Komentarz do Konstytucji RP art. 28, 67

Spis treści:

Wykaz skrótów
Komentowane przepisy Konstytucji RP

Artykuł 28

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Uregulowania w innych państwach Unii Europejskiej
3. Symbole narodowe i państwowe – zagadnienia ogólne
A. Problematyka terminologii i aksjologii
B. Herb i godło herbowe Rzeczypospolitej w ujęciu historycznym
C. Barwy i flaga Rzeczypospolitej w ujęciu historycznym
D. Hymn Rzeczypospolitej w ujęciu historycznym
4. Herb a godło
5. Symbole Rzeczypospolitej Polskiej – ujęcie konstytucyjne i ustawowe rozwinięcie
A. Funkcje prawne konstytucyjnej regulacji symboli Rzeczypospolitej
B. Normy Konstytucji RP wpływające na wykładnię konstytucyjnej i ustawowej regulacji symboli Rzeczypospolitej
C. Konstytucyjna a ustawowa regulacja symboli Rzeczypospolitej – uwagi krytyczne
D. Niesądowa forma kontroli poprawności stosowania symboli Rzeczypospolitej oraz próby nowelizacji obowiązujących przepisów
4. Prawna ochrona symboli narodowych i państwowych
A. Zakres odesłania do ustawy
B. Regulacja postępowania z symbolami Rzeczypospolitej w ustawie o g.b.h.
C. Ochrona symboli Rzeczypospolitej w innych przepisach

Artykuł 67

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Uregulowania w innych państwach Unii Europejskiej
3. Zabezpieczenie społeczne – zagadnienia ogólne
4. Ryzyka
5. Formy zabezpieczenia społecznego
6. Podmiot uprawniony do zabezpieczenia społecznego
7. Zabezpieczenie społeczne jako prawo podmiotowe
8. Zakres odesłania do ustawy
9. Ograniczenia swobody regulacyjnej ustawodawcy
10. Bezpośrednie stosowanie art. 67 Konstytucji RP

Bibliografia opracowań naukowych  

Bibliografia  opracowań naukowych

Antonów K., Konstytucyjne, międzynarodowe i europejskie (unijne) uwa-
runkowania prawa ubezpieczeń społecznych, [w:] Prawo ubezpieczeń 
społecznych, red. Krzysztof W. Baran, Warszawa 2024.
Antonów K., O koncepcjach prawa zabezpieczenia społecznego oraz re-
konstrukcji zatrudnienia i zabezpieczenia społecznego według Jana 
Jończyka, [w:] Rekonstrukcja prawa pracy i zabezpieczenia społecz-
nego – zatrudnienie i jego związek z ubezpieczeniami społecznymi 
i zdrowotnym. Prace dedykowane pamięci Profesora Jana Jończyka, red.  
K. Antonów, B. Górecka-Babińska, Wrocław 2024.
Babińska-Górecka R., Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego 
w zakresie świadczeń rodzinnych (socjalnego wsparcia), [w:] Meritum. 
Pomoc społeczna. Wsparcie społeczne, red. I. Sierpowska, Warszawa 2022.
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 
2009.
Bojarski T., Michalska-Warias A., Art. 49, [w:] Kodeks wykroczeń. Komen- 
tarz aktualizowany, red. J. Piórkowska-Flieger, T. Bojarski, A. Michal-
ska-Warias, pkt 3, 5, 6; https://sip-1lex-1pl-1c6pm5mt50133.han.
uni.opole.pl/#/commentary/587841768/716268/bojarski-tadeusz-
-red-kodeks-wykroczen-komentarz-aktualizowany?keyword=znie-
wa%C5%BCenie%20symbolu%20pa%C5%84stwowego&cm=SREST 
(dostęp: 4.10.2023).172 Bibliografia
Bojarski T., Radecki W., Art. 49, [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, War-
szawa 2029, pkt II D 3, https://sip-1legalis-1pl-1ayndzvpi003c.han.
uni.opole.pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damr-
rgiytgmjoobqxalrugizdomjvgi3a&refSource=toc (dostęp: 4.10.2023).
Chmaj M., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 61, 62, Warszawa 2020.
Chmielewska A., Naród – państwo – tożsamość. Odmienność perspektyw 
starych i nowych państw członkowskich Unii Europejskiej, „Studia Eu-
ropejskie” 2006, nr 1.
Dąbrowski M., Konstytucyjny aspekt zrzeszania się cudzoziemców w par-
tiach politycznych w Polsce, „Przegląd Sejmowy“ 2011, nr 2.
Florczak-Wątor M., Horyzontalny wymiar praw konstytucyjnych, Kraków 
2014.
Florczak-Wątor M., Art. 67 [Prawo do zabezpieczenia społecznego], [w:] 
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, War-
szawa 2019.
Frankiewicz-Bodynek A., O konstytucyjnym pojęciu godności osobowej, 
„Opolskie Studia Administracyjno-Prawne” 2018, nr XVI/2.
Frankiewicz-Bodynek A., Konstytucyjna regulacja dziedzictwa narodowego 
oraz dóbr kultury, Toruń 2019.
Frankiewicz-Bodynek A., The Nation–State Relation in the Constitution 
of the Republic of Poland, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2020, 
nr 6(58).
Gadecki B., Kodeks karny. Część szczególna. Art. 252–316. Komentarz, War-
szawa 2017, https://sip-1legalis-1pl-1ayndzvbu008f.han.uni.opole.
pl/document-view.seam?documentId=mjxw62zogi3damjwgeztkojo-
obqxalrtgu4dcmjtg43q&refSource=toc (dostęp: 12.12.2023).
Garlicki L., Rozdział II „Wolności, prawa i obowiązki…”, art. 67, [w:] Konsty-
tucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. III, Warszawa 2003.
Garlicki L., Rozdział II „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, 
artykuł 73, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. III, 
red. L. Garlicki, Warszawa 2003.
Garlicki L., Jarosz-Żukowska S., Artykuł 67, [w:] Konstytucja Rzeczypospo-
litej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2023.173 Bibliografia
Gołaszewski T., Kultura to my. Upowszechnianie kultury – nie tylko problem 
akademicki, [w:] Kultura. Wartości. Kształcenie. Księga dedykowana Pro-
fesorowi Januszowi Gajdzie, red. D. Kubinowski, Toruń 2003.
Grabowski R., Polskie symbole narodowe i państwowe. Geneza, ewolucja, 
stan prawny, „Przegląd Prawa i Administracji” 2011, nr 87.
Grabowski R., Zapomniany symbol. Zmiany statusu prawnego Chorągwi 
Rzeczypospolitej, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2012, nr 3.
Grabowski R., Ursprung und Entwicklung des polonischen Staatswappens, 
„Osteuropa recht” 2012.
Grabowski R., Status prawny polskich symboli narodowych i państwowych, 
Toruń 2023.
Halawa E., Wojturski G., Poczet królów polskich Jana Matejki, Wrocław 
2014.
Jabłoński M., Wolności z art. 73 Konstytucji RP, [w:] Prawa i wolności obywa-
telskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002.
Jabłoński M., Wygoda K., Dostęp do informacji i jego granice, Wrocław 
2002.
Jakimowicz W., Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002.
Jasieński K., Symbole chrześcijaństwa na flagach i w herbach współcze -
snych państw, „Flaga. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Weksylologicz-
nego” 2017, nr 13(37).
Jędrasik-Jankowska I., Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecz-
nego, Warszawa 2018.
Jończyk J., Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006.
Kępińska A., Symbole narodowe – czyli kilka słów o wspólnocie, dokument 
dostępny na stronie Narodowego Centrum Kultury: https://www.nck.
pl/upload/2022/04/symbole-narodowe-czyli-slow-kilka-o-wspolno-
cie_1.pdf (dostęp: 3.10.2023).
Kłos B., Wiek emerytalny kobiet i mężczyzn, „Infos” 2008, nr 3, s. 4, tekst 
dostępny na stronie: https://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/D8FD-
27CD446CB5DDC12573E800318FA1/$file/infos_027.pdf (dostęp: 
25.03.2025).
Kłoskowska A., Kultura, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku. Pojęcia 
i problemy wiedzy o kulturze, red. A. Kłoskowska, Wrocław 1991.
Kłoskowska A., Socjologia kultury, Warszawa 2015.174 Bibliografia
Konarski W., Naród, mniejszość, nacjonalizm, religia – przyczynek do dys-
kursu o pojęciach i powiązaniach między nimi, „Forum Politologiczne” 
2007, t. V.
Kotowski A., Z problematyki metody interpretacji językowo-logicznej – uwa-
gi na gruncie dekodowania znaczenia prawno-karnego, „Prokuratura 
i Prawo” 2015, nr 6.
Krąpiec M.A., Znaki i rzeczywistość, „Człowiek w Kulturze” 1995, nr 4–5.
Kubuj K., Art. 28 [Symbole narodowe], [w:] Konstytucja RP. Komentarz.  
Art. 1–86, t. I, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Kuczma P., Prawo do zabezpieczenia społecznego, [w:] Realizacja i ochrona 
konstytucyjnych wolności i praw jednostki w polskim porządku prawnym, 
red. M. Jabłoński, Wrocław 2014.
Kuczma P., Symbole państwowe oraz samorządowe i ich prawna ochrona 
w Polsce, „Prawo i Administracja dla Regionu” 2014, nr 1.
Leśniak G.J., Zróżnicowanie wieku emerytalnego ze względu na płeć to dys-
kryminacja?, tekst dostępny na stronie:  https://www.prawo.pl/kadry/
zroznicowanie-wieku-emerytalnego-ze-wzgledu-na-plec-to-dyskry-
minacja,525985.html (dostęp: 25.03.2025).
Lipiński  K.,  Art.  137,  [w:]  Kodeks  karny.  Część  szczególna.  Komentarz, 
red. J. Giezek, Warszawa 2021, pkt 12, https://sip-1lex-1pl-1c6pm-
5mt50133.han.uni.opole.pl/#/commentary/587881045/678485/
giezek-jacek-red-kodeks-karny-czesc-szczegolna-komentarz?key-
word=zniewa%C5%BCenie%20symbolu%20pa%C5%84stwowe-
go&cm=SREST (dostęp: 4.10.2023).
Maj E.A., Istota systemu zabezpieczenia społecznego w Polsce, „Zeszyty 
Naukowe WSFiP” 2015, nr 1.
Nitecki S., Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym,  
Warszawa 2008.
Piech Z., Herb jako źródło historyczne, „Rocznik Polskiego Towarzystwa 
Heraldycznego”, red. S. Górzyński, nowej serii t. XVII (XXVIII).
Popławska E., Zasada pomocniczości (subsydiarności), [w:] Zasady podsta-
wowe polskiej konstytucji, red. W. Sokolewicz, Warszawa 1998.
Porównanie systemów zabezpieczenia społecznego w krajach członkowskich 
Unii Europejskiej, [w:] Polityka społeczna Unii Europejskiej po wschod-
nim rozszerzeniu, red. H. Tendera-Właszczuk, Kraków 2010, rozdział 175 Bibliografia
dostępny  na  stronie:  https://archiwumkrakow.pte.pl/pliki/Polity-
ka%20spo%C5%82eczna%20kraj%C3%B3w%20UE_Rozdzial_3.pdf 
(dostęp: 15.07.2024).
Ptak J., Weksylia jako narzędzia wojen, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia 
Historica” 2023, nr 113.
Radecki W., Ochrona dóbr kultury w nowym kodeksie karnym, „Prokuratura 
i Prawo” 1998, nr 2.
Radecki W., Ochrona zabytków w polskim, czeskim i słowackim prawie kar-
nym, „Prokuratura i Prawo” 2012, nr 4.
Sarnecki P., Rozdział I „Rzeczpospolita”, artykuł 6, [w:] Konstytucja Rzeczy- 
pospolitej Polskiej. Komentarz, t. V, red. L. Garlicki, Warszawa 2007.
Sierpowska I., Istota i zasady udzielania pomocy społecznej, [w:] Meritum. 
Pomoc społeczna. Wsparcie społeczne, red. I. Sierpowska, Warszawa 2022.
Sierpowska I., Wstęp, [w:] Meritum. Pomoc społeczna. Wsparcie społeczne, 
red. I. Sierpowska, Warszawa 2022.
Skrzydło W., Konstytucja Rzeczypospolitej. Komentarz, Warszawa 2013.
Sokolewicz W., Rozdział II „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywa-
tela”, artykuł 61, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, 
t. IV, red. L. Garlicki, Warszawa 2005.
Stecko S., Prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego w świetle 
Konstytucji RP, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2019, nr 4(50).
Sułkowski J., Konstytucyjna opieka nad weteranami walk o niepodległość, 
[w:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego. Polskie i zagraniczne rozwią-
zania ustrojowe. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Dariu-
szowi Góreckiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. K. Skotnicki, 
K. Składowski, A. Michalak, Łódź 2016.
Szklarski G., Zakres ochrony prawa do zabezpieczenia społecznego z art. 
67 Konstytucji RP, Warszawa 2021.
Szuman S., O sztuce i wychowaniu estetycznym, cyt. za: „Wychowanie Przez 
Sztukę” 5 stycznia 2013, https://wychowanieprzezsztuke.wordpress.
com/2013/01/05/zasada-3xu/ (dostęp: 27.11.2023).
Szurgacz H., Ewolucja urządzeń zabezpieczenia socjalnego w Polsce oraz 
ich prawne kwalifikacje (szkic rozwoju), [w:] Przyszłość prawa pracy. 
Liber Amicorum. W pięćdziesięciolecie pracy naukowej Profesora Michała 
Seweryńskiego, Łódź 2015.176 Bibliografia
Ślebzak K., Ochrona emerytalnych praw nabytych, Warszawa 2009.
Ślebzak K., Prawo do zabezpieczenia społecznego w Konstytucji RP. Zagad-
nienia podstawowe, Warszawa 2015.
Ślebzak K., Art. 67. [Prawo do zabezpieczenia…], [w:] Konstytucja RP. Tom 
I. Komentarz do art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016.
Tytko M.M., Problemy kultury plastycznej w edukacji, [w:] Kultura artystycz-
na w przestrzeni wychowania, red. B. Żurawski, Kraków 2011.
Uścińska G., Prawo zabezpieczenia społecznego, Warszawa 2021.
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia  
2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000.
Wiszowaty M.M., Symbole państwowe III Rzeczypospolitej Polskiej, „Pań-
stwo i Prawo” 2011, z. 7–8.
Wrona J., Symbolika działalności gospodarczej w herbach państw współ-
czesnego świata, „Zeszyty Naukowe. Problemy społeczne, polityczne 
i prawne” 2011, nr 870.
Wrona J., Flagi i herby opowiadają, „Geografia w Szkole” 2021, nr 5.
Wronkowska S., Sytuacje wyznaczane przez normy prawne, [w:] Zarys teorii 
państwa i prawa, red. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, 
Warszawa 1994.
Zając P., Instytucjonalno-redystrybucyjny model polityki społecznej wobec 
osób z niepełnosprawnością na przykładzie Szwecji – wybrane aspekty, 
[w:] Współczesne zagrożenia społeczne. Wyzwania dla bezpieczeństwa 
społecznego, red. T. Jarocki, Kielce 2019.
Zieleniecki M., Prawo do zabezpieczenia społecznego, „Gdańskie Studia 
Prawnicze” 2005, tom XIII.
Źródła prawa
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. (Dz. U.  
Nr 44, poz. 267).
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. 
(Dz. U. Nr 33, poz. 232 ze zm.).
Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczy-
pospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 75, poz. 444).177 Bibliografia
Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych 
stosunkach między władzą ustawodawczą a wykonawczą oraz o sa-
morządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426).
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 
Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej 
Polskiej (Dz. U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416).
Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 1971 r. Nr 12, 
poz. 114 ze zm.).
Ustawa z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach (Dz. U. Nr 31,  
poz. 130).
Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczy-
pospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. Nr 7,  
poz. 18 ze zm.).
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 1990 r. Nr 30, poz. 179 
ze zm.).
Ustawa z dnia 19 lutego 1993 o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej 
Polskiej (Dz. U. z 1993 r. Nr 34, poz. 154 ze zm.).
Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy 
zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U.  z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.).
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjo-
nariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wy- 
wiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojsko-
wego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży 
Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożar-
nej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U.  
Nr 53, poz. 214 ze zm.).
Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. Nr 106,  
poz. 492 ze zm.).
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 
ze zm.).
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-
nych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.).
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu 
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).178 Bibliografia
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej  
(Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.).
Ustawa z dnia 18 września 2001 – Kodeks morski (Dz. U. z 2001 r.  
Nr 138, poz. 1545 ze zm.).
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabyt-
kami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.).
Ustawa z dnia 20 lutego 2004 r. o zmianie ustawy o godle, barwach 
i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 49, poz. 467).
Ustawa z dnia 21 grudnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpie-
czeń społecznych (Dz. U. Nr 291, poz. 1706).
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy o godle, barwach 
i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych 
oraz ustawy o sporcie (Dz. U. z 2012 r. poz. 490).
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (Dz. U. poz. 397).
Ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury  
(Dz. U. poz. 1086 ze zm.).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. 
o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach 
i pieczęciach (Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980).
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r.  
w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych 
z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie 
szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospo-
darstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, 
poz. 1109).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 września 2022 r. w sprawie 
sposobu używania wizerunku orła ustalonego dla godła Rzeczypo-
spolitej Polskiej oraz barw Rzeczypospolitej Polskiej do celów wspól-
nej identyfikacji wizualnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2102).
Konwencja Nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy z dnia 28 czerwca 
1952 r. dotycząca minimalnych norm zabezpieczenia społecznego 
(Dz. U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775).
Europejska Karta Społeczna sporządzona w Turynie dnia 18 października 
1961 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67).179 Bibliografia
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, 
przyjęty w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, 
poz. 169).
Dyrektywa Rady nr 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stop-
niowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet 
i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 
z 10.01.1979).
Konwencja w Sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet, 
przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 
18 grudnia 1979 r. (Dz. U. z 1982 r. Nr 10, poz. 71).
Karta Praw Podstawowych UE z dnia 7 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. UE C 
83/02 z 2010).
Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa  
kulturalnego,  przyjęta  w  Paryżu  17  października  2003  r.  (Dz.  U.  
z 2011 r. Nr 172, poz. 1018).
Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat usta-
nawiający  Wspólnotę  Europejską,  sporządzony  w  Lizbonie  dnia  
13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569).
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w spra-
wie stoso wania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowni-
ków najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek 
oraz do członków ich rodzin przemiesz czających się we Wspólnocie 
(Dz. Urz. UE L 149 z 5.07.1971).
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie 
wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L 74  
z 27.03.1972).
Dyrektywa Rady (EWG) nr 7/79 z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie 
stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania 
kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. 
UE L 6 z 10.01.1979).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 883/2004 z dnia 
29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia 
społecznego (Dz. Urz. UE L 200 z 7.06.2004).180 Bibliografia
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 987/2009 z dnia 
16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE)  
nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia spo-
łecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009).
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1231/2010 z dnia 
24 listopada 2010 r. rozszerzające rozporządzenie (WE) nr 883/2004  
i rozporządzenie (WE) nr 987/2009 na obywateli państw trzecich, 
którzy nie są jeszcze objęci tymi rozpo rządzeniami jedynie ze wzglę-
du na swoje obywatelstwo (Dz. Urz UE L 344 z 29.12.2010).
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjedno-
czonych, przyjęta w Paryżu 10 grud nia 1948 r.
Uchwała Rady Państwa z dnia 8 marca 1973 r. w sprawie zasad obcho-
dów ogólnokrajowych i lokalnych uroczystości państwowych (M.P. 
z 1973 r. Nr 13, poz. 78).
Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r.  
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rze-
czypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 
22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36).
Zalecenie nr 202 Międzynarodowej Organizacji Pracy przyjęte w Genewie 
dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie minimalnych poziomów ochrony 
socjalnej, tekst zalecenia dostępny na stronie MOP: https://normlex.
ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=NORMLEXPUB%3A12100%3A0%3A%3A-
NO%3A12100%3AP12100_INSTRUMENT_ID%3A3065524%3ANO 
(dostęp: 30.07.2024).
Projekt ustawy o symbolach państwowych Rzeczypospolitej Polskiej, kom-
plet załączników oraz uzasadnienie ustawy dostępne na stronie: ht-
tps://www.gov.pl/web/kultura/projekt-ustawy2 (dostęp: 23.12.2023).
Orzecznictwo
Orzeczenie TK z dnia 26 kwietnia 1995 r., sygn. K 11/94, https://www.
saos.org.pl/judgments/205649 (dostęp: 26.01.2025).
Postanowienie NSA z dnia 25 maja 2006 r., sygn. I OSK 462/06.
Postanowienie SA w Katowicach z dnia 29 października 2008 r., II AKz 
777/08.181 Bibliografia
Postanowienie TK z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14.
Postanowienie TK z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. SK 25/17.
Postanowienie TK z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. SK 10/20.
Wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. OSK 366/04.
Wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt. II GSK 555/09.
Wyrok SN – Izba Karna z dnia 14 października 2019 r., II KK 381/18.
Wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 
2376/08.
Wyrok SA w Katowicach z dnia 30 września 2008 r., II AKa 282/08.
Wyrok SA w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt VI ACa 867/10.
Wyrok SA w Szczecinie – II Wydział Karny z dnia 4 lipca 2013 r., II AKa 
114/13.
Wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 września 2018 r., sygn. Akt II AKa 200/18.
Wyrok SA we Wrocławiu – II Wydział Karny z dnia 27 września 2018 r., 
II AKa 155/18.
Wyrok SO w Łodzi z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt IV K 17/23.
Wyrok TK z dnia 11 lutego 1992 r., sygn. K 14/91.
Wyrok TK z dnia 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98.
Wyrok TK z dnia 2 czerwca 1999 r., sygn. K 34/98.
Wyrok TK z dnia 22 czerwca 1999 r., sygn. K 5/99.
Wyrok TK z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99.
Wyrok TK z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. K 18/99.
Wyrok TK z dnia 8 maja 2000 r., sygn. SK 22/99.
Wyrok TK z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. K 9/00.
Wyrok TK z dnia 22 października 2001 r., SK 16/01.
Wyrok TK z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. SK15/01.
Wyrok TK z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01.
Wyrok TK z dnia 28 maja 2002 r., sygn. P 10/01.
Wyrok TK z dnia 2 kwietnia 2003 r., sygn. K 13/02.
Wyrok TK z dnia 7 września 2004 r., sygn. SK 30/03.
Wyrok TK z dnia 11 maja 2005 r., sygn. K 18/04.
Wyrok TK z dnia 24 października 2005 r., sygn. P 13/04.
Wyrok TK z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. SK 45/04.
Wyrok TK z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. P 9/05.182 Bibliografia
Wyrok TK z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. SK 15/06.
Wyrok TK z dnia 8 października 2007 r., sygn. K 20/07.
Wyrok TK z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. SK 37/06.
Wyrok TK z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. SK 82/06.
Wyrok TK z dnia 31 marca 2008 r., sygn. P 20/07.
Wyrok TK z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. SK 96/06.
Wyrok TK z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. SK 16/06.
Wyrok TK z dnia 29 kwietnia 2008, sygn. P 38/06.
Wyrok TK z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. SK 41/07.
Wyrok TK z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. K 6/09.
Wyrok TK z dnia 5 lipca 2010 r., sygn. P 31/09.
Wyrok TK z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. K 63/07.
Wyrok TK z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. K 9/12.
Wyrok TK z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. P 11/12.
Wyrok TK z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12.
Wyrok TK z dnia 15 lipca 2013 r., sygn. K 7/12.
Wyrok TK z dnia 7 maja 2014 r., sygn. K 43/12.
Wyrok TK z dnia 13 maja 2014 r., sygn. SK 61/13.
Wyrok TK z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. P 6/12.
Wyrok TK z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14.
Wyrok TK z dnia 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16.
Wyrok TK z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 9/16.
Inne
2 maja  Dzień Flagi Rzeczypospolitej, 25. Brygada Kawalerii Powietrznej, 
tekst dostępny na stronie: https://www.wojsko-polskie.pl/ 25bkpow/
articles/ aktualnosci-w/2021-05-013-2-maja-dzien-flagi-rzeczypo -
spolitej-polskiej/ (dostęp: 16.10.2023).
Barański W., Godło i hymn do poprawki. Resort planuje zmianę w polskich  
symbolach,  https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-godlo-ihymn- 
do-poprawki-resort-planuje-zmiane-w-polskich-sy,nId,2216488 
6?fbclid =IwY2xjawNl_ZhleHRuA2FlbQIxMQABHiIN6o4ScwdSZNY-
olN-n3U9PwMl- 5LlhK2HKBF8HxSuWx2OY5TMlgjtESiCQ_aem_HL-
CGuooQcZbAoiFOwcJ1Og (dostęp: 14.07.2025).183 Bibliografia
Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego 1995, nr 5.
Cios J., 100 lat flagi Rzeczypospolitej Polskiej, wywiad z Markiem Kwiet-
niem, wiceprezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Wek-
sylologicznego, Portal „Życie Zamościa”, wywiad dostępny na stronie: 
https://zyciezamoscia.pl/reportaze/100-lat-flagi- rzeczypospolitej-
-polskiej/ (dostęp: 22.12.2023).
Częstochowa: nie będzie śledztwa ws. znieważenia godła i flagi, tekst do-
stępny na stronie: https://queer.pl/news/201887/prokuratura-w-
-czestochowie-  umorzyla-sledztwo-ws-teczowej-flagi-godlo-lgbt 
(dostęp: 12.12.2023).
https://niezalezna.pl/swiat/unia-europejska/zamiast-historycznej-flagi-
-zolty-placek-za-74-tys- euro-takie-zmiany-robi-socjalistyczny-rzad-
-portugalii/505237 (31.12.2023).
Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez orga-
ny administracji publicznej, Raport NIK, Nr ewid. 76/2005/D/04/505/
WSK, Warszawa, kwiecień 2025.
Internetowa Encyklopedia PWN, hasło „heraldyka”, hasło dostępne na 
stronie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/heraldyka;3911154.ht-
ml (dostęp: 27.11.2023).
Internetowa Encyklopedia PWN, hasło „znak”, hasło dostępne na stro-
nie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/znak;4010535.html (dostęp: 
12.12.2023).
Słownik Języka Polskiego, hasło „zabezpieczenie”, hasło dostępne na stro-
nie: https://sjp.pl/zabezpieczenie (dostęp: 20.01.2025).
Internetowy Słownik Języka Polskiego, hasło „społeczne”, hasło dostępne 
na stronie: https://sjp.pl/społeczne (dostęp: 20.01.2025).
Interwencja czytelniczki: Nieposzanowanie symboli narodowych w Nowym 
Sączu, tekst dostępny na stronie: https://miastons.pl/nowy-sacz/
interwencja-czytelniczki-nieposzanowanie-symboli-narodowych-
-w-nowym-saczu/ (dostęp: 21.12.2023).
Kielce: prokuratura umorzyła śledztwo w sprawie orła na tęczowym tle, tekst 
dostępny na stronie: https://queer.pl/news/203725/kielce-prokura-
tura-umorzyla-sledztwo-w-sprawie-orla-na-teczowym-tle (dostęp: 
12.12.2023).184 Bibliografia
Kozubal M., Mazurek Dąbrowskiego: Tajemnice „Pieśni legionów”, Wywiad 
z Maciejem Gołębiem, muzykologiem z Uniwersytetu Wrocławskiego, 
autorem książki Mazurek Dąbrowskiego. Muzyczne narodziny hymnu, 
Warszawa 2021, „Rzeczpospolita” 9.11.2021, wywiad dostępny na 
stronie: https://www.rp.pl/historia-polski/art19089411-mazurek-da-
browskiego-tajemnice-piesni-legionow (dostęp: 25.11.2023).
Markiewicz W., Largo, presto, czy co, „Polityka” 20.06.2018, https://www.
polityka.pl/tygodnikpolityka/klasykipolityki/1752678,1,largo-pre-
sto-czy-co.read (dostęp: 21.09.2023).
Nergal i znieważenie godła. Prokuratura wycofała akt oskarżenia, „Rzecz-
pospolita” 26.07.2024, tekst dostępny na stronie: https://www.rp.pl/
prawo-karne/art40871551-nergal-i-zniewazenie-godla-prokuratu-
ra-wycofala-akt-oskarzenia (dostęp: 30.07.2024).
„Nergal” nie znieważył godła. Sąd umorzył postępowanie, tekst dostępny 
na stronie: https://tvn24.pl/trojmiasto/gdansk-nergal-nie-zniewazy-
l-godla-sad-umorzyl-postepowanie-st8053460 (dostęp: 30.08.2024).
Polski językiem urzędowym w odległym państwie. Dzieli nas 10 tys. kilo- 
metrów, tekst dostępny na stronie: https://deon.pl/swiat/polski-jezy 
kiem-urzedowym-w-odleglym-panstwie-dzieli-nas-10 -tys-kilome- 
trow,3108602?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR6ai-7juazYaDiyH-
m9oBOo_00mr9hL-R7qtsFG_6vq571lFY7BJuLA3w_bs0Q_aem_EHEQ-
-y2klLlt2gI-kjdJJg (dostęp: 10.04.2025).
Pracownicy urzędu wyrzucili flagi do kontenera na śmieci. Prezydent zawia -
domił prokuraturę, tekst dostępny na stronie: https://tvn24.pl/lublin/
pulawy-urzednicy-wyrzucili-flagi-do-kontenera-na-odpady-prezy -
dent-zawiadomil-prokurature- st7536389 (dostęp: 12.12.2023).
Ptak J., Koszulki Polski z błędem?! Jest odpowiedź PZPN, tekst dostępny  
na stronie: https://sport.tvp.pl/76638949/koszulki-polski-z-bledem  
-jest-odpowiedz-pzpn?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR4fbLZdU 
wUgrJCTt_uJ3uhCwNM3HBdmktKTF3uDc9c_ TA2EPi_DP90b5TcS-
-Q_aem_eiBBunbzjFi92kZlX86q-w (dostęp: 6.04.2025).
Rozmowa o przyszłości języka polskiego w Brazylii – kluczowe wnios- 
ki z wideokonferencji MEN i IRJP, tekst dostępny na stronie: https:// 
www.gov.pl/web/irjp/ rozmowa-o-przyszlosci-jezyka-polskiego-w- 185 Bibliografia
brazylii?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR7cbQbGPVDRnXqqP9N-
dQ2ik8409DdvY _3LpONpepFBdK6N5Au2NO5yz-cZM5A_aem_ixU-
wEdn3aGkyAKEZGOH_TA (dostęp: 10.04.2025).
Rząd Portugalii zmienił flagę, by podkreślić świeckość państwa. Usunął z niej 
chrześcijańskie symbole, KAI, tekst dostępny na stronie: https://deon.
pl/swiat/rzad-portugalii-zmienil-flage-by-podkreslic-swieckosc- 
panstwa-usunal-z-niej-chrzescijanskie-symbole,2681240 (dostęp: 
31.12.2023).
Sidorski R., Orzeł Biały. Dlaczego herb Rzeczypospolitej wymaga popra-
wek, tekst opublikowany w portalu Histmag.org: https://histmag.org/ 
Orzel-Bialy-Dlaczego-herb-Rzeczypospolitej-wymaga-poprawek- 
7891 (dostęp: 3.10.2023).
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, dostępny na stronie: https:/ 
/sjp.pwn.pl/ slowniki/wizerunek.html (dostęp: 3.10.2023).
Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl (dostęp: 1.01.2019).
Tomaszewski M., Zamiast historycznej flagi – żółty placek za 74 tys. euro.  
Takie zmiany robi socjalistyczny rząd Portugalii, tekst dostępny na 
stronie: https://niezalezna.pl/swiat/unia-europejska/zamiast-histo-
rycznej- flagi-zolty-placek-za-74-tys-euro-takie-zmiany- robi-socja -
listyczny-rzad-portugalii/505237 (dostęp: 31.12.2023).
Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2006:  
https://sjp.pl/społeczne (dostęp: 20.01.2025).
Wykaz świąt państwowych, podczas których ma być wywieszona flaga:  
https://www.gov.pl/web/kultura/obowiazek-wywieszania-flagi-pan  
stwowej-rp?fbclid= IwY2xjawNl3pRleHRuA2FlbQIxMQABHl3YdKcT 
7CZ5Lg-_F6Dx7ppuTOOgRZS626RW4ip4-CYKs5A0icKxo-nK7n1W_ 
aem_taO3cUHijv2iP8GIT68L5A (dostęp: 19.10.2025).
Zabezpieczenie społeczne w Polsce, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, War 
szawa 2023, dokument dostępny na stronie: https://www.zus.pl/ 
documents/10182/167567/Zabezpieczenie+spo%C5%82eczne+w+ 
Polsce.pdf/387eb8f7-0522-4f74-ace3-907cd6b1e80f?t= 
1677767640260 (dostęp: 21.06.2024).
Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ministerstwa Edukacji i Nauki:  
https://zpe.gov.pl/a/polskie-symbole-narodowe/DYsZTMZx8  (do-
stęp: 16.10.2023).186 Bibliografia
Złożony świat symboli narodowych – wywiad, wywiad przeprowadzo-
ny z dr. hab. Tomisławem Giergielem z Katedry Archiwistyki Nauk 
Pomocniczych Historii UMCS, wywiad dostępny na stronie: https://
www.umcs.pl/pl/aktualnosci,4622,zlozony-swiat-symboli-narodo-
wych-wywiad,116140.chtm (dostęp: 3.10.2023).
Znamierowski  A.,  Miniprzewodnik „Biało-Czerwona”,  miniprzewodnik 
opracowany i prezentowany na stronach Ministerstwa Spraw We-
wnętrznych i Administracji: https://www.gov.pl/web/mswia/dzien-
-flagi-rzeczypospolitej-polskiej2 (dostęp: 20.09.2023).