Kierunki transformacji cyfrowej sektora rolnego w Polsce i jej scenariusze w perspektywie do 2050 roku

Spis treści:

Wstęp

ROZDZIAŁ 1. Rola transformacji cyfrowej w kształtowaniu nowoczesnego sektora rolnego

1.1. Transformacja cyfrowa jako katalizator rozwoju społeczno-gospodarczego
1.2. Wybrane koncepcje rozwoju rolnictwa a transformacja cyfrowa
1.3. Rolnictwo jako przestrzeń dla transformacji cyfrowej – przykład Unii Europejskiej

ROZDZIAŁ 2. Znaczenie technologii cyfrowych w transformacji sektora rolnego

2.1. Rozwój rolnictwa – od modelu tradycyjnego do rolnictwa 5.0
2.2. Technologie cyfrowe w rolnictwie i ich znaczenie dla rozwoju sektora rolnego
2.3. Uwarunkowania wdrażania technologii cyfrowych we współczesnym sektorze rolnym

ROZDZIAŁ 3. Transformacja cyfrowa sektora rolnego w polityce UE i Polski i jego krajowego otoczenia instytucjonalnego

3.1. Transformacja cyfrowa jako kluczowy element polityki Unii Europejskiej i Polski
3.2. Transformacja cyfrowa sektora rolnego w ramach strategii i programów UE oraz Polski
3.3. Cyfryzacja instytucjonalnego systemu wsparcia sektora rolnego w Polsce

ROZDZIAŁ 4. Uwarunkowania i przebieg transformacji cyfrowej sektora rolnego w Polsce

4.1. Uwarunkowania transformacji cyfrowej rolnictwa w Polsce
4.2. Etapy wdrażania technologii cyfrowych w polskim rolnictwie do 2020 roku
4.2.1. Początki informatyzacji rolnictwa w Polsce przed 2003 rokiem
4.2.2. Postępy w informatyzacji rolnictwa w latach 2004–2006
4.2.3. Automatyzacja i wczesna cyfryzacja gospodarstw rolnych w latach 2007–2013
4.2.4. Cyfryzacja gospodarstw rolnych w Polsce w latach 2014–2020
4.3. Cyfryzacja gospodarstw rolnych w Polsce w perspektywie 2021–2027

ROZDZIAŁ 5. Transformacja cyfrowa sektora rolnego w Polsce w perspektywie do 2050 roku w ujęciu foresightowym

5.1. Wprowadzenie do metodyki foresightu
5.2. Metodyka badania foresightowego dotyczącego transformacji cyfrowej sektora rolnego w Polsce  w perspektywie do 2050 r.
5.3. Kluczowe determinanty transformacji cyfrowej sektora rolnego w Polsce w perspektywie do 2050 roku
5.4. Scenariusze transformacji cyfrowej sektora rolnego w Polsce w perspektywie do 2050 roku

Podsumowanie i wnioski
Bibliografia
Spis tabel
Spis rysunków 

Abbasi,  R.,  Martinez,  P.,  Ahmad,  R.  (2022).  The  digitization  of  agricultural  industry 
– A systematic literature review on agriculture 4.0. Smart Agricultural Technology, 2, 
100042.
Adamowicz, M. (2004). Nauki rolnicze a wielofunkcyjny i zrównoważony rozwój rolnic-
twa. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, (53), 5–24.
Adamowicz, M. (2005). Zrównoważony i wielofunkcyjny rozwój rolnictwa a agronomia. 
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio E, 60, 71–91.
Adamowicz, M. (2021). Procesy rozwojowe rolnictwa w kontekście wyzwań globaliza-
cji i nowych ujęć koncepcji zrównoważonego rozwoju. Zagadnienia Ekonomiki Rol-
nej  /  Problems  of  Agricultural  Economics,  1(366),  24–45.  https://doi.org/10.30858/
zer/132395.
Adamowicz, M., Zwolińska-Ligaj, M. (2020). The „Smart village” as a way to achieve su-
stainable development in rural areas of Poland. Sustainability, 12, 6503.
Agencja  Restrukturyzacji  i  Modernizacji  Rolnictwa,  Zespół  ds.  Oceny  i  Ewaluacji. 
(2025, 8 stycznia). Premie dla młodych rolników: Efekty rzeczowe (wersja 1.2). Pobrano 
25 kwietnia 2025 z https://www.gov.pl/web/arimr/premie-dla-mlodych-rolnikow.
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. (2024). Podręcznik użytkownika: Apli-
kacja IRZplus (wersja 9). Warszawa: Departament Ewidencji Producentów i Rejestra-
cji Zwierząt.
Altieri, M.A., Nicholls, C.I. (2017). The adaptation and mitigation potential of tradi-
tional agriculture in a changing climate. Climatic Change, 140, 33–45. https://doi.
org/10.1007/s10584-013-0909-y.
Babuchowska, K., Marks-Bielska, R. (2011). Realizacja działania PROW 2007–2013 „Mo-
dernizacja gospodarstw rolnych” w województwie lubelskim. Problemy  Rolnictwa 
Światowego, 11(26, z. 4).
Baer-Nawrocka, A., Kiryluk-Dryjska, E. (2023). Wspólna Polityka Rolna wobec kryzysu 
demograficznego w  rolnictwie. W: Łysoń, P. (red.). Konsekwencje zmian demograficz -
nych dla rozwoju rolnictwa. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 74–83.309 Bibliografia
Barefoot, K., Curtis, D., Jolliff, W., Nicholson, J.R., Omohundro, R. (2018). Defining and 
measuring the digital economy. Washington, DC: Bureau of Economic Analysis, 
U.S. Department of Commerce.
Barnes, A.P., Soto, I., Eory, V., Balafoutis, A., Beck, B., Sanchez, B., Gómez-Barbero, M. 
(2019). Exploring the adoption of precision agricultural technologies: A cross re-
gional study of EU farmers. Land Use Policy, 80, 163–174. https://doi.org/10.1016/ 
j.landusepol.2018.10.004.
Batty, M., Axhausen, K.W., Giannotti, F., Pozdnoukhov, A., Bazzani, A., Wachowicz, M., 
Ouzounis, G., Portugali, Y. (2012). Smart cities of the future. The European Physical 
Journal Special Topics, 214(1), 481–518.
Benton, T.G., Bailey, R. (2019). The paradox of productivity: Agricultural productivity 
promotes  food  system  inefficiency.  Global  Sustainability,  2(e6),  1–8.  https://doi.
org/10.1017/sus.2019.3.
Berthet, E.T., Hickey, G.M., Klerkx, L. (2018). Opening design and innovation pro-
cesses in agriculture: Insights from design and management sciences and fu-
ture  directions.  Agricultural  Systems,  165,  111–115.  https://doi.org/10.1016/j.
agsy.2018.06.004.
Bertolozzi-Caredio,  D.,  Severini,  S.,  Pierre,  G.,  Zinnanti,  C.,  Rustom,  R.,  Santo-
ni, E., Bubbico, A. (2023). Risks and vulnerabilities in the EU food supply cha-
in: Mapping and analysis based on a stakeholder survey (JRC Research Report 
JRC135290). Luxembourg: Publications Office of the European Union. https://
doi.org/10.2760/171825.
Bijman, J., Iliopoulos, C., Poppe, K.J., Gijselinckx, C., Hagedorn, K., Hanisch, M., Hen-
drikse, G.W.J., Kühl, R., Ollila, P., Pyykkönen, P., van der Sangen, G. (2012). Sup-
port for Farmers’ Cooperatives: Final Report. Brussels: European Commission, DG 
Agriculture and Rural Development.
Bloomberg, J. (2018). Digitization, digitalization, and digital transformation: Confuse 
them at your peril. Forbes. https://www.forbes.com/sites/jasonbloomberg/2018/ 
04/29/digitization-digitalization-and-digital-transformation-confuse-them-at-
your-peril.
Borodako, K. (2008). Proces foresightu regionalnego w obszarze turystyki zrównoważo-
nej na przykładzie wybranych projektów. W: Woźniak, L. (red.), Przedsiębiorczość, 
innowacyjność, foresight. Rzeszów.
Borodako, K. (2011). Foresight w turystyce. Bariery wykorzystania i rozwoju. Warszawa: 
Wydawnictwo C.H. Beck.
Borowiecki, R., Siuta-Tokarska, B., Maroń, J., Suder, M., Thier, A., Żmija, K. (2021). Deve-
loping Digital Economy and Society in the Light of the Issue of Digital Convergen-
ce of the Markets in the European Union Countries. Energies, 14(9), 2717. https://
doi.org/10.3390/en14092717.
Borys,  T.  (2016).  Aksjologiczne  podstawy  zrównoważonego  i  inteligentnego  rozwoju. 
Ekonomia i Środowisko, 3(58), 33–46.310 Bibliografia
Brennen, J.S., Kreiss, D. (2016). Digitalization. W: Jensen, K.B., Craig, R.T., Pooley, J.D., 
Rothenbuhler,  E.W.  (red.).  The  international  encyclopedia  of  communication 
theory  and  philosophy.  Hoboken,  NJ:  John  Wiley  &  Sons,  Inc.  https://doi.org/ 
10.1002/9781118766804.wbiect111.
Bronson, K. (2019). Looking through a responsible innovation lens at uneven engage-
ments with digital farming. NJAS-Wageningen Journal of Life Sciences, 90, 100294.
Brown, N., Rappert, B., Webster, A. (2010). Foresight jako narzędzie zarządzania wiedzą 
i innowacją: Raport. Warszawa: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.
Bukht, R., Heeks, R. (2017). Defining, conceptualising and measuring the digital econo -
my. Development Informatics Working Paper No. 68, Centre for Development Informa-
tics Global Development Institute, SEED University of Manchester, s. 1–24. http://
dx.doi.org/10.2139/ssrn.3431732.
Bukowski, M. (2023). Założenia i rekomendacje do Nowych Krajowych Ram Interopera-
cyjności. Warszawa: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
Campi, M., Asai, M., McFadden, J., Pindado, E., Rosburg, A. (2024). The evolving profile 
of new entrants in agriculture and the role of digital technologies (OECD Food, 
Agriculture  and  Fisheries  Papers,  No.  209).  Paris:  OECD  Publishing.  https://doi.
org/10.1787/d15ea067-en.
Cardoso, J.F., Emes, M.R. (2014). The use and value of scenario planning. Modern Mana-
gement Science & Engineering, 2(1).
Centrum Badań Marketingowych INDICATOR. (2024). Polska wieś i rolnictwo 2024. 
Warszawa: Centrum Badań Marketingowych INDICATOR.
Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. (b.d.). O nas. https://www.cdr.gov.pl/ 
o-nas.
Chmielewska, B., Wrzochalska, A., Gospodarowicz, M., Wigier, M., Krzyżanowski, J., 
Buks, B. (2022). Stan współpracy pomiędzy publicznymi jednostkami doradztwa 
rolniczego (JDR) a publicznymi uczelniami rolniczymi. Analiza i raport końcowy. 
Warszawa: Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.
Cimino, A., Coniglio, I.M., Corvello, V., Longo, F., Sagawa, J.K., Solina, V. (2024). Explo-
ring small farmers’ behavioral intention to adopt digital platforms for sustainable 
and successful agricultural ecosystems. Technological Forecasting and Social Change, 
204, 123436. DOI: 10.1016/j.techfore.2024.123436.
Council of the European Union. (2025). From screens to fields: How digitalisation 
is transforming agriculture. General Secretariat of the Council of the European 
Union.
Cybulska, M., Dziemianowicz, W. (2024). Po prostu foresight! W kierunku dojrzałości 
strategiczno-foresightowej  samorządów.  Warszawa–Kraków:  Instytut  Rozwoju 
Miast i Regionów.
Czudec, A., Miś, T., Zając, D. (2018). Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w wy-
miarze regionalnym. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.311 Bibliografia
Czyżewski,  A.  (2015).  Teoriopoznawcze  przesłanki  rozwoju  rolnictwa  rodzinnego. 
W: Chlebicka, A. (red.), Ekonomiczne mechanizmy wspierania i ochrony rolnictwa 
rodzinnego w Polsce i innych państwach Unii Europejskiej. Warszawa: FAPA, 9–35.
Czyżewski,  A.,  Staniszewski,  J.  (2018).  Zrównoważona  intensyfikacja  rolnictwa  jako 
kombinacja efektywności nakładów ekonomicznych i środowiskowych. Zeszyty Na-
ukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Problemy Rolnictwa Świa-
towego, 18(XXXIII), 80–90. https://doi.org/10.22630/PRS.2018.18.3.68.
Davenport, T., Ronanki, R. (2018). Artificial intelligence for the real world. Harvard Bu-
siness Review, 96(1), 108–116.
De Paola, A., Andreadou, N., Kotsakis, E. (2023). Clean Energy Technology Observatory: 
Smart grids in the European Union – Status report on technology development, 
trends, value chains and markets. Luxembourg: Publications Office of the European 
Union. https://doi.org/10.2760/237911.
Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego. (2023). Grupy Operacyjne EPI. https://
www.dodr.pl/sites/default/files/2024-01/u_epi_2023.pdf.
Domagalska-Grędys, M. (2017). Innowacyjne kultury organizacyjne w grupach produ-
centów rolnych. Wieś i Rolnictwo, 3(176), 149–166.
Eastwood, C., Klerkx, L., Ayre, M., Rue, B. (2019). Managing socio-ethical challenges in 
the development of smart farming: From a fragmented to a comprehensive appro-
ach for responsible research and innovation. Journal of Agricultural and Environmental 
Ethics, 32, 741–768.
Ehlers, M.-H., Huber, R., Finger, R. (2021). Agricultural policy in the era of digitalisation. 
Food Policy, 100, 102019.
Ejdys, J., Nazarko, Ł. (2014). Foresight gospodarczy – instrumentem orientacji na przy-
szłość. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, (340), 651–664.
Ekielski, A., Wesołowski, K. (2019). Systemy agrotroniczne. Poznań: Polska Izba Gospo-
darcza Maszyn i Urządzeń Rolniczych.
European Commission. (2020). Farm to Fork Strategy: For a fair, healthy and envi-
ronmentally-friendly food system. Luxembourg: Publications Office of the Eu-
ropean Union.
European Commission. (2020). Shaping Europe’s digital future. Luxembourg: Publica-
tions Office of the European Union.
European Commission. (2024). Report on the State of the Digital Decade 2024: Annex 
– Short Country Report 2024: Poland. Luxembourg: Publications Office of the 
European Union.
Faber, A., Jarosz, Z. (2024). Impact of climate change on agriculture in Poland. Current 
Agronomy, 53(1), 1–9. https://doi.org/10.2478/cag-2024-0001.
Filipiak, T. (2009). Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie w ramach 
działania SPO 2004–2006. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa 
i Agrobiznesu, 11(1), 97–103.312 Bibliografia
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2017). The Future of 
Food and Agriculture: Trends and Challenges. Rome: Food and Agriculture Orga-
nization of the United Nations. https://www.fao.org/3/i6583e/i6583e.pdf.
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2018). The Future of 
Food and Agriculture: Alternative Pathways to 2050. Rome: Food and Agriculture 
Organization of the United Nations.
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2022). FAO Strategy 
on Climate Change 2022–2031. Rome: Food and Agriculture Organization of the 
United Nations.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2021). The State of the Worl-
d’s Land and Water Resources for Food and Agriculture 2021: Systems at Breaking 
Point – Main Report. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Na-
tions. https://doi.org/10.4060/cb9910en.
Foresight jako narzędzie zarządzania wiedzą i innowacją. (2010). Warszawa: Polska Agen-
cja Rozwoju Przedsiębiorczości.
FUNDEKO Korbel, Krok-Baściuk Sp. J. (n.d.). Przeprowadzenie oceny ex-post Progra-
mu  Rozwoju  Obszarów  Wiejskich  na  lata  2007–2013.  Część  II:  Ocena  wpływu 
PROW 2007–2013 na środowisko i klimat. Raport końcowy.
Gacek, A. (2024). Rolnictwo i obszary wiejskie w Polsce. Stan obecny, kierunki zmian. 
Rzeszów: Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania.
Garnett, T., Godfray, H.C.J. (2012). Sustainable intensification in agriculture: Naviga -
ting a course through competing food system priorities. Oxford: Food Climate 
Research Network i Oxford Martin Programme on the Future of Food, University 
of Oxford.
Gaspars-Wieloch, H. (2018). Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności: Planowa-
nie scenariuszowe, reguły decyzyjne i wybrane zastosowania ekonomiczne. Poznań: 
Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.
Georghiou, L. (2008). The Handbook of Technology Foresight. Cheltenham: Edward Elgar 
Publishing.
Glińska, U., Kononiuk, A., Nazarko, Ł. (2008). Przegląd projektów foresightu branżowe-
go w Polsce. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, (2/32), 60–73.
Główny Urząd Statystyczny. (2013). Obszary wiejskie w Polsce: Powszechny Spis Rolny 
2010. Olsztyn: Urząd Statystyczny w Olsztynie.
Główny Urząd Statystyczny. (2021). Powszechny Spis Rolny 2020: Raport z wyników 
/  National  Agricultural  Census  2020:  Report  on  the  results.  Warszawa:  Główny 
Urząd Statystyczny.
Główny Urząd Statystyczny. (2021). Pracujący i nakłady pracy w gospodarstwach rol-
nych w okresie 12 miesięcy – wyniki wstępne PSR 2020. Warszawa: Główny Urząd 
Statystyczny.
Główny  Urząd  Statystyczny.  (2024).  Społeczeństwo  informacyjne  w  Polsce  w  2024  r. 
Warszawa–Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie.313 Bibliografia
Government Office for Science. (2024). The Futures Toolkit: A  set of tools to help you 
develop policies and strategies that are robust in the face of an uncertain future 
(2nd ed.). London: Government Office for Science.
Green and digital transition in the European Union. Report from the seminar under the 
project of Jean Monnet Center of Excellence „Resilient and transforming Europe” 
Transform EU. (2025). Czyżewska-Misztal, D., Musiałkowska, I., Walczak, K. (red.). 
Poznań:  Wydawnictwo  Uniwersytetu  Ekonomicznego  w  Poznaniu.  https://doi.
org/10.18559/978-83-8211-258-0.
Hackfort, S. (2021). Patterns of inequalities in digital agriculture: A systematic literature 
review. Sustainability, 13(22), 12345. https://doi.org/10.3390/su132212345.
Hajdukiewicz, A. (2017). Kierunki zmian Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej 
w kontekście negocjacji handlowych na forum WTO i Brexitu. Horyzonty Polityki, 
8(22), 109–130. https://doi.org/10.17399/HP.2017.082206.
Harasim, A. (2018). Czynniki kształtujące potrzeby rolników w zakresie innowacji i do-
radztwa rolniczego. Studia i Raporty IUNG-PIB, 55(9), 163–173. https://iung.pl/sir/
zeszyt55_9.pdf.
Hayami, Y., Ruttan, V.W. (1985). Agricultural development: An international perspec-
tive (Rev. and expanded ed.). Baltimore, MD & London: Johns Hopkins Univer-
sity Press.
IMAS  International.  (2021).  Technologie  cyfrowe  w  rolnictwie  –  przede  wszystkim 
w dużych gospodarstwach. https://imas.pl/wp-content/uploads/2021/02/IMAS_ 
Agri-Technologie-cyfrowe.pdf.
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. (2025, 25 kwietnia). 78. se-
sja Grupy Roboczej Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ do spraw Norm Jako-
ściowych dla Produktów Rolnych. Pobrano 25 kwietnia 2025 r. z https://www.gov.
pl/web/ijhars/78-sesja-grupy-roboczej-europejskiej-komisji-gospodarczej-onz-do-
spraw-norm-jakosciowych-dla-produktow-rolnych.
Intergovernmental  Panel  on  Climate  Change.  (2019).  Climate  change  and  land:  An 
IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustaina -
ble land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosys -
tems (P.R. Shukla, J. Skea, E. Calvo Buendia, V. Masson-Delmotte, H.-O. Pörtner, 
D.C. Roberts, P. Zhai, R. Slade, S. Connors, R. van Diemen, M. Ferrat, E. Haughey, 
S. Luz, S. Neogi, M. Pathak, J. Petzold, J. Portugal Pereira, P. Vyas, E. Huntley, K. Kis-
sick, M. Belkacemi, J. Malley, red.). Pobrano 21 października 2025 z https://www.
ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf.
International Energy Agency. (2024). World energy outlook 2024. Paris: International 
Energy  Agency.  Pobrano  21  października  2025  z  https://www.iea.org/reports/
world-energy-outlook-2024.
International  Fund  for  Agricultural  Development.  (2021).  Rural  development  report 
2021.  Pobrano  21  października  2025  z  https://www.ifad.org/en/w/publications/
rural-development-report-2021.314 Bibliografia
Jabłecka, J. (2008). Foresight – czy tylko korzyści, czy także ograniczenia? Nauka i Szkol-
nictwo Wyższe, 2(32), 5–17.
Janc,  K.,  Czapiewski,  K.Ł.  (2014).  Internet  jako  czynnik  poprawy  sytuacji  społecznej 
i ekonomicznej obszarów wiejskich. W: Kamińska, W., Heffner, K. (red.). Polityka 
spójności UE a rozwój obszarów wiejskich. Stare problemy i nowe wyzwania. Studia 
KPZK PAN, t. CLVI. Warszawa: Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 
PAN, s. 195–218.
Janc, K., Komorowski, Ł. (2024). Od analogowej do cyfrowej – Polska wieś 2004–2024. W: 
Chmieliński, P., Gorzelak, G. (red.). Polska wieś i polskie rolnictwo. 20 lat w Unii 
Europejskiej. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, 287–301.
Jaroszewska, J., Rembisz, W. (2019). Relacje czynnikowe i produktywnościowe w rolnic-
twie Unii Europejskiej. Wieś i Rolnictwo, 2(183), 31–55. https://doi.org/10.53098/
wir022019/02.
Jung,  L.,  Brenninkmeyer,  C.,  Niebuhr,  K.,  Bestman,  M.,  Tuyttens,  F.A.M.,  Gunnars-
son, S., Sørensen, J.T., Ferrari, P., Knierim, U. (2020). Husbandry conditions and 
welfare outcomes in organic egg production in eight European countries. Animals, 
10(11), 2102. https://doi.org/10.3390/ani10112102.
Kasa  Rolniczego  Ubezpieczenia  Społecznego.  (2025,  2  kwietnia).  eKRUS.  Pobrano 
2 kwietnia 2025 z https://www.ekrus.gov.pl.
Keenan, M. (2006). Overview of foresight methods. W Technology Foresight for Organi-
zers (Gebze, Turkey, 20–24 November 2006).
Kiełbasa, B. (2022). Systemy edukacji dorosłych oraz zastosowanie ICT w doradztwie 
rolniczym. Studium przypadku. Wieś i Rolnictwo, 1(194), 93–109.
Kiełbasa, B., Puchała, J. (2015). Innowacyjność młodych rolników i ich postawy wobec 
zmian na przykładzie gospodarstw rolnych położonych w regionie rozdrobnione-
go rolnictwa. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobizne-
su, 17(1), 107–111.
Klepacki, B. (2020). Precision farming as an element of the 4.0 industry economy. An-
nals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 22(3), 119–128. 
https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3572.
Klerkx, L., Jakku, E., Labarthe, P. (2019). A review of social science on digital agriculture, 
smart farming and agriculture 4.0: New contributions and a future research agenda. 
NJAS: Wageningen Journal of Life Sciences, 90–91(1), 1–16. https://doi.org/10.1016/ 
j.njas.2019.100315.
Klimkowski, C., Kulawik, J., Soliwoda, M., Herda-Kopańska, J. (2023). Ocena efektów 
wdrażania operacji M.4.1. Modernizacja gospodarstw rolnych (obszar a, b, c, d): Ra-
port końcowy. Warszawa: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościo-
wej – Państwowy Instytut Badawczy.
Knäble, D., de Quevedo Puente, E., Pérez-Cornejo, C., Baumgärtler, T. (2022). The im-
pact of the circular economy on sustainable development: A European panel data 
approach. Sustainable Production and Consumption, 34, 233–243.315 Bibliografia
Knickrehm, M., Berthon, B., Daugherty, P. (2016). Digital disruption: The growth multi-
plier. Accenture Strategy.
Kołodziejczyk,  D.,  Buks,  B.  (2023).  Rozwój  przedsiębiorczości  –  rozwój  usług  rolni-
czych; ocena efektów wdrażania: Raport końcowy. Warszawa: Instytut Ekonomiki 
Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy.
Komisja Europejska. (2010). Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrówno-
ważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (COM(2010) 2020 final). 
Bruksela: Komisja Europejska.
Komisja  Europejska.  (2019).  Komunikat  Komisji  do  Parlamentu  Europejskiego,  Rady 
Europejskiej,  Rady,  Komitetu  Ekonomiczno-Społecznego  i  Komitetu  Regionów: 
Europejski Zielony Ład (COM/2019/640 final). Bruksela: Komisja Europejska.
Komisja Europejska. (2024). Commission Staff Working Document Digital Decade in 
2024: Implementation and perspective. SWD(2024) 260 final PART 1/2. Bruksela: 
Komisja Europejska.
Komisja Europejska. (2024). DESI 2024 Methodological note. Commission Staff Wor-
king Document. SWD(2024) 262 final. Bruksela: Komisja Europejska.
Komisja Europejska. (2024). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, 
Europejskiego  Komitetu  Ekonomiczno-Społecznego  i  Komitetu  Regionów.  Stan 
cyfrowej dekady w 2024 r. COM(2024) 260 final. Bruksela: Komisja Europejska.
Kordowska, M., Baranowski, M., Pisarek, J., Ziemacki, Z., Wawer, R., Czech, T. (2023). 
Rolnictwo 4.0: Identyfikacja trendów technologicznych. Warszawa: Narodowe Cen -
trum Badań i Rozwoju.
Kosior, K. (2020). Ekonomiczne i etyczno-prawne aspekty cyfryzacji w sektorze rolno-
-spożywczym. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 2(363), 53–72.
Kosior, K. (2023). Projekty badawczo-rozwojowe na rzecz rolnictwa cyfrowego w Polsce. 
Roczniki (Annals), Polish Association of Agricultural Economists and Agribusiness – Sto-
warzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu (SERiA), 25(1), 124–139.
Kosow, H., Gaßner, R. (2008). Methods of future and scenario analysis: Overview, as-
sessment, and selection criteria. Bonn: Deutsches Institut für Entwicklungspolitik 
(German Development Institute).
Kountios, G., Kanakaris, S., Moulogianni, C., Bournaris, T. (2024). Strengthening AKIS 
for sustainable agricultural features: Insights and innovations from the European 
Union:  A  literature  review.  Sustainability,  16(16),  7068.  https://doi.org/10.3390/
su16167068.
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. (b.d.). eRolnik. Pobrano 1 kwietnia 2025 z https://
www.gov.pl/web/kowr/erolnik.
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. (b.d.). Platforma Żywnościowa. Pobrano 25 kwiet-
nia 2025 z https://www.gov.pl/web/kowr/platforma-zywnosciowa.
Kramarz, P., Runowski, H. (2025). Possibilities of using digital technologies in agricul-
ture in areas with high agrarian fragmentation. Precision Agriculture, 26(48). https://
doi.org/10.1007/s11119-025-10244-2.316 Bibliografia
Kuciński, J. (2006). Organizacja i prowadzenie projektów foresight w świetle doświad-
czeń międzynarodowych. Warszawa: Instytut Podstawowych Problemów Techni-
ki PAN.
Kuciński, J. (2010). Podręcznik metodyki foresight dla ekspertów projektu „Foresight 
regionalny dla szkół wyższych Warszawy i Mazowsza”. Warszawa.
Kuczuk, A. (2022). Rolnictwo ekologiczne a  ochrona środowiska. Opole: Opolski 
Ośrodek  Doradztwa  Rolniczego.  https://oodr.pl/wp-content/uploads/2022/ 
06/2022.06.30%20Rolnictwo%20ekologiczne,%20a%20ochrona%20%C5%9 
Brodowiska.pdf.
Lantzos, T., Koykoyris, G., Salampasis, M. (2013). FarmManager: An Android application 
for the management of small farms. Procedia Technology, 8, 587–592.
Ledzion, B., Grabowska, I., Kupiec, T., Płoszaj, A., Widła-Domaradzki, Ł., Wojewódz-
ka-Wiewiórska,  A.,  Rauzer,  A.,  Wójtowicz,  D.  (2016).  Raport  końcowy.  Zadanie 
nr  3:  Ocena  wpływu  PROW  2007–2013  na  jakość  życia  na  obszarach  wiejskich 
z uwzględnieniem podejścia LEADER. Warszawa: EGO – Evaluation for Govern-
ment Organizations S.C.; Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Lichtfouse, E., Navarrete, M., Debaeke, P., Souchère, V., Alberola, C., Ménassieu, J. (2009). 
Agronomy for sustainable agriculture: A review. Agronomy for Sustainable Develop-
ment, 29(1), 1–6. https://doi.org/10.1051/agro:2008054.
Long, T. B., Blok, V., Coninx, I. (2016). Barriers to the adoption and diffusion of tech-
nological innovations for climate-smart agriculture in Europe: Evidence from the 
Netherlands, France, Switzerland and Italy. Journal of Cleaner Production, 112, 9–21. 
https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.06.044.
Lorencowicz, E., Miller, A., Rumińska, P., Włodarczyk, A., Wojnicka-Sycz, E., Zieliński, 
M. (2015). Ocena wpływu PROW 2007–2013 na rozwój gospodarczy Polski i kon-
kurencyjność gospodarstw rolnych: Raport końcowy. Warszawa: WYG PSDB; Mini-
sterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Magruk, A. (2011). Foresight technologiczny a zarządzanie technologią. Problemy Eksplo-
atacji (3), 47–60.
Magruk, A. (2012). Hybrydowa metodyka badawcza foresightu technologicznego (auto-
referat rozprawy doktorskiej). Politechnika Białostocka.
Martin, B. R. (1995). Foresight in science and technology. Technology Analysis & Strategic 
Management, 7(2), 139–168.
Matti, C., Bontoux, L., Jensen, K. (2025). Strategic foresight framework for addressing 
agency in sustainability transitions: A co-creation approach. Frontiers in Sustainabili-
ty, 6, Article 1507708. https://doi.org/10.3389/frsus.2025.150770.
Meemken, E.-M., Qaim, M. (2018). Organic agriculture, food security, and the environ-
ment.  Annual  Review  of  Resource  Economics,  10,  39–63.  https://doi.org/10.1146/
annurev-resource-100517-023252.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. (2022). Krajowy Plan Odbudowy i Zwięk-
szania Odporności. Warszawa.317 Bibliografia
Ministerstwo Klimatu i Środowiska. (2021). Polityka energetyczna Polski do 2040 r. 
Warszawa.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2022). Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki 
Rolnej na lata 2023–2027. Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2024). Annual Performance Report – CAP Stra-
tegic Plan 2023–2027. Wersja 2024.0, CCI 2023PL06AFSP001, Plan Strategiczny 
WPR 2023–2027, wersja 4.2, 31 stycznia 2025. Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa 
i Rozwoju Wsi.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2024). Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki 
Rolnej na lata 2023–2027 (CCI 2023PL06AFSP001, wersja 4.2). Warszawa: Mini-
sterstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2024). Roczne sprawozdanie z wdrażania Pro-
gramu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 za rok 2023 (wersja 2023.0). 
Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2024). Roczne sprawozdanie z wdrażania Pro-
gramu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 za rok 2023 (wersja 2023.1). 
Zatwierdzone przez Komitet Monitorujący 26 czerwca 2024. Warszawa: Minister-
stwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ministerstwo  Rozwoju  Regionalnego.  (2007).  Program  Operacyjny  Rozwój  Polski 
Wschodniej 2007–2013: Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013. 
Warszawa.
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. (2015). Szczegółowy opis priorytetów Programu 
Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007–2013 (wersja 20). Warszawa: Mini-
sterstwo Rozwoju Regionalnego.
Ministerstwo Rozwoju. (2016). Szczegółowy opis osi priorytetowych Programu Opera-
cyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014–2020. Warszawa.
Miniszewski,  M.  (2021).  Dwie  dekady  rozwoju  polskiego  rolnictwa.  W:  Kutwa  K. 
(współpr.). Innowacyjność sektora rolnego w XXI w. Warszawa: Polski Instytut 
Ekonomiczny.
Monteiro, A., Santos, S., Gonçalves, P. (2021). Precision agriculture for crop and livestock 
farming – Brief review. Animals, 11(8), 2345. https://doi.org/10.3390/ani11082345.
Monteiro, B., Dal Borgo, R. (2023). Supporting decision making with strategic foresight: 
An emerging framework for proactive and prospective governments (OECD Wor-
king Papers on Public Governance, No. 63). Paris: OECD Publishing.
Mroczkowski, J. (2021). Technologie w rolnictwie. Warszawa: Startup Poland.
Neumann, U. (2025). Digital transformation, employment change and the adaptation of 
regions in Germany. Structural Change and Economic Dynamics, 73, 37–50. https://
doi.org/10.1016/j.strueco.2024.12.014.
Niewiadomska, A. (2024). Agriculture 4.0 – an opportunity or threat to Polish agricultu-
re (Agricoltura 4.0: un’opportunità o una minaccia per l’agricoltura polacca). Prze-
gląd Prawa Rolnego, 2(35), 163–174. https://doi.org/10.14746/ppr.2024.35.2.11.318 Bibliografia
Nowak, A., Jarosz-Angowska, A., Klikocka, H., Krukowski, A., Kubik, R., Kasztelan, A. 
(2023). Potencjał polskiego rolnictwa na tle krajów UE w zakresie zapewnienia bez-
pieczeństwa żywnościowego i energetycznego. Lublin: Instytut Naukowo-Wydaw-
niczy „Spatium”.
Nurzyńska,  I.,  Drygas,  M.  (2021).  Pożądana  struktura  wsparcia  w  ramach  wspólnej 
polityki rolnej Unii Europejskiej po 2020 r. oraz cele polityki krajowej w świe-
tle globalnych wyzwań modernizacyjnych wobec polskiego rolnictwa. Warszawa: 
Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej; Instytut Rozwoju Wsi i Rol-
nictwa PAN.
OECD.  (2012).  OECD  Internet  Economy  Outlook  2012.  Paris:  OECD  Publishing. 
https://doi.org/10.1787/9789264086463-en.
OECD. (2013). The Digital Economy: Key findings, summary and notes (OECD Ro -
undtables on Competition Policy Papers No. 151). Paris: OECD Publishing. https://
doi.org/10.1787/929323d1-en.
OECD. (2019). Digital Opportunities for Better Agricultural Policies. Paris: OECD Pu-
blishing. https://doi.org/10.1787/571a0812-en.
OECD. (2022a). The digitalisation of agriculture: A literature review and emerging po-
licy issues (OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers No. 176). Paris: OECD 
Publishing.
OECD. (2022b). Foresight and anticipatory governance in practice: Lessons in effective 
foresight institutionalisation. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2023a). OECD Employment Outlook 2023: Artificial intelligence and the labo -
ur market. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/08785bba-en.
OECD. (2023b). OECD Skills Outlook 2023: Skills for a resilient green and digital trans-
ition. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/27452f29-en.
OECD. (2024a). Review of relevance of the OECD Recommendation on ICTs and the 
Environment (OECD Digital Economy Papers No. 370). Paris: OECD Publishing. 
https://doi.org/10.1787/216766c6-en.
OECD.  (2024b).  OECD  Digital  Economy  Outlook  2024  (Volume  2):  Strengthe-
ning  connectivity,  innovation  and  trust.  Paris:  OECD  Publishing.  https://doi.
org/10.1787/3adf705b-en.
OECD. (2024c). OECD Digital Economy Outlook 2024 (Volume 1): Embracing the tech-
nology frontier. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/a1689dc5-en.
OECD. (2025). Strategic Foresight Toolkit for Resilient Public Policy: A comprehensive 
foresight methodology to support sustainable and future-ready public policy. Paris: 
OECD Publishing.
Okoń-Horodyńska, E. (2006). Foresight – czyli jak określać priorytety rozwoju innowa-
cji. W: Szabłowski, J. (red.). Zarządzanie innowacjami – teoria i praktyka. Białystok: 
Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania.
Olszewska, K. (2020). Nierówność cyfrowa w gospodarce UE – zarys problematyki. 
Ekonomia – Wrocław Economic Review, 26(1), 35–52.319 Bibliografia
Organizacja Narodów Zjednoczonych. (2015). Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 
2030. https://www.unic.un.org.pl/files/164/Agenda%202030_pl_2016_ostateczna.pdf.
Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa. (b.d.). Innowacje w PIORiN – krok 
ku nowoczesnej administracji publicznej. Pobrano 25 kwietnia 2025 z https://www.
gov.pl/web/piorin/innowacje-w-piorin.
Paul, J., Ueno, A., Dennis, C., Alamanos, E., Curtis, L., Foroudi, P., Kacprzak, A., Kunz, 
W. H., Liu, J., Marvi, R., Nair, S.L.S., Ozdemir, O., Pantano, E., Papadopoulos, T., 
Petit, O., Tyagi, S., Wirtz, J. (2024). Digital transformation: A multidisciplinary per-
spective and future research agenda. International Journal of Consumer Studies, 48(2), 
e13015. https://doi.org/10.1111/ijcs.13015.
Pawłowska, A., Rembisz, W. (2020). Źródła wzrostu wydajności czynnika pracy w pol-
skim sektorze rolnym. Studia  Ekonomiczne.  Zeszyty  Naukowe  Uniwersytetu  Ekono-
micznego w Katowicach, 395, 80–91.
Pierpaoli, E., Carli, G., Pignatti, E., Canavari, M. (2013). Drivers of precision agriculture 
technologies adoption: A literature review. Procedia Technology, 8, 61–69. https://doi.
org/10.1016/j.protcy.2013.11.010.
Pisante, M., Stagnari, F., Grant, C. A. (2012). Agricultural innovations for sustainable 
crop production intensification. Italian Journal of Agronomy, 7(4), 300–311.
Polchar, J. (2024). Using foresight to anticipate emerging critical risks: Proposed metho-
dology (OECD Working Papers on Public Governance, No. 79). Paris: OECD Pu-
blishing. https://doi.org/10.1787/84820cd8-en.
Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego. (2021). Rolnictwo precyzyjne w Polsce.
Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności. (2025). Rolnictwo cy-
frowe w Polsce.
Popper, R. (2008). How are foresight methods selected? Foresight, 10(6), 62–89. https://
doi.org/10.1108/14636680810918586.
Potelarska,  B.,  Sacio-Szymańska,  A.  (2008).  Adaptacja  algorytmu  prowadzenia  proce-
su  foresightu  technologicznego  w  jednostkach  badawczo-rozwojowych.  Nauka 
i Szkolnictwo Wyższe, Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego.
Prandecki, K., Wrzaszcz, W. (2023). Challenges for agriculture in Poland resulting from 
the implementation of the strategic objectives of the European Green Deal. Econo-
mics and Environment, 83(4), 149–178.
Prandecki, K., Wrzaszcz, W., Zieliński, M. (2021). Environmental and climate challenges 
to agriculture in Poland in the context of objectives adopted in the European Green 
Deal strategy. Sustainability, 13(18), 10318. https://doi.org/10.3390/su131810318.
Pretty, J. (2018). Intensification for redesigned and sustainable agricultural systems. Scien-
ce, 362(6417), eaav0294. https://doi.org/10.1126/science.aav0294.
Rada Ministrów. (2003). Narodowy Plan Rozwoju 2004–2006: Dokument przyjęty przez 
Radę Ministrów w dniu 14 stycznia 2003 r. Warszawa: Rada Ministrów.
Ramirez, R., Wilkinson, A. (2016). Strategic reframing: The Oxford scenario planning 
approach. Oxford: Oxford University Press.320 Bibliografia
Rembisz, W. (2020). Mechanizm regulacyjny rynku i jego efekty w sektorze rolno-żyw-
nościowym. Warszawa: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej 
– Państwowy Instytut Badawczy.
Renting, H., Rossing, W.A.H., Groot, J.C.J., Van der Ploeg, J.D., Laurent, C., Perraud, D., 
Stobbelaar, D.J., Van Ittersum, M.K. (2009). Exploring multifunctional agricultu-
re: A review of conceptual approaches and prospects for an integrative transitional 
framework.  Journal  of  Environmental  Management,  90(Supplement  2),  S112–S123. 
https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2008.11.014.
Rhydderch, A. (2017). Scenario building: The 2x2 matrix technique. Paris: Futuribles 
International.
Rijswijk, K., Klerkx, L., Bacco, M., Bartolini, F., Bulten, E., Debruyne, L., Dessein, J., 
Scotti, I., Brunori, G. (2021). Digital transformation of agriculture and rural areas: 
A socio-cyber-physical system framework to support responsibilisation. Journal of 
Rural Studies, 85, 79–90. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.05.003.
Rotz, S., Duncan, E., Small, M., Botschner, J., Dara, R., Mosby, I., Reed, M., Fraser, E.D.G. 
(2019). The politics of digital agricultural technologies: A preliminary review. Socio-
logia Ruralis, 59(2), 203–229. https://doi.org/10.1111/soru.12233.
Rotz, S., Gravely, E., Mosby, I., Duncan, E., Finnis, E., Horgan, M., LeBlanc, J., Martin, 
R., Neufeld, H. T., Nixon, A., Pant, L., Shalla, V., Fraser, E. (2019). Automated pa-
stures and the digital divide: How agricultural technologies are shaping labour and 
rural communities. Journal of Rural Studies, 68, 112–122. https://doi.org/10.1016/ 
j.jrurstud.2019.01.023.
Różycki, R., Żmich, K. (2018). Wykorzystanie nowoczesnych technologii w rolnictwie 
precyzyjnym.  Poznań:  Politechnika  Poznańska,  Katedra  Zarządzania  Produkcją 
i Logistyki, Wydział Inżynierii Zarządzania, 97–109.
Runowski, H. (2000). Gospodarstwa ekologiczne w zrównoważonym rozwoju rolnictwa. 
Zeszyty Naukowe SGGW, 41, 103–118.
Runowski,  H.  (2023).  Na  czym  polega  wielofunkcyjność  rolnictwa?  W:  Szomburg,  J., 
Szomburg, J.M., Leśniewicz, A., Eron, K., Strugała, E. (red.), Polskie rolnictwo u pro-
gu wielkiej transformacji. Pomorski Thinkletter, 3(14), 24–28. Gdańsk: Instytut Ba-
dań nad Gospodarką Rynkową.
Rybińska, A., Zub, M. (2016). Ocena ex post Programu Rozwoju Obszarów Wiej-
skich na lata 2007–2013: Część IV. Ocena realizacji Pomocy Technicznej i Kra-
jowej  Sieci  Obszarów  Wiejskich.  Raport  końcowy.  Warszawa:  Instytut  Badań 
Edukacyjnych.
Safin, K. (red.). (2011). Foresight jako metoda kształtowania przyszłości. Wrocław: 
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu.
Schwab, K. (2016). The Fourth Industrial Revolution. Geneva: World Economic Forum.
Siekierski, J. (2005). Wpływ instytucji na przemiany agrarne w Polsce. W: Klepacki, B., 
Adamowicz, M. (red.), Kwestia agrarna w Polsce i na świecie. Warszawa: Wydawnic-
two SGGW.321 Bibliografia
Sioma,  S.,  Gozdowski,  D.  (2008).  Możliwości  wykorzystania  systemu  informacji  geo-
graficznej do weryfikacji wniosków o  płatności powierzchniowe. Studia i Raporty 
IUNG-PIB, 12, 21–30. https://doi.org/10.26114/sir.iung.2008.12.02.
Skare, M., Ribeiro Soriano, D. (2021). How globalization is changing digital technolo-
gy adoption: An international perspective. Journal of Innovation & Knowledge, 6(4), 
222–233. https://doi.org/10.1016/j.jik.2021.04.001.
Snarski, S., Selwesiuk, P. (2005). Analiza skuteczności aplikowania o środki finansowe 
z  programu  SAPARD  w  latach  2002–2004.  Zeszyty  Naukowe  SGGW  –  Ekonomi-
ka  i  Organizacja  Gospodarki  Żywnościowej,  55,  67–78.  https://doi.org/10.22630/
EIOGZ.2005.55.6.
Soma, K., Bogaardt, M.-J., Poppe, K., Wolfert, S., Beers, G., Urdu, D., Pesce, M., Kirova, M., 
Thurston, C., Monfort Belles, C. (2019). Research for AGRI Committee – Impacts of the 
digital economy on the food-chain and the CAP. Brussels: European Parliament, Policy 
Department for Structural and Cohesion Policies.
Stelar Project. (2025). Digitalisation and digital transformation. https://stelar-project.
eu/digitalisation-digital-transformation.
Stępień, K. (2023). Are small farms sustainable and technologically smart? Evidence from 
Poland, Romania, and Lithuania. Central European Economic Journal, 10(57), 116–132.
Sutherland, L.-A., Adamsone-Fiskovica, A., Elzen, B., Koutsouris, A., Laurent, C., 
Stræte, E.P., Labarthe, P. (2023). Advancing AKIS with assemblage thinking. Journal 
of Rural Studies, 97, 57–69. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.11.005.
Szpilko, D. (2016). Foresight jako narzędzie doskonalenia zarządzania turystyką w regio-
nie. Białystok: Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej.
Szpilko, D. (2020). Foresight as a tool for the planning and implementation of visions for 
smart city development. Energies, 13(7), 1782. https://doi.org/10.3390/en13071782.
Szumski, S. (2007). Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Warszawa: Wydawnictwo 
Akademickie i Profesjonalne.
Śledziejewska, K., Włoch, R. (2020). Gospodarka cyfrowa. Jak nowe technologie zmienia-
ją świat. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Śliwiński, R., Puślecki, Ł. (2021). Strategy, innovations, and consumers under the in-
fluence of megatrends. W: Śliwiński, R., Puślecki, Ł. (red.). Competition, strategy, 
and innovation: The impact of trends in business and the consumer world. Lon-
don: Routledge, s. 1–11.
Tomczak, F. (2005). Gospodarka rodzinna w rolnictwie: Uwarunkowania i mechanizmy 
rozwoju. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.
UNCTAD. (2017). Information economy report 2017: Digitalization, trade and deve-
lopment. Geneva, Switzerland: United Nations. https://unctad.org/system/files/
official-document/ier2017_en.pdf.
UNCTAD. (2019). Digital economy report 2019: Value creation and capture – implica-
tions for developing countries. Geneva, Switzerland: United Nations. https://unc-
tad.org/system/files/official-document/der2019_en.pdf.322 Bibliografia
UNCTAD. (2024). Digital economy report 2024: Shaping an environmentally sustaina-
ble and inclusive digital future (UNCTAD/DER/2024). Geneva, Switzerland: Uni-
ted Nations. https://unctad.org/system/files/official-document/der2024_en.pdf.
Unia Europejska, Komisja Europejska. (2020). Strategia na rzecz zrównoważonej i inte-
ligentnej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości (COM(2020) 
789 final). Bruksela: Komisja Europejska.
United Nations Economic and Social Council. (2025). Technology foresight and techno-
logy assessment for sustainable development: Report of the Secretary-General (E/
CN.16/2025/3). New York: United Nations.
United Nations Industrial Development Organization. (2005). UNIDO technology fo-
resight manual. Volume 2: Technology foresight in action. Vienna: United Nations Indu-
strial Development Organization.
Urząd Komunikacji Elektronicznej. (2017). Raport o stanie rynku telekomunikacyjnego 
w 2016 r. Warszawa: Urząd Komunikacji Elektronicznej.
Van  der  Heijden,  K.  (2000).  Planowanie  scenariuszowe  w  zarządzaniu  strategicznym. 
Kraków: Oficyna Ekonomiczna.
Van  Huylenbroeck,  G.,  Vandermeulen,  V.,  Mettepenningen,  E.,  Verspecht,  A.  (2007). 
Multifunctionality  of  agriculture:  A  review  of  definitions,  evidence  and  institu -
tions. Living Reviews in Landscape Research, 1(3).
Verdouw, C., Tekinerdogan, B., Beulens, A., Wolfert, S. (2021). Digital twins in smart far-
ming. Agricultural Systems, 189, 103046.
Walczak, J. (2018). Precyzyjny chów bydła mlecznego. Wiadomości Zootechniczne, 56(3), 3–10.
Wanat, L., Sikora, J., Majchrzak, L., Sarniak, Ł., Czarnecki, R., Smętkiewicz, K., Ornoch, 
M. (2025). The economic and technological challenges of the agri-development im-
plementation model in the case of the Wielkopolska region in Poland. Agriculture, 
15(4), 412. https://doi.org/10.3390/agriculture15040412.
Wieliczko, B., Floriańczyk, Z. (2022). Priorities for research on sustainable agriculture: 
The case of Poland. Energies, 15, 257. https://doi.org/10.3390/en15010257.
Wieliczko, B., Kurdyś-Kujawska, A., Sompolska-Rzechuła, A. (2020). Savings of small 
farms: Their magnitude, determinants and role in sustainable development – exam-
ple of Poland. Agriculture, 10(11), 525. https://doi.org/10.3390/agriculture10110525.
Wigier, J. (1995). Od Manscholta do MacSharry’ego – ewolucja polityki strukturalnej UE. 
Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 2–3, 66–82.
Wilkin, J. (2009). Wielofunkcyjność rolnictwa – konceptualizacja i operacjonalizacja zja-
wiska. Wieś i Rolnictwo, 4(145), 9–28.
Wilkin, J. (2010). Wielofunkcyjność rolnictwa – nowe ujęcie roli rolnictwa w gospodarce 
i społeczeństwie. W: Wilkin, J. (red.). Wielofunkcyjność rolnictwa: Kierunki badań, 
podstawy  metodologiczne  i  implikacje  praktyczne.  Warszawa:  Instytut  Rozwoju 
Wsi i Rolnictwa PAN, 17–41.
Wilkin, J. (2011). Wielofunkcyjność wsi i rolnictwa a rozwój zrównoważony. Wieś i Rol-
nictwo, 4(153), 9–25.323 Bibliografia
Wolfert, S., Ge, L., Verdouw, C., Bogaardt, M.-J. (2017). Big data in smart farming – a re-
view. Agricultural Systems, 153, 69–80. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2017.01.023.
Wołowiec, T., Gwoździewicz, S., Dahl, M. (2021). Źródła pozyskiwania innowacji w rol-
nictwie, przetwórstwie rolno-spożywczym i pozostałej działalności gospodarczej 
prowadzonej przez podmioty gospodarcze na obszarach wiejskich. Warszawa: Mi-
nisterstwo  Rolnictwa  i  Rozwoju  Wsi.  https://www.gov.pl/attachment/9e6cbf0d- 
9583-4bca-988e-31d680b10fb3.
World Bank. (2023). World development report 2023: Migrants, refugees, and societies. 
Washington, DC: The World Bank.
Woś, A. (1998). Rolnictwo zrównoważone. W: Woś, A. (red.). Encyklopedia agrobiznesu. 
Warszawa: Fundacja Innowacja.
Woś, A., Zegar, J.S. (2002). Rolnictwo społecznie zrównoważone. Warszawa: Instytut Eko-
nomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy.
Woś, A., Zegar, J.S. (2004). Rolnictwo społecznie zrównoważone – w poszukiwaniu nowe-
go modelu dla Polski. Wieś i Rolnictwo, 3, 9–23.
Wright, G., Bradfield, R., Cairns, G. (2012). Does the intuitive logics method –  and its re-
cent enhancements – produce effective scenarios? Technological Forecasting and Social 
Change, 80(4), 631–642.
Wspólna polityka rolna: Zagadnienia prawne. (2004). Jurcewicz, A. (red.). Warszawa: 
LexisNexis.
Zachodniopomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Barzkowicach. (2025, 25 kwiet-
nia). Cyfryzacja i wykorzystanie nowych technologii w rolnictwie. Pobrano 25 kwiet-
nia 2025 z https://zodr.pl/zinet/cyfryzacja-rolnictwie-i-wykorzystanie-nowych- 
technologii.
Zegar, J.S. (2010). Ekonomia wobec kwestii agrarnej. Ekonomista, 6, 779–804.
Zegar, J.S. (2018). Rolnictwo w  rozwoju obszarów wiejskich.  Wieś  i  Rolnictwo,  2(179), 
31–47. https://doi.org/10.7366/wir022018/02.
Zegar, J.S. (2023). Transformation of family farming in the second decade of the 21st 
century / Transformacja rolnictwa rodzinnego w drugiej dekadzie XXI w. Zagadnie-
nia Ekonomiki Rolnej / Problems of Agricultural Economics, 374(1), 1–19. https://doi.
org/10.30858/zer/161785.
Zieliński, K., Żmija, D. (2012). Kierunki zmian w europejskiej polityce rolnej oraz sytu-
acja sektora rolnego w Polsce. W: Prusek, A. (red.). Wyzwania rozwoju społeczno-
-ekonomicznego Polski. Kraków – Mielec: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 
Katedra Polityki Ekonomicznej i Programowania Rozwoju.
Ziółkowski, B. (2011). Foresight regionalny w projektowaniu polityki rozwoju. Zarządza-
nie Publiczne, 1(13), 65–81.
Żmija, D. (2006). Sytuacja polskiego sektora mleczarskiego w warunkach integracji z Unią 
Europejską. Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 709, 125–137.
Żmija, D. (2011a). Dylematy dotyczące aktywnej roli państwa w obszarze rolnictwa. Ze-
szyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 863, 53–68.324 Bibliografia
Żmija, D. (2011b). Kierunki ewolucji polityki rolnej Unii Europejskiej. W: Pająk K., To-
midajewicz, J.J. (red.). Kryzys ekonomiczny a przestrzenny i funkcjonalny wymiar 
polityki gospodarczej. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Żmija, D. (2016). Wpływ Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej na funkcjonowanie 
małych gospodarstw rolnych w Polsce. Warszawa: Difin.
Żmija, K. (2022). Innowacyjność przedsiębiorstw sektora MSP w świetle rozwoju obszarów wiej-
skich. Warszawa: Difin.
Żmija, K., Czekaj, M., Żmija, D. (2019). The role of small farms in local food systems. An-
nals of the Polish Association of Agricultural and Agribusiness Economists, 21(4), 600–611. 
https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.5527.
Żuchowska-Grzywacz, M. (2024). Rolnictwo zrównoważone wobec współczesnych wy-
zwań. Zeszyty Prawnicze, 24(1), 123–143. https://doi.org/10.21697/zp.2024.24.1.09.
Akty prawne
Council Regulation (EEC) No 1765/92 of 30 June 1992 establishing a support system 
for producers of certain arable crops. (1992). Official Journal of the European Union , 
L 181.
Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2481 z dnia 14 grudnia 2022 r. usta-
nawiająca program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. (2022). Dzien-
nik Urzędowy Unii Europejskiej, L 323.
Dyrektywa (UE) 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie otwartych danych i po-
nownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (wersja przekształcona). 
(2019). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 172.
European Commission. (2010). Communication from the European Commission to the Eu-
ropean Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee, and the 
Committee of the Regions setting out A Digital Agenda for Europe (COM(2010) 245 fi-
nal/2). Brussels, Belgium.
European Commission. (2011). Broadband Network Project in Eastern Poland: State Aid 
SA.33438 (C(2011) 8121 final). Brussels, 10 November 2011.
European Commission. (2019). The European Green Deal (COM(2019) 640 final). Publica -
tions Office of the European Union.
European Union. (2021). Regulation (EU) 2021/1119 of the European Parliament and of the 
Council of 30 June 2021 establishing the framework for achieving climate neutrality and 
amending Regulations (EC) No 401/2009 and (EU) 2018/1999 (European Climate Law). 
Official Journal of the European Union , L 243, 9 July 2021.
European Commission. (2024). Annex 2 to the Communication from the Commission to the 
European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and 
the Committee of the Regions: State of the Digital Decade 2024 (COM(2024) 260 final). 
Publications Office of the European Union.325 Bibliografia
European Commission. (2024). The long-term vision for the EU’s rural areas: Key achieve-
ments and ways forward (COM(2024) 450 final). Brussels: European Commission.
European Commission. (2025). State of the Digital Decade 2025: Keep building the EU’s 
sovereignty and digital future (COM(2025) 290 final). Publications Office of the Eu -
ropean Union.
European  Parliament  and  Council  of  the  European  Union.  (2014).  Regulation  (EU) 
No 377/2014 of the European Parliament and of the Council of 3 April 2014 establishing 
the Copernicus Programme and repealing Regulation (EU) No 911/2010. Official Journal 
of the European Union, L 122.
European Parliament and Council. (1998). Decision No 182/1999/EC of 22 December 1998 
concerning the fifth framework programme of the European Community for research , tech-
nological development and demonstration activities (1998 to 2002). Official Journal of the 
European Union, L 26.
European Parliament and Council. (2022). Directive (EU) 2022/2555 of the European 
Parliament and of the Council of 14 December 2022 on measures for a high common 
level of cybersecurity across the Union, amending Regulation (EU) No 910/2014 and 
Directive (EU) 2018/1972 (NIS2 Directive). Official Journal of the European Union, 
L 333.
European Parliament and Council. (2022). Regulation  (EU)  2022/1925  of  the  European 
Parliament and of the Council of 14 September 2022 on contestable and fair markets in 
the digital sector and amending Directives (EU) 2019/1937 and (EU) 2020/1828 (Digital 
Markets Act). Official Journal of the European Union , L 265.
European Parliament and Council. (2022). Regulation (EU) 2022/2065 of the European Par-
liament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market for Digital Services and 
amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act). Official Journal of the European 
Union, L 277.
European Parliament and Council. (2024). Regulation (EU) 2024/1183 of the European Par-
liament and of the Council of 11 April 2024 amending Regulation (EU) No 910/2014 
as regards establishing the European Digital Identity Framework. Official Journal of the 
European Union, L 1183.
Komisja Europejska. (2002). Communication from the Commission to the Council, the Euro-
pean Parliament, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions 
(COM(2002) 263 final). Brussels, Belgium.
Komisja Europejska. (2005). Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Eu-
ropejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „i2010 – Eu-
ropejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia” (COM(2005) 
229 final).
Komisja Europejska. (2010). Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego 
rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu (COM(2010) 2020 final).
Komisja Europejska. (2015). Strategia jednolitego rynku cyfrowego dla Europy (COM(2015) 
192 final). Komisja Europejska.326 Bibliografia
Komisja Europejska. (2019). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europej-
skiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony 
Ład (COM(2019) 640 final).
Komisja Europejska. (2020). Strategia „Od pola do stołu” na rzecz sprawiedliwego, zdrowego 
i przyjaznego dla środowiska systemu żywnościowego (COM(2020) 381 final).
Komisja Europejska. (2021). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europej-
skiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Cyfrowy kompas na 2030 r. 
– europejska droga w cyfrowej dekadzie (COM(2021) 118 final). Bruksela, 9  marca 2021.
Komisja Europejska. (2024). Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Euro-
pejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Stan cyfrowej dekady 
w 2024 r. (COM(2024) 260 final). Bruksela, 2 lipca 2024.
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekono-
miczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony Ład (COM(2019) 640 fi-
nal). (2019). Bruksela, 11 grudnia 2019 r.
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2015 r. w sprawie 
ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o rolniczych badaniach rynkowych. (2015). Dziennik 
Ustaw, poz. 1160.
Zintegrowany  Program  Operacyjny  Rozwoju  Regionalnego  2004–2006.  (2004).  Dziennik 
Ustaw, Nr 166, poz. 1745.
Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 sierpnia 2024 r. w sprawie ogłoszenia 
jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania 
oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych” w  ra-
mach  poddziałania  „Wsparcie  inwestycji  w  gospodarstwach  rolnych”  objętego  Programem 
Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. (2024). Dziennik Ustaw, poz. 1366.
Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej. (2016). Rozporządzenie (UE) 2016/679 z dnia 
27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w  związku z przetwarzaniem da-
nych osobowych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Dziennik Urzędowy Unii 
Europejskiej, L 119.
Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej. (2021). Rozporządzenie (UE) 2021/241 z dnia 
12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 57.
Parlament  Europejski  i  Rada. (2021). Rozporządzenie  (UE)  2021/694  z  dnia  29  kwietnia 
2021 r. w sprawie programu „Cyfrowa Europa” oraz uchylające decyzję (UE) 2015/2240. 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 166.
Parlament  Europejski  i  Rada. (2021). Rozporządzenie  (UE)  2021/695  z  dnia  28  kwietnia 
2021 r., które ustanawia program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Ho-
ryzont Europa” na lata 2021–2027 oraz określa zasady uczestnictwa i upowszechniania 
wyników. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 170.
Parlament Europejski i Rada. (2021). Rozporządzenie (UE) 2021/1153 z dnia 7 lipca 2021 r., 
ustanawiające instrument „Łącząc Europę” i uchylające rozporządzenia (UE) nr 1316/2013 
oraz (UE) nr 283/2014. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 249.327 Bibliografia
Parlament Europejski i Rada UE. (2023). Rozporządzenie (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 
2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do 
danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 
i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych). Dziennik Urzędowy Unii Europej-
skiej, L 2854.
Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej. (2021). Rozporządzenie (UE) 2021/1119 z dnia 
30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klima-
tycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo 
o klimacie). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 243.
Powołanie Zespołu do spraw cyfryzacji w obszarze działów administracji rządowej kierowanych 
przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2021 r. (2021). Dziennik 
Urzędowy Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, poz. 73.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 września 2004 r. w sprawie przyjęcia 
Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego 
oraz rozwój obszarów wiejskich 2004–2006”. (2004). Dziennik Ustaw, Nr 197, poz. 2032.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 października 2015 r. w sprawie 
szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w  ramach 
poddziałania „Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich 
rozwój” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. (2015). 
Dziennik Ustaw, poz. 1581.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. 
ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez pań-
stwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finan -
sowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz z Europejskiego 
Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), a także uchylające 
rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013. (2021). Dziennik Urzędowy 
Unii Europejskiej, L 435.
Rada Ministrów. (2017). Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do r. 2020 (z perspekty-
wą do 2030 r.). Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
Rada Ministrów. (2020). Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie 
ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”. Monitor 
Polski, poz. 23.
Rada Ministrów. (2024). Uchwała nr 125 Rady Ministrów z dnia 22 października 2024 r. 
w sprawie Krajowego planu działania do programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 
do 2030 r. Monitor Polski, poz. 989.
Rada Ministrów. (2024). Uchwała nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. w spra-
wie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji”. 
Monitor Polski, poz. 812.
Rozporządzenie (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju ob-
szarów wiejskich przez EFRROW i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1698/2005. (2013). 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 347.328 Bibliografia
Rozporządzenie (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące 
płatności bezpośrednich dla rolników oraz uchylające wcześniejsze rozporządzenia. (2013). 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 347.
Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obsza-
rów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR). (1999). 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 160.
Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia roz-
woju obszarów wiejskich przez EFRROW. (2005). Dziennik Urzędowy Unii Europej-
skiej, L 277.
Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady 
dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmieniające 
inne rozporządzenia. (2003). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 270.
Rozporządzenie (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla 
systemów wsparcia bezpośredniego oraz zmieniające inne rozporządzenia. (2009). Dziennik 
Urzędowy Unii Europejskiej, L 30.
Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 16 lutego 2023 r. w sprawie udzielania pomocy na 
rozwój infrastruktury szerokopasmowej w ramach programu Fundusze Europejskie na Roz-
wój Cyfrowy 2021–2027. (2023). Dziennik Ustaw, poz. 405.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523 z dnia 24 marca 2021 r. 
ustanawiające program InvestEU i określające zasady jego wdrażania. (2021). Dziennik 
Urzędowy Unii Europejskiej, L 107.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 z dnia 14 czerwca 2023 r. 
w sprawie maszyn oraz w sprawie uchylenia dyrektywy 2006/42/WE Parlamentu Europej-
skiego i Rady i dyrektywy Rady 73/361/EWG. (2023). Dziennik Urzędowy Unii Euro-
pejskiej, L 165.
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3508/92 z dnia 27 listopada 1992 r. ustanawiające zintegro-
wany system zarządzania i kontroli niektórych systemów pomocy wspólnotowej (IACS). 
(1992). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 355.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2015). Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju 
obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Roz-
woju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 
2014–2020. Dziennik Ustaw, poz. 349.
Rada Ministrów. (2008). Uchwała nr 274 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2008 r. w spra-
wie przyjęcia „Strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego do roku 2013”. Monitor Pol-
ski, z 23 grudnia 2008 r.
Rada Ministrów. (2019). Uchwała nr 123 Rady Ministrów z dnia 15 października 2019 r. 
w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030”. 
Monitor Polski, poz. 1150.
Unia Europejska. (2018). Dyrektywa (UE) 2018/851 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 
30  maja  2018  r.  zmieniająca  dyrektywę  2008/98/WE  w  sprawie  odpadów.  Dziennik 
Urzędowy Unii Europejskiej, L 150.329 Bibliografia
Unia Europejska, Komisja Europejska. (2020). Strategia na rzecz zrównoważonej i inteligent-
nej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości (COM(2020) 789 final). 
Bruksela.
Unia Europejska. (2021). Rozporządzenie (UE) 2021/694 Parlamentu Europejskiego i Rady 
z dnia 29 kwietnia 2021 r. ustanawiające program „Cyfrowa Europa” oraz uchylające decy-
zję (UE) 2015/2240. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 166.
Unia Europejska. (2021). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 
z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych 
sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów stra-
tegicznych WPR). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 435.
Unia Europejska. (2022). Rozporządzenie (UE) 2022/868 Parlamentu Europejskiego i Rady 
z dnia 30 maja 2022 r. w sprawie europejskiego zarządzania danymi i zmieniające roz-
porządzenie (UE) 2018/1724 (Akt w sprawie zarządzania danymi). Dziennik Urzędowy 
Unii Europejskiej, L 152.
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środ-
ków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach 
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013. (2007). Dziennik Ustaw, 
Nr 64, poz. 427.
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju. (2004). Dziennik Ustaw, 
Nr 116, poz. 1206.
Ustawa z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. (2025). 
Dziennik Ustaw, poz. 311 (tekst jednolity).
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. (2001). Dziennik Ustaw, 
nr 112, poz. 1198, z późn. zm.
Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne. (2004). Dziennik Ustaw, Nr 171, 
poz. 1800.
Ustawa z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego. (2004). Dziennik 
Ustaw, nr 251, poz. 2507.
Ustawa z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego. (2024). Dziennik 
Ustaw, poz. 76.
Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania 
publiczne. (2005). Dziennik Ustaw, nr 64, poz. 565.
Ustawa z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych. (2010). 
Dziennik Ustaw, nr 106, poz. 675.
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. 
(2015). Dziennik Ustaw, poz. 308.
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. (2019). Dziennik Ustaw, 
poz. 1781.
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 
2023–2027. (2024). Dziennik Ustaw, poz. 1741.330 Bibliografia
Źródła internetowe
https://epue.arimr.gov.pl/pl/informacje-o-aplikacji (1.04.2025).
https://iz.edu.pl/o-instytucie/ (3.04.2025).
https://krir.pl/ (3.04.2025).
https://sir.cdr.gov.pl/ (25.04.2025).
https://www.gov.pl/web/arimr/aplikacji-mobilna-arimr (2.04.2025).
https://www.gov.pl/web/arimr/ewniosekplus-system (1.04.2025).
https://www.gov.pl/web/arimr/systemy-teleinformatyczne-arimr (2.04.2025).
https://www.gov.pl/web/ijhars/polityka-jakosci (3.04.2025).
https://www.gov.pl/web/nfosigw/podstawowe-informacje (2.04.2025).
https://www.gov.pl/web/piorin/zadania-inspekcji (2.04.2025).
https://www.iung.pl/o-instytucie/ (3.04.2025).
https://www.ksowplus.pl/o-ksow (22.11.2024).
https://www.wetgiw.gov.pl/ (2.04.2025).