Komentarz do Konstytucji RP. Wstęp

Spis treści:

Wykaz skrótów
Komentowany przepis Konstytucji RP

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Uregulowania w innych państwach Unii Europejskiej
3. Uwagi terminologiczne
4. Geneza tekstu
4.1. Kalendarium
4.2. Ewolucja brzmienia projektu
5. Doniosłość normatywna
5.1. Spory wokół normatywności Wstępu
5.2. Na czym polega doniosłość normatywna Wstępu?
6. Kontekst historyczny
7. Podstawowe wolności i prawa człowieka
8. Prawa podstawowe dla państwa
9. Naród jako suweren i jego tożsamość
10. Kontekst międzynarodowy
11. Problem ustalenia pierwszej wartości – zasadniczego celu
11.1. Wstęp w świetle art. 1 Konstytucji
11.2. Dwa cele
12. Uniwersalne wartości konstytucyjne
12.1. Uniwersalność – istnienie i poznawalność wartości
12.2. Katalog
13. Odpowiedzialność przed Bogiem lub przed własnym sumieniem
13.1. Geneza tekstu
13.2. Uznanie przedprawnego porządku aksjologicznego
13.3. Odpowiedzialność przed Bogiem lub sumieniem a legitymizacja Konstytucji
14. Zasada pomocniczości
15. Wezwanie do stosujących Konstytucję i niewzruszona podstawa Rzeczypospolitej
15.1. Uwagi wstępne
15.2. Godność
15.3. Wolność
15.4. Obowiązek solidarności z innymi
16. Po co Wstęp?

Bibliografia 

Opracowania
Balicki  K.,  Rozprawa  doktorska:  Konstytucyjna zasada  samodzielności  
samorządu terytorialnego, Poznań 2021.
Bała P., Invocatio Dei w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. w perspektywie 
porównawczej i historycznej, „Wrocławskie Studia Erazmiańskie” 2010, 
nr 5.
Banaszak B., Prawne znaczenie Preambuły do Konstytucji RP z 1997 ro-
ku, [w:] Dookoła Wojtek... Księga pamiątkowa poświęcona Doktorowi  
Andrzejowi Wojciechowi Preisnerowi, red. R. Balicki i M. Jabłoński,  
Wrocław 2018.
Bielska-Brodziak A., I. Bogucka, Solidarność jako termin prawny i jego funk-
cjonowanie w praktyce orzeczniczej, [w:] Idea solidaryzmu we współcze-
snej filozofii prawa i polityki , red. A. Łabno, Warszawa 2012.
Bódi S., Wstęp do Konstytucji Węgier ze szczególnym uwzględnieniem „Na-
rodowego wyznania wiary”, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2018, 
nr 5.
Brzozowski W., Konstytucyjna zasada dobra wspólnego, „Państwo i Prawo” 
2006, z. 11.
Chauvin T., T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, wyd. 11, 
Warszawa 2017.
Choduń A., Sens „charakteru normatywnego”, „In Gremio” 2016, nr 103, 
https://ingremio.org/jezyk-na-wokandzie/sens-charakteru-norma-
tywnego/ (dostęp 16 marca 2025 r.).Complak K., Komentarz do preambuły, [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej 
oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998.
Complak K., Normy pierwszego rozdziału Konstytucji RP, Wrocław 2007.
Dobek A., Zasada pomocniczości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyj-
nego, „Studia Erasmiana Wratislaviensia” 2008, nr 3.
Dobrowolska M., J. Wieczorek, Problem normatywności preambuły Kon-
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, „Folia Iuridica Wratisla-
viensis” 2023, nr 2.
Dobrzeniecki K., „Prawo do prawdy” w perspektywie filozoficznoprawnej. 
Przyczynek do dyskusji, „Przegląd Prawa i Administracji” 2020, nr 122.
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, wyd. 5, Warszawa 2012.
Domańska A., Zasada suwerenności narodu. Rozważania na tle regulacji 
art. 4 Konstytucji RP z 1997 r., [w:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego. 
Zasada suwerenności. Problemy wybrane. Księga dedykowana profeso-
rowi Michałowi Domagale, red. A. Domańska, Łódź 2017.
Dreier H., Dimensionen der Grundrechte. Von der Wertordnungsjudikatur zu 
den objektiv-rechtlichen Grundrechtsgehalten, Hannover 1993.
Działocha K., …ustanawiamy (…) prawa podstawowe dla państwa oparte na 
(…) współdziałaniu władz, dialogu społecznym…, [w:] Preambuła Kon-
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, red. Zespół Prezydialny Trybunału 
Konstytucyjnego, Warszawa 2009.
Dziedziak W., Metaaksjologia Konstytucji RP a nonkognitywizm (zarys za-
gadnień podstawowych), [w:] Integracja zewnętrzna i wewnętrzna nauk 
prawnych, red. M. Król, A. Bartczak i M. Zalewska, Łódź 2014.
Florczak-Wątor M., Aksjologia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, [w:] 
Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. 
Komentarz, red. M. Florczak-Wątor i A. Grabowski, Kraków 2021.
Florczak-Wątor M., Horyzontalny wymiar praw konstytucyjnych, Kraków 
2014.
Florczak-Wątor M., J. Kret, O. Pogorzelski, Zasada dobra wspólnego, [w:] 
Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. 
Komentarz, red. M. Florczak-Wątor i A. Grabowski, Kraków 2021.
Frankiewicz-Bodynek A., Konstytucyjna regulacja dziedzictwa narodowego 
oraz dóbr kultury, Toruń 2019.
122 Bibliografia123 Bibliografia
Gałka J., Pozaprawna istota pojęcia narodu w konstytucjonalizmie Polski 
najnowszej, „Przegląd Legislacyjny” 2023, nr 1.
Garlicki L., Art. 30, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, 
red. L. Garlicki i M. Zubik, wyd. 2, Warszawa 2016.
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 6, Warszawa 
2019.
Garlicki L., Wstęp, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, 
red. L. Garlicki, wyd. 1, Warszawa 2007.
Garlick L., Derlatka M., Wstęp, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. 
Komentarz, red. L. Garlicki i M. Zubik, wyd. 2, Wydawnictwo Sejmowe, 
Warszawa 2016.
Gorlewska E., Nazwy uniwersalnych wartości w polskiej Konstytucji, [w:] 
Logos – filozofia słowa. Szkice o pograniczach języka, filozofii i literatury , 
red. K. Andruczyk, E. Gorlewska i K. Korotkich, Białystok 2017.
Granat M., Prawo konstytucyjne. Pytania i odpowiedzi, wyd. 10, Warszawa 
2021.
Granat M., Ukryte bogactwo preambuły Konstytucji RP. Na marginesie 
książki M. Piechowiaka, Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-
skiej z 1997 r. Aksjologiczne podstawy prawa, „Państwo i Prawo” 2022,  
z. 3.
Granat M., Zasada pomocniczości jako norma konstytucyjna. Czy wstęp 
do Konstytucji RP obowiązuje?, [w:] Instytucje prawa konstytucyjnego 
w dobie integracji europejskiej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. 
Marii Kruk-Jarosz, red. J. Wawrzyniak i M. Laskowska, Warszawa 2009.
Gwiżdż A., Wstęp do konstytucji – zagadnienia prawne, [w:] Charakter 
i struktura norm konstytucji, red. J. Trzciński, Warszawa 1997.
Haczkowska M., Tożsamość konstytucyjna – pojęcie zamknięte czy otwar-
te?, [w:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Księga jubileuszowa de-
dykowana Profesorowi Krzysztofowi Skotnickiemu w siedemdziesiątą 
rocznicę urodzin, red. A. Domańska, Łódź 2023.
Idea solidaryzmu we współczesnej filozofii prawa i polityki , red. A. Łabno, 
Warszawa 2012.
Idea solidaryzmu we współczesnym prawie konstytucyjnym. Doświadczenia 
polskie i międzynarodowe, red. A. Łabno, Warszawa 2015.124 Bibliografia
Izdebski H., Cnoty – wartości – prawa – prawo, [w:] Między prawem a poli-
tyką. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Hannie Suchockiej, red. 
B. Kaniewska, T. Wallas i K. Urbaniak, Poznań 2023.
Izdebski  H.,  Doktryny  polityczno-prawne.  Fundamenty  współczesnych 
państw, wyd. 5, Warszawa 2021.
Kazimierczuk M., Pojęcie, istota oraz źródło wolności i praw człowieka, 
„Studia Prawnoustrojowe” 2014, nr 26.
Kiełbasa J., Czy wolna wola jest dowolna? Konstrowersje wokół wolne-
go osądu (liberum iudicium) i wolnego wyboru (liberum arbitrium) na 
gruncie myśli średniowiecznej, „Kwartalnik Filozoficzny” 2016, nr 4.
Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, 
red. J. Boć, Wrocław 1998.
Kulesza W. T., Ustawa konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 roku, „Przegląd 
Sejmowy” 2005, nr 2.
Longchamps de Berier F., …wdzięczni naszym przodkom (…) za kulturę 
zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich 
wartościach…, [w:] Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, red. 
Zespół Prezydialny Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2009.
Maroń G., The Constitutional Category of “Beauty” in the Polish Legal Order, 
„Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 2.
Mastalski A. S., Prawo stanowione wierszem? Segmentacja Preambuły Kon-
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. w świetle definicji wiersza , 
„Przegląd Konstytucyjny” 2020, nr 3.
Musiała A., Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. – czy 
polskie prawo pracy o niej pamięta?, „Przegląd Legislacyjny” 2020, nr 4.
Niczyporuk I., Konstytucyjna zasada rzetelności i sprawności działania in-
stytucji publicznych na tle linii orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego 
w latach 2006–2016, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2017, nr 1.
Nowacki J., Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, wyd. 6, Warszawa 2020.
Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku kon-
stytucyjnego, Warszawa 2012.
Piechowiak M., Elementy prawnonaturalne w stosowaniu Konstytucji RP, 
„Przegląd Sejmowy” 2009, nr 5.125 Bibliografia
Piechowiak M., Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich 
międzynarodowej ochrony, Lublin 1999.
Piechowiak M., Godność jako cecha podmiotów zbiorowych lub cecha 
ugruntowana instytucjonalnie. Typy godności – propozycja systematy-
zacji (część 2), „Przegląd Konstytucyjny” 2022, nr 4.
Piechowiak M., Godność jako właściwość osoby. Typy godności – propozycja 
systematyzacji (część 1), „Przegląd Konstytucyjny” 2022, nr 2.
Piechowiak M., Klasyczna koncepcja osoby jako podstawa pojmowania 
praw człowieka. Wokół Tomasza z Akwinu i Immanuela Kanta propozycji 
ugruntowania godności człowieka, [w:] Prawo naturalne – natura prawa, 
red. P. Dardziński, F. Longchamps de Bérier i K. Szczucki, Warszawa 
2011.
Piechowiak M., Klauzula limitacyjna a nienaruszalność praw i godności, 
„Przegląd Sejmowy” 2009, nr 2.
Piechowiak  M.,  Komentarz  do  Konstytucji  RP. Art.  1,  Difin, Warszawa 
(w druku).
Piechowiak M., Negatywna wolność religijna i przekonania sekularystycz-
ne w świetle sprawy Lautsi przeciwko Włochom, „Przegląd Sejmowy” 
2011, nr 5.
Piechowiak M., Powszechność praw człowieka. Zagadnienia filozoficzno -
prawne, [w:] O prawach człowieka. W podwójną rocznicę Paktów. Księga 
Pamiątkowa w hołdzie Profesor Annie Michalskiej, red. T. Jasudowicz 
i C. Mik, Toruń 1996.
Piechowiak M., Prawne a pozaprawne pojęcia dobra wspólnego, [w:] Do-
bro wspólne. Teoria i praktyka, red. W. Arndt, F. Longchamps de Bérier  
i K. Szczucki, Warszawa 2013.
Piechowiak M., Prawo a wolność, [w:] Prawa człowieka – Prawa rodziny.  
30 lat Poznańskiego Zakładu Instytutu Nauk Prawnych PAN, red. R. Hliwa 
i A. Schulz, Poznań 2003.
Piechowiak M., Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. 
Aksjologiczne podstawy prawa, Warszawa 2020.
Piechowiak M., Regulacja nie wolna od wad. Konstytucja – klauzule ogra-
niczające prawa człowieka, „Rzeczpospolita” z 15 maja 1997 r.126 Bibliografia
Piechowiak M., …równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspól-
nego – Polski…, [w:] Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 
red. Zespół Prezydialny Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2009.
Piechowiak M., Służebność państwa wobec człowieka i jego praw jako na-
czelna idea Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku – osiągnięcie czy 
zadanie?, „Przegląd Sejmowy” 2007, nr 4.
Piechowiak M., Solidarność – w poszukiwaniu ideowej tradycji interpreta-
cyjnej tej kategorii konstytucyjnej, [w:] Idea solidaryzmu we współcze-
snej filozofii prawa i polityki , red. A. Łabno, Warszawa 2012.
Piechowiak M., Wolność religijna i dyskryminacja religijna – uwagi w kon-
tekście rezolucji Parlamentu Europejskiego z 20 stycznia 2011 r., [w:] 
Urzeczywistnianie wolności przekonań religijnych i praw z niej wynika-
jących, red. S. L. Stadniczeńko i S. Rabiej, Opole 2012.
Pius XI, Quadragesimo anno, „Znak” 34 (1982), nr 7-9; „Acta Apostolicae 
Sedis” 23 (1931), 177-228.
Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, red. Zespół Prezydialny 
Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2009.
Rawls J., Teoria sprawiedliwości, tłum. M. Panufnik, J. Pasek i A. Romaniuk, 
Warszawa 1994.
Rozmaryn S., Konstytucja jako ustawa zasadnicza Polskiej Rzeczypospolitej 
Ludowej, Warszawa 1961.
Rymsza M., Solidaryzm w ubezpieczeniach społecznych, [w:] Społeczne 
aspekty ubezpieczenia, red. T. Szumlicz, Warszawa 2005.
Rzegocki A., Racja stanu a polska tradycja myślenia o polityce, Kraków 
2008.
Skorowski H., …równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspól-
nego – Polski…, [w:] Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 
red. Zespół Prezydialny Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2009.
Słownik języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński i W. Niedźwiedzki, t. 
4, Warszawa 1904.
Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. 3, Warszawa 1989.
Sobczyk A., Zakład pracy jako zakład administracyjny. Z problematyki kon-
troli, prawa wewnętrznego i innych zadań publicznych pracodawcy (za-
kładu pracy), Kraków 2020.127 Bibliografia
Sołtys A., Wyrok TK w sprawie K 3/21 a zasada pierwszeństwa prawa unij-
nego, „Państwo i Prawo” 2024, z. 3.
Stawrowski Z., Aksjologia i duch Konstytucji III Rzeczypospolitej, „Przegląd 
Sejmowy” 2007, nr 4.
Stefaniuk M., Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz w procesie 
stanowienia i stosowania polskiego prawa w latach 1989–2007, Lublin 
2009.
Strzępek K. A., Znaczenie prawne wstępu do Konstytucji RP z 1997 roku. 
Rozważania oparte na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu 
Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2013.
Subsydiarność – Subsidiarity, red. D. Milczarek, wyd. 2, Warszawa 1998.
Suchocka H., Aktualność wartości chronionych przez Konstytucję z 1997 r., 
„Gdańskie Studia Prawnicze” 2018, nr 4(40).
Suchocka H., Spór o wartości w polskiej rzeczywistości ostatniej dekady, 
[w:] Prawda i pojednanie. W 80. rocznicę urodzin Władysława Barto-
szewskiego, red. J. Barcz, Warszawa 2002.
Trzciński J., Charakter i struktura norm konstytucyjnych, [w:] Projekt kon-
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej w świetle badań nauki prawa kon-
stytucyjnego. Materiały konferencji, Gdańsk, 7–9 marca 1997 r., red.  
K. Działocha i A. Pułło, Gdańsk 1998.
Tuleja P., Preambuła, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, 
red. P. Tuleja, Warszawa 2019.
Ujazdowski K. M., H. Izdebski, Reformizm konstytucyjny. W sprawie nieza-
leżności i efektywności Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Prawa 
Konstytucyjnego” 2024, nr 4.
Vermeule A., Common Good Constitutionalism, Medford 2022.
Wiącek M., Art. 93 [Zarządzenia i uchwały; charakter aktów], [w:] Kon-
stytucja RP. Tom 2: Komentarz. Art. 87–243, red. M. Safjan i L. Bosek, 
Warszawa 2016.
Wiliński P., P. Karlik, Art. 41 [Gwarancja nietykalności i wolności osobi-
stej], [w:] Konstytucja RP. Tom 1: Komentarz. Art. 1–86, red. M. Safjan  
i L. Bosek, Warszawa 2016.
Wilkanowicz S., Moja prywatna preambuła, „Tygodnik Powszechny” 1995, 
nr 6.128 Bibliografia
Winczorek P., Nowa konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Problem aksjo-
logii, „Przegląd Sejmowy” 1996, nr 4.
Winczorek P., Zasada subsydiarności w dyskusjach ustrojowych w Komisji 
Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, [w:] Subsydiarność – Sub-
sidiarity, red. D. Milczarek, wyd. 2, Warszawa 1998.
Woźniak M., Ochrona praw podstawowych w Unii Europejskiej w perspekty-
wie Karty Praw Podstawowych UE, „Rocznik Administracji Publicznej” 
2021, nr 7.
Wójtowicz K., …świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla 
dobra Rodziny Ludzkiej…, [w:] Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej 
Polskiej, red. Zespół Prezydialny Trybunału Konstytucyjnego, Warsza-
wa 2009.
Wronkowska S., O współpracy teorii i filozofii prawa z prawem konstytucyj -
nym, [w:] Między prawem a polityką. Księga jubileuszowa dedykowana 
Profesor Hannie Suchockiej, red. B. Kaniewska, T. Wallas i K. Urbaniak, 
Poznań 2023.
Wronkowska S., Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 
2005.
Wróblewski B., M. Zajęcki, Problemy z pojęciem normatywności tekstu aktów 
prawnych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2012, nr 2.
Zajadło J., Estetyka – zapomniany piąty człon filozofii prawa , „Ruch Praw-
niczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2016, nr 4.
Zeidler K., Estetyka prawa, Gdańsk–Warszawa 2018.
Ziembiński Z., Logika praktyczna, wyd. 20, Warszawa 1997. 
Konstytucje państw UE
Federalna Ustawa Konstytucyjna Republiki Austrii, tłum. P. Czarny, [w:] 
Konstytucje państw Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 
2011, s. 21–83.
Konstytucja Grecji, tłum. G. Ulicka, [w:] Konstytucje państw Unii Europejskiej, 
red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 297–340. 
Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978 znowelizowana 27 sierpnia 1992, 
tłum. T. Mołdawa, Warszawa 2008.129 Bibliografia
Konstytucja Irlandii, tłum. S. Grabowska, [w:] Konstytucje państw Unii Euro-
pejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 393–417. 
Konstytucja Królestwa Belgii, tłum. W. Skrzydło, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 85–112.
Konstytucja Królestwa Danii, tłum. M. Grzybowski, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 215–225.
Konstytucja Królestwa Niderlandów, tłum. A. Głowacki, [w:] Konstytu-
cje państw Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011,  
s. 375–391. 
Konstytucja Królestwa Szwecji, tłum. K. Dembiński, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 749–815. 
Konstytucja Malty, tłum. J. Winczorek, [w:] Konstytucje państw Unii Euro-
pejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 471–518.
Konstytucja Niemiec, tłum. B. Banaszak i A. Malicka, Warszawa 2008.
Konstytucja Republiki Bułgarii, tłum H. Karpińska, Warszawa 2012. 
Konstytucja Republiki Chorwacji, tłum. T. Wójcik i M. Petryńska, wyd. 2, 
Warszawa 2007. 
Konstytucja Republiki Cypryjskiej, tłum. L. Akritidis i P. Akritidis, Warszawa 
2013. 
Konstytucja Republiki Czeskiej, tłum. M. Kruk-Jarosz, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 191–212. 
Konstytucja Republiki Estońskiej, tłum. A. Puu, [w:] Konstytucje państw Unii 
Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 227–247. 
Konstytucja Republiki Finlandii, tłum. J. Osiński, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 249–270. 
Konstytucja Republiki Francuskiej, tłum. W. Skrzydło, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 273–296. 
Konstytucja Republiki Litewskiej, tłum. H. Wisner, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 419–442.
Konstytucja Republiki Łotewskiej, tłum. L. Gołubiec, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 459–470. 
Konstytucja Republiki Portugalskiej, tłum. A. Wojtyczek-Bonnand, [w:] Kon-
stytucje państw Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, 
s. 599–664. 130 Bibliografia
Konstytucja Republiki Słowackiej, tłum. K. Skotnicki, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 693–723.
Konstytucja Republiki Słowenii, tłum. P. Winczorek, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 725–747. 
Konstytucja Republiki Włoskiej, tłum. Z. Witkowski, [w:] Konstytucje państw 
Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 845–869. 
Konstytucja Rumunii, tłum. A. Cosma, [w:] Konstytucje państw Unii Europej-
skiej, red. W. Staśkiewicz, Warszawa 2011, s. 665–692. 
Konstytucja Wielkiego Księstwa Luksemburga, tłum. A. Wojtyczek-Bonnand, 
[w:] Konstytucje państw Unii Europejskiej, red. W. Staśkiewicz, Warsza-
wa 2011, s. 443–457. 
Ustawa Zasadnicza Węgier, tłum. J. Snopek, Warszawa 2012.