, Gdynia 2022.
Szuba L.S., Powszechna Organizacja „Służba Polsce” w latach 1948–1955, Towarzystwo Na-
ukowe KUL, Lublin 2006.
Szubert R., Kultura fizyczna w przemianach wsi polskiej w latach 1944–1956 , Wydawnictwo 
AWF Wrocław, Wrocław 2010.
Szultka Z. (red.), Historia Bytowa, Wydział Oświaty, Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu 
Miejskiego, Bytów 1998. 
Szwajca K., Ziemie koszalińskie, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne, Kraków 1975. 
Szymański A., Sport słupski 1945–1995, Miejskie Towarzystwo Przyjaciół Sportu, Słupsk 
1996.
Szymański L., Kultura fizyczna i turystyka w polityce Polski Ludowej 1944–1989 , AWF, 
Wrocław 2004.
Szymański L., Ze studiów nad modelem kultury fizycznej w Polsce Ludowej 1944–1980 , 
Wrocław 1996. 
Szymański M.S., Niemiecka pedagogika, reformy 1890–1933, Wydawnictwa Szkolne i Peda-
gogiczne, Warszawa 1992.427 Bibliografia
Ślaski K., Przemiany etniczne na Pomorzu Zachodnim w rozwoju dziejowym, Instytut  
Zachodni, Poznań 1954.
Thum G., Obce miasto Wrocław w 1945 i potem, tłum. M. Słabicka, Via Nova, Wrocław 2005.
Topolski J., Marksizm i historia, PIW, Warszawa 1977. 
Treichel F., Die Geschichte der Stadt Köslin, b.m.w., 1939.
Trzebiatowski K., Oświata i szkolnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim w pierwszej połowie 
XX wieku (1900–1939), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1961. 
Urban R., Sport jeździecki w Polsce w latach 1945–1989, ZWKF poznańskiej AWF, Gorzów 
Wielkopolski 2013.
Urbanowicz K., Koszalin, historie mało znane, Archiwum Państwowe w Koszalinie, Koszalin 
2016.
Urbanowicz K., Koszalin, opowieści o przeszłości, Urząd Miejski, Koszalin 2021.
Wachowiak B. (red.), Źródła do kaszubsko-polskich aspektów dziejów Pomorza Zachodniego 
do roku 1945. Tom IV. Pomorze Zachodnie w okresie od traktatu wersalskiego po klę-
skę III Rzeszy w 1945 r., Wydawnictwo Poznańskie, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie,  
Poznań–Gdańsk 2006. 
Warmbold T., Die „Arisierung“ des deutschen Sports im Nationalsozialismus. Hauptsemi-
nararbeit. Seminar für Mittlere und Neuere Geschichte, Georg-August-Universität 
Göttingen 2007, https://wwwuser.gwdg.de/~terhoeve/HA%20Arisierung.pdf (dostęp: 
27.12.2022).
Wasilewski K., Pomorze Środkowe w dyskursie regionalistycznym, Wydawnictwo Uczelniane 
Politechniki Koszalińskiej, Koszalin 2024.
Waszkowski H., Ruch spółdzielczości inwalidów i jego znaczenie dla rozwoju rehabilitacji 
osób niepełnosprawnych w Polsce, Polskie Towarzystwo Walki z Kalectwem, Społeczna 
Rada Naukowa, Warszawa 2016. 
Wiśniewska M., Edukacja w PRL, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2016.
Włodarczyk B., Przestrzeń turystyczna. Istota, koncepcja, determinanty rozwoju, Uniwersytet 
Łódzki, Łódź, 2009.
Wodecki J., Człowiek legenda: Aleksy Antkiewicz (1923–2005), Zakład Poligraficzny Gra -
wipol, Słupsk 2006.
Wodecki J., Historia słupskiej siatkówki 1945–2012, Słupsk 2021.
Wodecki J., Słupska lekkoatletyka w latach 1945–2007. Ryszard Ksieniewicz i inni…, Słupsk 
2008.
Wodecki J., Słupskie pięściarstwo 1947–2005, Słupsk 2012.
Wodecki J., Strzelectwo sportowe w Słupsku w latach 1959–2005, Słupsk 2019, http://www.
bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/71519/edition/63509/?ref= 
main&format_id=5 (dostęp: 23.11.2022).
Woltmann B. (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo Feniks, 
Koszalin 1993. 
Woltmann B., Kultura fizyczna pod znakiem Rodła. Wychowanie fizyczne sport i turystyka 
polskiej ludności rodzimej na ziemi złotowskiej w latach 1919–1939, Ośrodek Badań 
Naukowych Koszalińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, Koszalin 1972.428 Bibliografia
Woltmann B., Polska kultura fizyczna na wschodnim pograniczu niemieckim (1918-1939), 
AWF im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 1980.
Wroczyński R., Powszechne dzieje wychowania fizycznego i sportu , Wydawnictwo BK, Wro-
cław 2003. 
Wryk R., Narodziny i rozwój Akademickiego Związku Sportowego do 1949, t. 1, Wydawnictwo 
Nauka i Innowacje, Poznań 2014.
Wryk R. (red.), Sport akademicki w relacjach i wspomnieniach, Wydawnictwo Poznańskie, 
Poznań 2009.
Wryk R., Zarys działalności Akademickiego Związku Sportowego w Poznaniu 1919–1949, 
Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2007.
Wrzesiński W., Polski ruch narodowy w Niemczech 1922-1939, Wydawnictwo Poznańskie, 
Poznań 1970.
Zdrojewski E., Problematyka demograficzna Pomorza Środkowego w latach 1950–1990 , Ko-
szaliński Ośrodek Naukowo-Badawczy, Koszalin 1976.
Zdrojewski E, Procesy przemian demograficznych w województwie koszalińskim w latach 
1946–1968, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Poznań–Koszalin 1972.
Zaremba M., Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Znak, Kraków 
2012.
Zimmer J. (red.), Mit uns zieht die neue Zeit. Die Naturfreunde. Zur Geschichte eines alter-
nativen Verbandes in der Arbeiterkulturbewegung, Pahl-Rugenstein-Verlag, Köln 1984. 
Zygalski J., Proces zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego strefy nadmorskiej Ziem Od-
zyskanych w latach 1945–1956, AWF, Poznań 2014. 
Żuber E., Województwo środkowopomorskie – dlaczego być powinno?, cz. 1, Przesłanki histo-
ryczne, społeczne, ekonomiczne i prawne, Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima 
Lelewela, Koszalin 2010.
Artykuły naukowe i rozdziały w monografiach
Bąk I., Atrakcyjność środowiska przyrodniczego w województwie zachodniopomorskim a ak-
tywność turystyczna turystów zagranicznych, „Europa Regionu” 2015, nr 23, s. 241–250.
Beyer E., Sport in der Weimarer Republik, w: H. Überhorst, Geschichte der Leibesübungen. 
Teilbd. 2, Leibesübungen und Sport in Deutschland vom Ersten Weltkrieg bis zur Gegen-
wart, Berlin 1982, s. 657–700.
Bielak J., Żeglarstwo na Politechnice Koszalińskiej. Zarys historii, w: L. Kukiełka, L. Wojcie-
chowski (red.), 35 lat sportu akademickiego w Koszalinie w okresie 1968–2003, Politech-
nika Koszalińska, Koszalin 2003, s. 61–74.
Chełmecki J., Polscy niesłyszący w międzynarodowych Igrzyskach Głuchych, w: J. Chełmecki 
(red.), Społeczno-edukacyjne oblicza olimpizmu. Ruch olimpijski i niepełnosprawni spor-
towcy, t. 2, AWF Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Warszawa 2006.
Cieplik J., Idea, istnienie i działalność Stowarzyszenia Ligi Ochrony przyrody Okręgu Słup-
skiego na Pomorzu Środkowym – w świetle wydawnictw regionalnych, w: J. Cieplik (red.), 
Materiały i studia do regionalizmu słupskiego, t. 10, Słupskie Towarzystwo Społeczno-
-Kulturalne, Słupsk 2008, s. 59–90.429 Bibliografia
Czuba T., Kultura fizyczna i sport w Polsce w okresie II wojny światowej, „Przegląd Histo-
ryczno-Wojskowy” 2000, t. 1–2, s. 90–108.
Dłubakowska-Puzio E., Puzio K., Kierunki rozwoju produktu turystycznego miasta Kołobrzeg, 
„Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekonomiczne Problemy Usług” 2016, 
nr 701(86), s. 43–54.
Dudek P., Koncepcje odbudowy powojennego Wrocławia 1945–1956 – między miastem pro-
wincjonalnym a drugą metropolią kraju, „Przegląd Administracji Publicznej” 2013,  
nr 2, s. 59–68.
Gaj J., Ewolucja struktur organizacyjnych państwowego kierownictwa kultury fizycznej w Pol-
sce, „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1989, nr 33(2), s. 109–127. 
Gaj J., Przemiany i uwarunkowania kultury fizycznej w Polsce , w: B. Woltmann (red.), Kultura 
fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1989 , Wojewódzkie Centrum Informacji Turystycz-
nej w Koszalinie Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1991, s. 14–21.
Gaj J., Uwarunkowania kultury fizycznej w Polsce Ludowej, w: B. Woltmann (red.), Kultura 
fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1993. 
Giedrojć M., Historia klubów sportowych, w: K. Kozłowski, J. Powałka (red.), Dzieje Szcze-
cinka lata 1945–2008, Szczecinek 2010.
Górecki  M.,  Koszalińska  kultura  fizyczna  w  województwie  szczecińskim  1945–1950,  
w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo 
Feniks, Koszalin 1993, s. 41–56.
Górecki M., Początki powojennej kultury fizycznej w województwie szczecińskim w latach 
1945–1950, w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990, 
Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1993.
Gracz J., Sport i polityka w Polsce Ludowej, „Studia Humanistyczne AGH” 2012, nr 11(1–2), 
s. 121–135.
Hady-Bartkowiak K., Rozwój sportów w środowisku osób niepełnosprawnych, „Sport Niepeł-
nosprawnych” 2002, nr 4, s. 15−17.
Hausner W., Związek Harcerstwa Polskiego w latach 1944–1964. Pomiędzy tradycją służby 
Bogu, Polsce i bliźnim, a komunistycznym „przechwyceniem”, w: P. Ceranka, S. Stępień 
(red.), „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież na rozstajach komunizmu 1944–1989, 
IPN, Warszawa 2009, s. 138–147.
Hądzelek K., Rola sportu w kształtowaniu tożsamości narodowej, w: J. Chełmecki (red.), Spo-
łeczno-edukacyjne oblicza współczesnego sportu i olimpizmu, Wychowanie patriotyczne 
przez sport, t. 2, AWF, Warszawa 2007.
Jasiulewicz M., Suszyński A., Pomorze Środkowe – region zmarginalizowany w obecnym 
podziale administracyjnym, „Zeszyty Naukowe Wydziału Nauk Ekonomicznych Poli-
techniki Koszalińskiej” 2016, nr 2(20), s. 39–56.
Jobda W., Kalendarium SZS woj. koszalińskiego (1953–1998), w: Z. Armada (red.), 50 lat 
zorganizowanego sportu szkolnego woj. szczecińskiego 1953–1998, woj. zachodniopomor-
skiego 1999–2003 (zarys działalności). Kalendarium SZS woj. koszalińskiego 1953–1998, 
SZS, Szczecin 2005, s. 469–489.430 Bibliografia
Jurek T., Działalność Beskidenverein do 1939 roku na tle polsko-niemieckiego konfliktu w Be -
skidach, „Zeszyty Naukowe AWF im. Bronisława Czecha w Krakowie” 2002, nr 85,  
s. 133–140.
Jurek T., Kultura fizyczna województwa koszalińskiego w nowych granicach 1975–1990 ,  
w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo 
Feniks, Koszalin 1993, s. 135–181.
Jurek T., Patriotyczne aspekty rozwoju sportu mniejszości narodowych w Polsce do 1939 roku 
na przykładzie ludności niemieckiej, w: J. Chełmecki (red.), Społeczno-edukacyjne oblicza 
współczesnego sportu i olimpizmu. Wychowanie patriotyczne przez sport, t. 2, AWF Józefa 
Piłsudskiego w Warszawie, Warszawa 2007, s. 107–111.
Jurek T., Prowincja czy mała ojczyzna? Z dziejów turystyki wśród Niemców w Polsce do  
1939 roku, w: J. Chełmecki (red.), Społeczno-edukacyjne oblicza współczesnego sportu 
i olimpizmu: wychowanie fizyczne i sport dzieci wiejskich i w małych miastach , t. 2, AWF 
Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Warszawa 2008, s. 43–47.
Jurek T., Tradycje niemieckiej kultury fizycznej na ziemiach polskich w XIX wieku , w: B. Wolt-
mann (red.), Z najnowszej historii kultury fizycznej w Polsce. VII Ogólnopolska Konfe -
rencja Historyków Kultury Fizycznej – Chycina 1999, t. 4, Gorzów Wielkopolski 2000, 
s. 45–54.
Jurek T., Kujawa W., Baza materialna kultury fizycznej, Kadra szkoleniowa i aktyw sportowy, 
w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo 
Feniks, Koszalin 1993, s. 30–34.
Jurek T., Kujawa W., Kadra szkoleniowa i aktyw sportowy, w: B. Woltmann (red.), Kultura 
fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990, Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1993.
Kasperczyk T., Sport jako środek rehabilitacji, w: J. Ślężyński (red.), Sport w rehabilitacji 
niepełnosprawnych, Polskie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych, Kraków 1999, 
s. 39–41.
Kersten K., Osadnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1947, w: Z. Dul-
czewski (red.), Przeobrażenia społeczne na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1947, 
Poznań 1964.
Kołodziejski J., Koncepcja rozwoju regionu koszalińskiego w świetle strategii makroregionu 
nadmorskiego, „Koszalińskie Studia i Materiały” 1973, nr 3, s. 3–30.
Kozioł P., Połaniecka A., Rozwój piłki nożnej w Szczecinku w latach 1998–2020, „Edukacja – 
Zdrowie – Społeczeństwo. Zeszyty Naukowe PWSZ w Koszalinie” 2021, nr 3, s. 187–201.
Krajewski M., Od komunistycznej demokracji do stalinizmu. Polska w latach 1944–1956. 
Zarys problematyki, w: W. Jastrzębski, M. Krajewski (red.), Kujawy i Pomorze w latach 
1945–1956 od zakończenia okupacji niemieckiej do przełomu październikowego, Wło-
cławek 2001, s. 9–24.
Krawczyk B., Klimatyczne uwarunkowania lecznictwa uzdrowiskowego, w: Z. Franczukowski 
(red.), Zdrowie i wypoczynek. Wielka księga polskich uzdrowisk, kąpielisk nadmorskich 
i miejscowości o walorach klimatyczno-zdrojowych, Wydawnictwo Mirex, Bydgoszcz, 
2008, s. 53–60. 431 Bibliografia
Krawczyk Z., Wychowanie fizyczne w Polsce w latach 1918–1939 , „Kwartalnik Pedagogicz-
ny”1991, nr 1, s. 45–59.
Kruk M., Powstanie i działalność Szkolnego Związku Sportowego, założenia programowe, 
struktura organizacyjna i realizacja uchwał I Zjazdu Delegatów SZS, w: L. Nowak, T. Ju-
rek (red.), Kultura fizyczna w Polsce Ludowej, t. 12, ZWKF poznańskiej AWF, Gorzów 
Wielkopolski 2016, s. 69–82.
Krzysztofowicz J., Kultura fizyczna w województwie słupskim 1975–1980 , „Rocznik Słupski” 
1981, s. 191–192, 189–207.
Krzysztofowicz  J.,  Kultura  fizyczna  województwa  koszalińskiego  w  latach  1950–1975 ,  
w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo 
Feniks, Koszalin 1993, s. 57–134.
Kurpiel A., Translokalne dziedzictwo kulturowe Dolnego Śląska, „Łódzkie Studia Etnogra-
ficzne” 2019, t. 58, s. 88–89.
Kwaśniewska A., Niematerialne dziedzictwo kulturowe wsi Pomorza Zachodniego – prze-
miany i stan współczesny, „Przegląd Zachodniopomorski” 2023, t. 38(67), s. 417–418.
Labuda G., Przeszłość Pomorza w syntezach historiograficznych , w: G. Labuda (red.), Historia 
Pomorza. Tom 1 do roku 1466, część 1, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1972, s. 51–79.
Labuda G., Słowo zamykające, w: G. Labuda (red.), Historia Pomorza. Tom 2 do roku 1815, 
część 3: Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 
2003, s. 1–4.
Langenfeld H., Die Anfange des Turnens und des Sports in Pommern, w: Studia z dziejów 
kultury fizycznej, Polskie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, Poznań–Gorzów 
Wielkopolski 1992, s. 135–142.
Langenfeld H., Die Anfange des Turnens und des Sports i Pommern, w: T. Jurek (red.), Studia 
z dziejów kultury fizycznej, Polskie Towarzystwo Kultury Fizycznej, Gorzów Wielkopolski 
2002, s. 137–138.
Langenfeld H., Sport im Krieg: das Ende der pommerschen Sportgeschichte, w: T. Jurek (red.), 
Studia z dziejów kultury fizycznej, Polskie Towarzystwo Kultury Fizycznej, Gorzów Wiel-
kopolski 2002, s. 717–742.
Lichucki K., Sport i turystyka, w: T. Gasztold, W. Zybajło (red.), Człuchów – zarys dziejów, 
Człuchów 1994.
Łyskawa M., Główne kierunki i efekty polityki inwestycyjnej PRL w dziedzinie kultury fizycznej 
w latach 1945–1975, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Prace Instytutu 
Kultury Fizycznej” 1990, nr 70, s. 5–21.
Machałek M., Ziemie Zachodnie jako laboratorium społecznej polityki władz w latach 1945–
1956 – na przykładzie wsi na Pomorzu Zachodnim, w: T. Osiński (red.), Rewolucja spo-
łeczna czy „dzika przebudowa”. Społeczne skutki przekształceń własnościowych w Polsce 
w latach 1944–1956, IPN, Lublin 2016, s. 419–420.
Makowski K.A., Wstęp, w: K.A. Makowski (red.), O nowy model historycznych badań regio-
nalnych, Poznań 2007, s. 7–12.432 Bibliografia
Małolepszy E., Rola Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe w rozwoju kultury fizycznej i tury -
styki w środowisku wiejskim w Polsce w latach 1989–2008, s. 121–136.
Maniak M., Letnie Igrzyska Paraolimpijskie Osób Niepełnosprawnych – Atlanta ’96, „Kultura 
Fizyczna” 1996, nr 11–12.
Mastalerz-Krystjańczuk M., Ludność rodzima znad jezior Łebsko i Gardno w publicystyce 
polskiej w latach 1960–1989, „Przegląd Zachodniopomorski” 2017, t. 49(3), s. 167–190, 
https://doi.org/10.18276/pz.2017.3-09.
Mauersberg S., Rozwój oświaty w Polsce Ludowej, w: J. Miąso (red.), Historia wychowania 
wiek XX, t. 1, Warszawa 1984, s. 279–427.
Okoniewska B., W okresie transformacji ustrojowej 1989–1995, w: Z. Szultka (red.), Historia 
Bytowa, Bytów 1998.
Ordyłowski M., Rozwój kultury fizycznej na Ziemiach Odzyskanych w pierwszych latach 
po II wojnie światowej, w: J. Maliniak, P. Sroka, G. Strauchold (red.), Z dziejów sportu 
na Ziemiach Zachodnich i Północnych Polski po II wojnie światowej, Ośrodek „Pamięć 
i Przyszłość”, Wrocław 2014, s. 9–16.
Ordyłowski M., Z dziejów bractw kurkowych w Polsce, „Prace Naukowe. Kultura Fizyczna/
Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie” 1998, z. 2, s. 49–57.
Ordyłowski M., Szymański L., Polityczne aspekty rozwoju turystyki i rekreacji ruchowej w Pol-
sce w latach 1918–2012, w: L. Nowak, R. Urban (red.), Z najnowszej historii kultury 
fizycznej, ZWKF poznańskiej AWF, Gorzów Wielkopolski 2014.
Parzych K., Uwarunkowania ruchu turystycznego w Słupsku w okresie powakacyjnym, „Słup-
skie Prace Geograficzne” 2014, nr 2, s. 161, https://spg.upsl.edu.pl/spg11.php (dostęp: 
30.08.2025). 
Pasko A., Ku jednolitemu kierownictwu w sporcie. Zarządzanie sportem w Polsce w latach 
1949–1956, w: M. Mikołajczyk, J. Ciąga, P. Fiedorczyk, A. Stawarska-Rippel, T. Adam-
czyk, A. Drogoń, W. Organiściak, K. Kuźmicz (red.), O prawie i jego dziejach księgi 
dwie. Studia ofiarowane profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestopięciolecie pracy 
naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin. Księga II, Wydawnictwo Uniwersytetu w Bia-
łymstoku, Białystok–Katowice 2010, s. 687–696.
Pasko A., Zmiany w zarządzaniu sportem w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku, 
„Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna” 2011, 
z. 10, s. 119–126.
Pawlak Z., Odbudowa sportu polskiego po II wojnie światowej, w: J. Gaj (red.), Sport w Polsce 
po II wojnie światowej, AWF, Poznań 1998, s. 23–27.
Połaniecka A., Changing views on the role of physical education teachers and sports coaches 
in Polish sports pedagogy literature up to 2015, „Sport and Tourism Central European 
Journal” 2023, vol. 6(1), s. 29–46, https://doi.org/10.16926/sit.2023.01.02.
Połaniecka A., Koszykówka na Pomorzu Środkowym w latach 1945–1998 r., w: L. Nowak 
(red.), Z najnowszej historii kultury fizycznej w Polsce , t. 7, Gorzów Wielkopolski 2006, 
s. 493–500.433 Bibliografia
Połaniecka A., Tradycje ruchu olimpijskiego na ziemi koszalińskiej, w: R. Urban (red.), Im-
plikacje praktyczne rozwoju sportu i ruchu olimpijskiego w skali globalnej i regionalnej, 
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2021,
Połaniecka A,. Błaszkowska A, Determinants of the Evolution of Physical Culture in the Ko-
szalin Region in 1945−1950, „Physical Education, Sport and Health Culture in Modern 
Society” 2019, vol. 4(48), s. 38–45.
Połaniecka A., Lenik P., Sport osób niepełnosprawnych w województwie koszalińskim w latach 
1975-1998, w: L. Nowak, T. Jurek (red.), Z najnowszej kultury fizycznej w Polsce , t. 2, 
ZWKF poznańskiej AWF, Gorzów Wielkopolski 2016.
Połaniecka A., Michalska A., Organization Determinants of Physical Culture Evolution in 
Koszalin Region in 1950–1975, „Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo 
Naukowe” 2020, t. 3(4), s. 61–77.
Połaniecka A., Tomiak M.A., Aleksander Popławski, Ryszard Fornalczyk – trener i zawodnik, 
popularyzatorzy sportu osób niepełnosprawnych w Koszalinie, w: M. Przydział, I. Pez-
dan-Śliż, J. Zieliński (red.), Kultura fizyczna osób niepełnosprawnych w obliczu wyzwań 
współczesnego świata, Rzeszów 2018, s. 99–109.
Połaniecka A., Urban R., Uwarunkowania rozwoju turystyki na Pomorzu Środkowym,  
w: J. Eider (red.), Problematyka stylu życia w badaniach naukowych, Wydawnictwo Na-
ukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2020, s. 107–145.
Porada Z., Starożytne i nowożytne igrzyska olimpijskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kra-
ków 1980, s. 860–866.
Rotkiewicz M., Geneza Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich. Olimpijski debiut Polski, 
„Sport Wyczynowy. Teoria i Praktyka” 2009, nr 4, s. 20.
Rotkiewicz M., Hądzelek K., Powstanie i działalność polskich związków sportowych (II) 
1919–1925, „Sport Wyczynowy. Teoria i Praktyka” 2007, nr 10–12, s. 100–105, 107–109.
Ryś M., Stronnictwo Ludowe na Pomorzu Zachodnim wiosną i latem 1945 roku, „Słupskie 
Studia Historyczne” 1997, nr 5, s. 177–200.
Sadowska J., Znaczenie polityczne Związku Młodzieży socjalistycznej (1957–1976). Założenia 
i rzeczywistość, w: P. Ceranka, S. Stępień (red.), „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież 
na rozstajach komunizmu 1944–1989, IPN Warszawa 2009, s. 148–156.
Samsonowicz H., Historiografia regionalna w Polsce po II wojnie światowej, „Kwartalnik 
Historyczny” 1987, nr 1, s. 279–292.
Schodzińska J., Libich B., Lębork w czasach PRL i III Rzeczpospolitej, w: J. Borzyszkowski 
(red.), Dzieje Lęborka, Instytut Kaszubski, Lębork–Gdańsk 2009. 
Stefanik R., Imprezy sportowe na Pomorzu Zachodnim w polityce integracyjnej władz pań-
stwowych w latach 1945–1948, w: L. Nowak, P. Pieczyński, R. Urban (red.), Kultura 
fizyczna w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej, ZWKF poznańskiej AWF , Gorzów 
Wielkopolski 2012, s. 197.
Stępiński M., Na drodze do XI Igrzysk Olimpijskich w Berlinie. Sport między ideałami ruchu 
olimpijskiego a polityką III Rzeszy. Cz. 1., „Przegląd Zachodniopomorski” 2012, t. 27(1), 
s. 11–45. 434 Bibliografia
Stępiński M., Sport i polityka prowincji Pomorze w źródłach. Prezydent Rzeszy Paul von 
Hindenburg gościem władz miasta i turnerów Słupska w 1926 roku (w świetle „Turn-
blatt Der Pommern”), „Przegląd Zachodniopomorski” 2010, t. 25(2), s. 27–40, https://
cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-f28a42f9-b88f-448e-95bc-
-68a1f9d7f5a0/c/PZ_2010_2.27-40.pdf (dostęp: 5.01.2025).
Stępiński M., Święto niemieckiego turnerstwa prowincji Pomorze w Szczecinie w 1924 roku. 
Między kultem sprawności cielesnej i kontestacją „dyktatu Wersalu”, „Przegląd Zachod-
niopomorski” 2011, t. 26(2), s. 67–89.
Szczerbiński M., Działalność organów państwowych i społecznych kultury fizycznej na ziemi 
koszalińskiej, w: B. Woltmann (red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , 
Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1993, s. 22–29.
Szukała M., Od czasów napoleońskich do wybuchu II wojny światowej (1806–1939), w: R. Ga-
ziński (red.), Dzieje Szczecinka. Tom 1 (do 1939 roku), Wydawnictwo Jasne, Pruszcz 
Gdański 2000, s. 22–311.
Szymański L., Sport w polityce II Rzeczypospolitej i Polski Ludowej – studium porównawcze, 
„Kwartalnik Naukowy AWF we Wrocławiu” 1994, nr 3, s. 61−84.
Ślaski K., Rozwój nazw Pomorza i Prus w czasach nowożytnych od połowy XV wieku do 1772 
roku, w: G. Labuda (red.), Historia Pomorza. Tom 1 do roku 1466, część 1, Wydawnictwo 
Poznańskie, Poznań 1972.
Tasiemski T., Kompleksowa rehabilitacja na przykładzie National Spinal Injuries Centre 
w Szpitalu Stoke Mandeville, „Postępy Rehabilitacji” 1999, nr 13(4), s. 111–121.
Turkowski R., Działalność wiejskich organizacji młodzieżowych w PRL (1944–1989), w: P. Ce-
ranka, S. Stępień (red.), „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież na rozstajach komuni-
zmu 1944–1989, IPN, Warszawa 2009, s. 97–137
Urniaż J., Reformy kultury fizycznej na Warmii i Mazurach w latach 1945–1956 , w: L. Nowak 
(red.), Z najnowszej historii kultury fizycznej w Polsce , t. 6, Gorzów Wielkopolski 2004, 
s. 283–292.
Waszkowski H., Ruch spółdzielczości inwalidów i jego znaczenie dla rozwoju rehabilitacji 
osób niepełnosprawnych w Polsce, „Niepełnosprawność – Zagadnienia, Problemy, Roz-
wiązania” 2016, nr 4(21), s. 97–122.
Waszkowski H., Rys historyczny rozwoju Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem w re-
habilitacji na rzecz osób z niepełnosprawnościami w latach 1956-2020, „Niepełnospraw- 
ność − Zagadnienia, Problemy, Rozwiązania” 2020, nr 2(35), s. 5–46. 
Wierzbicki M., Postawy członków ZMP wobec rzeczywistości epoki stalinizmu, w: P. Ceran-
ka, S. Stępień (red.), „Jesteście naszą wielką szansą”. Młodzież na roztajach komunizmu 
1944–1989, IPN, Warszawa 2009, s. 48–78. 
Witek J., Falana A., Akademicki Związek Sportowy – klub sportu wyczynowego, w: L. Kukiełka, 
L. Wojciechowski (red.), 35 lat sportu akademickiego w Koszalinie w okresie 1968–2003, 
Politechnika Koszalińska, Koszalin 2003, s. 41–60.435 Bibliografia
Wojciechowski L., Kukiełka L., Sport w Politechnice Koszalińskiej w okresie 35-lecia, w: L. Ku-
kiełka, L. Wojciechowski (red.), 35 lat sportu akademickiego w Koszalinie w okresie 
1968–2003, Politechnika Koszalińska, Koszalin 2003, s. 11–26.
Woltmann B., Działalność narodowa polskich organizacji sportowych na pograniczu złotow-
sko-kaszubskim, w: Studia nad dziejami kultury fizycznej XIX/XX wieku, materiały z sesji 
naukowej Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego, AWF, Poznań 1973.
Woltmann B., Podstawy rozwoju kultury fizycznej na ziemi koszalińskiej, w: B. Woltmann 
(red.), Kultura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo Feniks, Koszalin 
1993.
Woltmann B., Tradycje kultury fizycznej na ziemi koszalińskiej, w: B. Woltmann (red.), Kul-
tura fizyczna na ziemi koszalińskiej 1945–1990 , Wydawnictwo Feniks, Koszalin 1993.
Woltmann B., Wychowanie fizyczne i sport wśród ludności polskiej na Babimojszczyźnie, 
Krajnie Złotowskiej i Zachodnich Kaszubach (1918–1939), w: S. Drążdżewski, W. Góra 
(red.), Sport u progu Polski niepodległej, Muzeum Sportu i Turystyki, Warszawa 1990.
Woltmann B., Z dziejów polskiego ruchu sportowego na ziemi złotowskiej i bytowskiej w okresie 
międzywojennym, „Zapiski Koszalińskie” 1968, nr 1(33).
Wójcik Ł., Geneza i rozwój paraolimpizmu na Pomorzu Zachodnim (1948–2005), „Zeszyty 
Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Prace Instytutu Kultury Fizycznej nr 27”, 2010, 
nr 631, s. 141–154.
Wyskok M., Jurek T., Założenia programowe Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce 
w latach 1921–1939, „Rozprawy Naukowe Akademii Wychowania Fizycznego we Wro-
cławiu” 2018, nr 63, s. 151–166.
Zbiewski S., Zdrowie, sport, turystyka i rekreacja, w: B. Polak (red.), Dzieje Koszalina. Tom II  
(po 1945), Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela, Koszalin 2016,  
s. 289–312.
Zdrojewski E., Czynniki determinujące sytuację demograficzną na Pomorzu Środkowym , 
„Słupskie Prace Matematyczno-Przyrodnicze” 1993, nr 9c, s. 81–95.
Zieliński Z., Przesiedlenia ludności niemieckiej z tzw. Ziem Odzyskanych: dylematy etyczno-
-polityczne. Ocena reminiscencyjna, „Studia Paradyskie” 2018, t. 28.
Zielonka Z., Region i regionalizm słupski, w: J. Cieplik (red.), Materiały do poznania regionu 
słupskiego, t. 3, Słupsk 2000, s. 14–20.
Ziółkowska T., Fryderyk Ludwik Jahn i ruch turnerski w początkach XIX w. w Niemczech, 
„Roczniki Naukowe WSWF w Poznaniu” 1971, t. 19, s. 19–36.
Literatura pomocnicza
Adelt T., Hadzelek K. (red.), Mała encyklopedia sportu, t. 2, Warszawa 1987.
Bartz M.L., Wegweiser und Heimatbuch von Köslin und Umgegend einschließlich seiner sechs 
See-Badeorte (Przewodnik po Koszalinie i jego okolicach wraz z sześcioma nadmorskimi 
kąpieliskami), Köslin 1925.436 Bibliografia
Bielski J., Metodyka wychowania fizycznego i zdrowotnego. Podręcznik dla nauczycieli wy -
chowania fizycznego i studentów studiów pedagogicznych , Oficyna Wydawnicza Impuls, 
Kraków 2005.
Bronikowski M., Metodyka wychowania fizycznego w reformowanej szkole , cz. 2, Wydaw-
nictwo eMPi2, Poznań 2005. 
Fajkowski J. (red.), Krótki zarys historii ruchu ludowego, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 
Warszawa 1971.
Fietkiewicz O. (red.), Leksykon harcerstwa, Warszawa 1988.
Fryda M., Monikowska K., Człuchów na dawnej pocztówce, Muzeum Regionalne w Człu-
chowie, Człuchów 2007.
Heider R., Kierzek A., Laber W., Kotuła J., Nieco o rozwoju Kołobrzegu jako uzdrowiska – od 
przeszłości do teraźniejszości, „Otorynolaryngologia” 2019, nr 18(3/4), s. 94–104.
Jaroszyk H., Etap trudnej drogi. Ze wspomnień działacza polonijnego, Koszaliński Ośrodek 
Naukowo-Badawczy, Koszalin 1979.
Jaroszyk H., I mocą tej słuszności wytrwamy i wygramy, „Zapiski Koszalińskie” 1962, nr 4, 
s. 3–12.
Konarski B., Kręgi kamienne w Grzybnicy, „Jantarowe Szlaki. Kwartalnik Turystyczno-Kra-
joznawczy Województw Północnych” 1998, nr 4(250), s. 42–43.
Kubicki W., Jak to było w przeszłości, „Sport Niepełnosprawnych”, 2004, nr 2, s. 18–22.
Maszczak T., Szatyński A., Sport w szczepie, drużynie, zastępie. Wydawnictwo AWF, War-
szawa 1981.
Mroczek J., Koszalin wczoraj i dziś, Permedia, Koszalin, 2009.
Nowicki W., Koszalin i okolice, Wydawnictwo Region, Gdynia 2012.
Orłowska-Rybicka G., Odznaki turystyki kwalifikowanej i krajoznawczej, w: A. Gordon 
(red.), Krajoznawstwo i turystyka w szkołach, Warszawa 2003.
Osiński W., Teoria wychowania fizycznego , Wydawnictwo AWF, Poznań 2011.
Parzych K., Imprezy i regionalne produkty kulinarne na obszarze Pomorza Środkowego ja-
ko potencjał turystyki gastronomicznej, w: Z. Dolatowski, D. Kołożyn-Krajewska (red.), 
Rozwój turystyczny regionów a tradycyjna żywność, Wydawnictwo Wyższej Szkoły  
Hotelarstwa i Turystyki, Częstochowa 2009, s. 157–168.
Sternowski J., Nasi olimpijczycy… i inni, Radio Koszalin, Koszalin 2000.
Sternowski J., Osobowości sportu, Radio Koszalin, Koszalin 2003. 
Sternowski J., Wszystkiemu winni są cykliści…, Radio Koszalin, Koszalin 1998.
Sternowski J., Wszystkiemu winni są sportowcy…, Radio Koszalin, Koszalin 1999. 
Szlanta P., Buntownicy czy apostołowie wolności? Prusy i Niemcy wobec powstania listopado-
wego, „Mówią Wieki” 2018, nr 9, s. 46–49.
Szlanta  P.,  Wędrowne  Ptaki  –  dziadowie  hipisów,  https://wiadomosci.onet.pl/kiosk/  
wedrowne -ptaki-dziadowie-hipisow/v0wyk?utm_source=pomeranica.pl_viasg_wiado  
mosci&utm_medium=re feral&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_  
v=2 (dostęp: 17.10.2022).437 Bibliografia
Szymański A, Stadion 650-lecia, „Słupia” 2006, nr 19, s. 266–227.
Śmigielski R., Kołobrzeg. Przewodnik Milenijny, Agencja Usługowo-Handlowa Max, Ko-
łobrzeg 2015. 
Świetlicka A., Wisławska E., Znani słupszczanie, LenART, Słupsk 2002.
Zybało W., Życie kulturalne, w: T. Gasztold, W. Zybało (red.), Człuchów – zarys dziejów, 
PPHU Wybrzeże Jarosław Lisiecki, Człuchów 1994.
Maszynopisy
Prace doktorskie
Hanusz H., Akademicki Związek Sportowy w Polsce w latach 1945–1989 (praca doktorska), 
ZWKF poznańskiej AWF, Gorzów Wielkopolski 2011.
Janik E., Rozwój koszykówki w Polsce w 1945–1973 (praca doktorska), AWF im. Eugeniusza 
Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 1981.
Krzysztofowicz J., Zarys historii kultury fizycznej w województwie koszalińskim w latach 
1945–1975 (praca doktorska), AWF im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 1980.
Kuświk B., Antykomunistyczna działalność harcerzy w Wielkopolsce i na ziemi lubuskiej 
w latach 1945–1956 (praca doktorska) UAM, Poznań 2012, https://repozytorium.amu.
edu.pl/server/api/core/bitstreams/edee3717-b1c9-4cba-9381-3b9558f5e528/content 
(dostęp: 27.07.2024).
Lenik P., Koszykówka w Polsce w latach 1973–2004 (praca doktorska), ZWKF poznańskiej 
AWF, Gorzów Wielkopolski 2008.
Mijalski M., Polityczna rola sportu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1970–
1980 (praca doktorska), Poznań 2024, https://bip.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_fi-
le/0025/532177/Mijalski-Michal_rozprawa-doktorska.pdf (dostęp: 3.08.2024).
Połaniecka A., Kultura fizyczna w województwie słupskim w latach 1975–1998 , AWF im. 
Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 2012.
Sieńko J., Problemy kształtowania kultury politycznej członków Związku Socjalistycznej 
Młodzieży Polskiej na przykładzie województwa słupskiego w latach 1976–1986 (praca 
doktorska), Uniwersytet Gdański, Gdańsk 1987.
Szpakowski W., Zagospodarowanie turystyczno-rekreacyjne Pobrzeża Koszalińskiego w latach 
1969–2016 (praca doktorska), AWF, Poznań 2025.
Twardowski Z., Zarys dziejów żeglarstwa polskiego w latach 1922–1939 (praca doktorska), 
AWF im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, Poznań 1985.
Prace magisterskie
Ciupka M., Geschichte und Struktur der Entwicklung von Turnen und Sport in Pommern von 
dem Anfangen bis 1945, Bochum 1989.
Woltmann B., Gimnastyka w Szczecinie (praca magisterska), Wyższa Szkoła Wychowania 
Fizycznego w Poznaniu, Poznań 1958.438 Bibliografia
Źródła internetowe
http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/41252/outimg-0001.pdf (dostęp:30.08.2025).
http://bytoviabytow.pl/srody-z-historia-przed-wojna-tez-gralo-sie-w-pilke  (dostęp: 
28.12.2022).
https://poznajnieznane.pl/nieznane-sporty/fistball/ (dostęp: 5.01.2022).
https://spg.upsl.edu.pl/spg11.php (dostęp: 30.08.2025).
http://www.szczecinek.org/forum/ (dostęp: 28.12.2022).