Komentarz do Konstytucji RP art. 10, 80, 81, 216

Spis treści:

Wykaz skrótów
Komentowane przepisy Konstytucji RP

Artykuł 10

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Unormowanie podziału władzy w konstytucjach państw Unii Europejskiej
3. Uwagi wprowadzające
4. Unormowanie podziału władzy w poprzednich konstytucjach
5. Konstrukcja art. 10
6. Założenia podziału władzy
7. Szczególna pozycja władzy sądowniczej
8. Podział władzy a władza samorządowa
9. Podział władzy a władza finansowa
10. Podział władzy a członkostwo Polski w UE
11. Hamowanie władz
12. Współdziałanie władz
13. Równowaga władz

Artykuł 80

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Uregulowania w innych państwach Unii Europejskiej
3. Kontekst ogólnokonstytucyjny
4. Prawo wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich jako konstytucyjne prawo podmiotowe
5. Zakres podmiotowy przepisu
6. Zakres przedmiotowy przepisu
7. Prawo wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich w czasie trwania stanów nadzwyczajnych

Artykuł 81

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Kontekst ogólnokonstytucyjny
3. Katalog praw chronionych w granicach określonych w ustawie
4. Dochodzenie praw w granicach określonych w ustawie

Artykuł 216

1. Uregulowania w poprzednich konstytucjach
2. Uregulowania w innych państwach Unii Europejskiej
3. Zasada bezpieczeństwa gospodarki finansowej państwa w dokumentach międzynarodowych
4. Aksjologia zasady równowagi finansowej państwa w ujęciu konstytucyjnym
5. Ustawowe zasady gromadzenia i wydatkowania środków 
finansowych na cele publiczne
6. Ramy prawne dla rozporządzania aktywami
7. Ustanowienie monopolu
8. Zaciąganie pożyczek
9. Przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużaniu państwa

Bibliografia opracowań naukowych

Bibliografia opracowań naukowych

Ajnenkiel A., Konstytucje Polski 1791−1997, Warszawa 2001.
Banaszak B., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, War-
szawa 2012. 
Bernaczyk M., Pojęcie publicznych praw podmiotowych w świetle Kon-
stytucji RP, [w:] Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP, t. I, 
Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw 
jednostki w RP, (red.) M. Jabłoński, Warszawa 2010. 
Bień-Kacała A., O potrzebie redefinicji terminu „organ państwa”, [w:] 
W służbie dobru wspólnemu. Księga jubileuszowa dedykowana pro-
fesorowi Januszowi Trzcińskiemu, (red.) R. Balicki, M. Masternak-Ku-
biak, Warszawa 2012.
Bik M., Kamionowski R., Obrępalski D., Ryszard K., Gry hazardowe. 
Komentarz do ustawy o grach hazardowych, Warszawa 2013.
Bisztyga A., Europejska Konwencja Praw Człowieka a Karta Praw Pod-
stawowych Unii Europejskiej – stan kompatybilności czy konkuren-
cyjności?, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2011, nr 3.
Bożek  M.,  Koncepcja władzy  neutralnej  Benjamina  Constanta,  [w:] 
Idee jako źródło instytucji politycznych i prawnych. Ogólnopolska 139 Bibliografia
Konferencja Historyków Doktryn Politycznych i Prawnych, Krasnob-
ród, 26–29 września 2002, (red.) L. Dubel, Lublin 2003.
Bożek M., Konstytucja fasadowa – prolegomena, „Państwo i Prawo” 
2023, z. 1.
Bożek M., W poszukiwaniu władzy stabilizującej porządek konstytucyjny 
(część I), „Przegląd Sejmowy” 2018, nr 5.
Brzozowski W., Współdziałanie władz publicznych, „Państwo i Prawo” 
2010, z. 2.
Carolan E., The New Separation of Powers. A Theory for the Modern 
State, Oxford 2009.
Chmaj M., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 109, 110, 111, Warszawa 
2020.
Chmaj  M.,  Urbaniak  M.,  Komentarz  do  Konstytucji  RP.  Art.  2,  
Warszawa 2022.
Chmaj M., Wolność tworzenia i działania partii politycznych. Studium 
porównawcze, Olsztyn 2006. 
Ciemniewski J., Podział władz w „Małej Konstytucji”, [w:] „Mała Kon-
stytucja” w procesie przemian ustrojowych w Polsce, (red.) M. Kruk, 
Warszawa 1993.
Czajowski J., Konstytucja marcowa: podział władz i jednolitość wła-
dzy (1921–1926), [w:] Prawo – władza – społeczeństwo – polityka. 
Księga jubileuszowa profesora Krzysztofa Pałeckiego, (red.) M. Bo-
rucka-Arctowa, Toruń 2006.
Człowiekowska J., Prawo do sądu jako publiczne prawo podmiotowe, 
„Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2006, nr 5. 
Dębowska A., Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy jako organy wła-
dzy sądowniczej. Pozycja ustrojowa i problem wzajemnych relacji, 
Kraków 2024.
Dębowska-Romanowska T., Charakter prawny ustawy budżetowej – 
nowe pytania czy nowe odpowiedzi na stare pytania?, [w:] Nauka 
finansów publicznych i prawa finansowego w Polsce. Księga Jubile -
uszowa Profesor Alicji Pomorskiej, (red.) J. Głuchowski, C. Kosikow-
ski, J. Szołno-Koguc, Lublin 2008.140 Bibliografia
 Konstytucyjne systemy rządów. Możliwości adaptacji do warunków pol-
skich, (red.) M. Domagała, Warszawa 1997.
Florczak-Wątor M., Konstytucyjne uregulowania problematyki zastęp-
stwa Prezydenta w Rzeczypospolitej Polskiej i państwach z nią są-
siadujących, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2010, nr 2–3.
Galster J., Łachacz O., Kilka uwag o podziale władzy w Unii Europejskiej, 
„Studia Prawnoustrojowe” 2015, t. 26.
Garlicki L., Uwaga 10 do art. 3, [w:] Komentarz do Konstytucji Rzeczy-
pospolitej Polskiej, t. I, (red.) L. Garlicki, Warszawa 1995.
Gorgol A., Równowaga budżetowa w świetle orzecznictwa Trybunału 
Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2014, z. 9. 
Granat M., Prawo konstytucyjne. Pytania i odpowiedzi, Warszawa 2021. 
Grzybowski K., Zasady Konstytucji kwietniowej. Komentarz prawniczy 
do części I ustawy konstytucyjnej, Kraków 1937.
Grzybowski M., Podział władz a „władza finansowa”. Europejska per-
spektywa konstytucyjna, [w:] Konstytucyjne determinanty finansów 
publicznych – perspektywa polska i porównawcza, (red.) M. Grzy-
bowski, B. Przywora, Częstochowa 2025.
Grzybowski M., System rządów Rzeczypospolitej Polskiej. Założenia 
konstytucyjne a praktyka ustrojowa, (red.) M. Grzybowski, Warsza-
wa 2006.
Izdebski H., Konstytucja 3 maja wśród konstytucji swojego wieku, „Pań-
stwo i Prawo” 1991, z. 5.
Jakimowicz W., Publiczne prawa podmiotowe, Warszawa 2024. 
Jaśkowska M., Dostęp do informacji publicznej w świetle orzecznictwa 
Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002.
Kodeks cywilny. Komentarz, (red.) E. Gniewek, P. Machnikowski, War-
szawa 2013.
Komarnicki W., O zmianie Konstytucji polskiej, Wilno 1927.
Komarnicki W., Polskie prawo polityczne. Geneza i system, Warszawa 
1922.
Konstytucja Republiki Chorwacji, wyd. II, Warszawa 2007.
Konstytucje państw UE, (red.) W. Staśkiewicz, Warszawa 2011.141 Bibliografia
Kosikowski C., Finanse publiczne w świetle Konstytucji RP oraz orzecz-
nictwa Trybunału Konstytucyjnego – na tle porównawczym, War-
szawa 2004.
Kosikowski C., Naprawa finansów publicznych w Polsce , Białystok 2011. 
Krzyżewski J., Pieniądz jako kategoria prawa konstytucyjnego, „Przegląd 
Sejmowy” 2003, nr 6. 
Kuca G., Mistygacz M., Władza neutralna jako gwarant podziału wła-
dzy, [w:] Władza neutralna we współczesnym prawie konstytucyjnym, 
(red.) G. Kuca, M. Mistygacz, Kraków 2026.
Kuca G., Problem deprecjonowania budżetu państwa, „Państwo i Prawo” 
2022, z. 10.
Kuca G., Próba wyróżnienia form i reguł współdziałania władz, [w:] 
Z  prawem  ustrojowym  porównawczym  przez  ponad  półwiecze. 
Księga  Jubileuszowa  dedykowana  Profesorowi  Marianowi  Grzy-
bowskiemu z okazji 55-lecia pracy naukowej, (red.) B. Przywora,  
A. Rogacka-Łukasik, K. Skotnicki, Częstochowa 2022.
Kuca G., Zasada podziału władzy w Konstytucji RP z 1997 roku, War-
szawa 2014.
Kuciński J., Legislatywa, egzekutywa, judykatywa. Konstytucyjne insty-
tucje i mechanizmy służące równowadze władz w polskim systemie 
trójpodziału, Warszawa 2010.
Leśnodorski B., Konstytucja 3 Maja jako dokument Oświecenia, War-
szawa 1951.
Leśnodorski B., Początki monarchii konstytucyjnej, [w:] Historia ustroju 
i prawa polskiego, (red.) J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, 
Warszawa 1998.
Ludwikowski R.R., Constitution-making in the Region of Former Soviet 
Dominance, Durham–London 1996.
Ludwikowski R.R., Prawo konstytucyjne porównawcze, Toruń 2000.
Lutz D.S., Principles of Constitutional Design, New York 2006.
Ławrynowicz-Mikłaszewicz M., Koncepcja istoty wolności i praw jed-
nostki oraz aspekt formalny ich ograniczenia, „Przegląd Prawa Kon-
stytucyjnego” 2014, nr 4. 142 Bibliografia
Łętowska E., Władza sądownicza a pozostałe władze – stan równo-
wagi czy jej zachwiania?, [w:] Pozycja ustrojowa sędziego, (red.)  
R. Piotrowski, Warszawa 2015.
Maciver R.M., The Modern State, Oxford 2006.
Malinowska A., Misiąg W., Finanse publiczne w Polsce, Przewodnik 
2002, Warszawa 2002.
Małajny R.M., Amerykański prezydencjalizm, Warszawa 2012.
Małajny  R.M.,  Doktryna  podziału  władzy „Ojców  Konstytucji”  USA,  
Katowice 1985.
Małajny R.M., Zasada podziału władzy a system rządów parlamentar-
nych, „Państwo i Prawo” 2009, z. 12.
Mały słownik języka polskiego, (red.) S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łem-
picka, Warszawa 1993.
Masternak-Kubiak M., Kuczma P., Prawo petycji jako publiczne prawo 
podmiotowe (aspekt podmiotowy i przedmiotowy), [w:] Teoretycz-
ne i praktyczne aspekty realizacji prawa petycji, (red.) R. Balicki,  
M. Jabłoński, e-wydawnictwo, Prawnicza i Ekonomiczna Biblio-
teka Cyfrowa, Wrocław 2015.
Mikos-Sitek A., Zapadka P., Prawo finansów publicznych , Warszawa 
2014. 
Mikuli P., Zasada podziału władz a ustrój brytyjski, Warszawa 2006.
Möllers Ch., The Three Branches. A Comparative Model of Separation 
of Powers, Oxford 2013.
Monteskiusz, O duchu praw, Kraków 2003.
Morawska E.H., Prawa konstytucyjne człowieka i obywatela w Rzeczy-
pospolitej Polskiej a prawa podstawowe Unii Europejskiej. Analiza 
porównawcza, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.
Nasza Konstytucja. Cykl odczytów urządzonych staraniem dyrekcji Szko-
ły Nauk Politycznych w Krakowie od 12–25 maja 1921 r., (red.)  
W. Abraham, T. Dwernicki, S. Estreicher, W. L. Jaworski, S. Kutrzeba, 
M. Rostworowski, S. Wróblewski, F. Zoll, Kraków 1922.
Nieborak T., Komentarz do ustawy o Narodowym Banku Polskim, [w:] 
Prawo obrotu pieniężnego, (red.) A. Mikos-Sitek, A. Nowak-Far,  
P. Zapadka, Warszawa 2023.143 Bibliografia
Niżnik-Dobosz I., Samorząd terytorialny wobec zasady podziału władzy, 
„Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2020, t. 82, nr 4.
Paprocka A., Ziółkowski M., Zaniechanie prawodawcze jako potencjal-
ny przedmiot kontroli Trybunału Konstytucyjnego w świetle zasady 
nadrzędności Konstytucji oraz doświadczeń trybunałów międzynaro-
dowych, [w:] Księga XXV-lecia Trybunału Konstytucyjnego. Ewolucja 
funkcji i zadań Trybunału Konstytucyjnego – założenia i ich prak-
tyczna realizacja, (red.) K. Budziło, Warszawa 2010. 
Parlamentarny system rządów. Teoria i praktyka, (red.) T. Mołdawa,  
J. Szymanek, M. Mistygacz, Warszawa 2012.
Piechowiak M., Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku 
konstytucyjnego, Warszawa 2012.
Pietrzak M., Konstytucja z 17 kwietnia 1921 r. z perspektywy 80 lat, 
„Przegląd Sejmowy” 2001, nr 2.
Piotrowski R., Pojęcia zastane w Konstytucji RP. Dylematy teorii i prak-
tyki, [w:] Źródła prawa. Teoria i praktyka, (red.) T. Giaro, Warszawa 
2016.
Piotrowski R., Zasada podziału władz w Konstytucji RP, „Przegląd Sej-
mowy” 2007, nr 4.
Poboży M., Zasada podziału władzy w systemie instytucjonalnym Unii 
Europejskiej, Warszawa 2014.
Półtorak N., Zakres związania państw członkowskich Kartą Praw Pod-
stawowych Unii Europejskiej, „Europejski Przegląd Sądowy” 2014,  
nr 9. 
Pułło A., Podział władzy. Aktualne problemy v doktrynie, prawie i współ-
czesnej dyskusji konstytucyjnej w Polsce, „Przegląd Sejmowy” 1993, 
nr 3.
Pułło A., Prezydent a Kongres USA w świetle konstytucyjnych zasad 
podziału i równoważenia władz, Gdańsk 1986.
Radziewicz P., Kontrola konstytucyjności zaniechań ustawodawczych 
przez Trybunał Konstytucyjny, „Państwo i Prawo” 2013, z. 9. 
Romanowski M., Zagadnienia ogólne papierów wartościowych, [w:] 
Prawo papierów wartościowych, t. 18, System Prawa Prywatnego,  
(red.) A. Szumański, Warszawa 2005.144 Bibliografia
Sarnecki P., Funkcje i struktura parlamentu według nowej Konstytucji, 
„Państwo i Prawo” 1997, z. 11–12.
Sarnecki P., Konstytucja marcowa a rozwój konstytucjonalizmu polskie-
go, „Przegląd Sejmowy” 2001, nr 2.
Sarnecki P., Uwaga 15 do art. 10, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej 
Polskiej. Komentarz, t. V, (red.) L. Garlicki, Warszawa 2007.
Sarnecki P., Uwaga 7 i 8 do art. 1, [w:] Komentarz do Konstytucji Rze-
czypospolitej Polskiej, t. I, (red.) L. Garlicki, Warszawa 1995.
Sarnecki P., Współczesne rozumienie zasady podziału władzy, [w:] Nowa 
Konstytucja RP. Wartość, jednostka, instytucje, (red.) K.B. Janowski, 
Toruń 1992.
Siemieński J., Konstytucja 3-maja 1791 jako wyraz polskiej kultury po-
litycznej, Warszawa 1916.
Sokolewicz W., Konstytucyjna regulacja władzy sądowniczej, [w:] Kon-
stytucja, ustrój, system finansowania państwa. Księga pamiątkowa 
ku czci prof. Natalii Gajl, (red.) T. Dębowska-Romanowska, A. Jan-
kiewicz, Warszawa 1999.
Sokolewicz W., Rozdzielone, lecz czy równe? Legislatywa i egzekutywa 
w Małej Konstytucji z 1992 r., „Przegląd Sejmowy” 1993, nr 1.
Starzyński S., Konstytucja 3 maja na tle współczesnego ustroju innych 
państw europejskich, Lwów 1892.
Stefanicki R., Zaniechanie a pominięcie ustawodawcze. Spór o granice 
kognicji Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Sądowy” 2017, nr 1. 
Stern K., Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland, t. I, Grun-
dbegriffe und Grundlagen des Staatsrechts, Strukturprinzipien der 
Verfassung, München 1984.
Sylwestrzak A., Nowa interpretacja podziału władz w Konstytucji RP 
z 1997 r., [w:] Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Do-
świadczenia i inspiracje, (red.) L. Garlicki, A. Szmyt, Warszawa 2003.
Sylwestrzak A., Władza czwarta – kontrolująca, „Państwo i Prawo” 
1992, z. 7.
Sylwestrzak A., Władza trzecia „neutralna”, „Zeszyty Prawnicze UKSW” 
2011, t. 11, nr 4.145 Bibliografia
Szcząska Z., Pierwsza ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej, [w:] Konsty-
tucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjo -
nalizmu, t. I, (red.) M. Kallas, Warszawa 1990.
Szymanek J., Arbitraż polityczny głowy państwa, Warszawa 2009.
Trzciński J., Uwaga 12 do art. 173, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej 
Polskiej. Komentarz, t. I, (red.) L. Garlicki, Warszawa 1999.
Trzciński J., Wiącek M., Artykuł 80, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej 
Polskiej. Komentarz, tom II, (red.) L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 
2016. 
Tushnet M., The New Fourth Branch. Institutions for Protecting Consti-
tutional Democracy, Cambridge 2021.
Vile M.J.C., Constitutionalism and the Separation of Powers, Indiana-
polis 1998.
Wajda D., Komentarz do ustawy o Narodowym Banku Polskim, [w:] 
Prawo obrotu pieniężnego, (red.) A. Mikos-Sitek, A. Nowak-Far,  
P. Zapadka, Warszawa 2023. 
Wajda P., Polityka pieniężna – instrumenty realizacji, „Przegląd Prawa 
Publicznego” 2010, nr 4. 
Weiss I., Obligacje, [w:] Prawo papierów wartościowych, t. 19, System 
Prawa Prywatnego, (red.) A. Szumański, Warszawa 2006.
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 
2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000.
Winczorek P., Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 
2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2008. 
Witkowski Z., Dyrektywa „współdziałania władz” jako element ogra-
niczający życie wspólnoty państwowej w świetle Konstytucji RP  
z 2 kwietnia 1997 r., [w:] Instytucje prawa konstytucyjnego w dobie 
integracji europejskiej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. Marii 
Kruk-Jarosz, (red.) J. Wawrzyniak, M. Laskowska, Warszawa 2009.
Zapadka P., Prawo bankowe. Komentarz (red.) A. Mikos-Sitek, P. Za- 
padka, Warszawa 2022.
Zieliński A., Konstytucyjność art. 3 ust. 6 ustawy o Rzeczniku Praw 
Obywatelskich, „Państwo i Prawo” 2021, z. 7.146 Bibliografia
Zieliński A., Rewizja nadzwyczajna RPO od wyroku NSA w sprawie zo-
bowiązania podatkowego spółki akcyjnej. Glosa do postanowienia 
SN z dnia 18 stycznia 2002 r., III RN 199/00, „Państwo i Prawo” 
2002, z. 6.