Dziecko z trudnościami rozwojowymi. Jak mu pomóc w żłobku?

Spis treści:

Wprowadzenie
Wstęp

Rozdział 1. Przyczyny zaburzeń rozwojowych. Sposoby pomocy dziecku i rodzinie

1.1. Czynniki sprzyjające powstawaniu zaburzeń i trudności rozwojowych
1.2. Pomoc dla dzieci z zaburzeniami rozwojowymi i ich rodzin

Rozdział 2. Żłobki integracyjne szansą dla dzieci z zaburzeniami rozwoju

2.1. Kadra zarządzająca – kierownik/dyrektor żłobka. Nadzór nad odpowiednią organizacją pracy placówki, w tym nad prawidłową opieką we wczesnym wspomaganiu rozwoju dzieci z trudnościami rozwojowymi
2.2. Rola specjalistów w żłobku integracyjnym
2.3. Współpraca z rodzicami i indywidualny program pobytu dzieci o specjalnych potrzebach uwzględniający ich możliwości

Rozdział 3. Zaburzenia neurorozwojowe

3.1. Spektrum zaburzeń autystycznych
3.1.1. Przyczyny i objawy spektrum zaburzeń autystycznych
3.1.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka ze spektrum autyzmu
3.1.3. Trudności, z którymi mogą się mierzyć wychowawcy małego dziecka z ASD w placówce
3.1.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
3.1.5. Współpraca z rodzicami
3.2. Spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych
3.2.1. Przyczyny i objawy
3.2.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka ze spektrum płodowych zaburzeń rozwojowych
3.2.3. Trudności, z którymi mogą się mierzyć wychowawcy małego dziecka z FASD w placówce
3.2.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
3.2.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 4. Trudne zachowania małego dziecka

4.1. Przyczyny i objawy
4.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka z trudnościami w zachowaniu
4.3. Problemy, z którymi mogą się mierzyć opiekunki małego dziecka z trudnościami w zachowaniu
4.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
4.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 5. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego

5.1. Przyczyny i objawy
5.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka z problemami z przetwarzaniem sensorycznym
5.3. Trudności, z którymi mogą się mierzyć wychowawcy małego dziecka z problemami z przetwarzaniem sensorycznym
5.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
5.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 6. Trudności w rozwoju mowy

6.1. Przyczyny i objawy
6.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka z trudnościami w rozwoju mowy
6.3. Problemy, z którymi mogą się mierzyć wychowawcy małego dziecka z trudnościami w rozwoju mowy w placówce
6.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
6.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 7. Choroby przewlekłe

7.1. Przyczyny i objawy
7.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka z chorobami przewlekłymi
7.3. Trudności, z którymi mogą się mierzyć wychowawcy małego dziecka z chorobami przewlekłymi w placówce
7.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
7.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 8. Zaburzenia zdrowia psychicznego

8.1. Przyczyny i objawy
8.2. Znaczenie żłobka w życiu dziecka z zaburzeniami rozwoju psychicznego
8.3. Trudności, z którymi mogą się mierzyć w placówce wychowawcy małego dziecka z zaburzeniami psychicznymi
8.4. Sposoby pomocy dziecku możliwe do zrealizowania w żłobku
8.5. Współpraca z rodzicami

Rozdział 9. Monitorowanie rozwoju dzieci

9.1. Dlaczego ważne jest wczesne podjęcie działań terapeutycznych
9.2. Kompetencje opiekunek
9.3. Skrining Rozwoju Małego Dziecka

Rozdział 10. Metody terapeutyczne – elementy metod możliwe do zastosowania w żłobku

10.1. Metoda NDT Bobath w pracy z małymi dziećmi
10.2. Elementy metody Poranny Krąg możliwe do wykorzystania w pracy z dziećmi w żłobku
10.3. Wykorzystanie elementów terapii behawioralnej w pracy z dziećmi w żłobku
10.4. Elementy terapii pedagogicznej w pracy z dziećmi w żłobku
10.5. Elementy terapii logopedycznej stosowane w żłobku
10.6. Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne – rozwijanie świadomości ciała i relacji u małych dzieci
10.7. Elementy terapii zabawą według Marianne Frostig i Davida Horne’a możliwe do zastosowania w żłobku
10.8. Elementy terapii ręki

Rozdział 11. Program profilaktyki zachowań trudnych w żłobku integracyjnym

11.1. Charakterystyka programu
11.2. Główne cele programu
11.3. Metody pracy
11.4. Strategie osiągania celów
11.5. Zasady współpracy z rodzicami podczas realizacji programu
11.6. Ewaluacja
11.7. Ankieta ewaluacyjna „Programu wsparcia rozwoju emocjonalnego dzieci i programu profilaktyki zachowań agresywnych w żłobku”

Bibliografia

Aron E. (2017). Dziecko wysoko wrażliwe. Jak je mądrze wychować i wspierać. Gdańsk: GWP.
Banach, M. (2011). Strategie, zasady i metody pracy z dzieckiem z FAS-em. W: M. Banach (red.), Alkoholowy Zespół Płodu. Teoria. Diagnoza. Praktyka (s. 297–302). Kraków: Wydawnictwo Ignatianum.
Banasiak-Macherska, E. (2024). Niechciana niepełnosprawność. Rozwój poznawczy i językowy dzieci z FASD (w aspekcie teorii i praktyki logopedycznej). Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 52, 123−132.
Bartkiewicz, W., Giczewska A. (2014). Terapia ręki. Kraków: Wydawnictwo ACENTRUM.
Baryła-Matejczuk, M. (2021). Wspieranie rozwoju dzieci wysoko wrażliwych. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Baryła-Matejczuk, M. (2022). Teoretyczne podstawy wysokiej wrażliwości – systematyczny przegląd literatury. Przegląd Psychologiczny, 65(3), 7–25.
Baryła-Matejczuk, M. (2023). Psychologiczne aspekty wysokiej wrażliwości człowieka: koncepcje – diagnoza – wsparcie. Podręcznik akademicki. Lublin: Wydawnictwo Innovatio Press.
Bawolska-Piszczatowska, A. (2019). Dziecko z mutyzmem wybiórczym – charakterystyka zjawiska oraz sposoby przeciwdziałania trudnościom. Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 33, 204−212.
Bednarska, N. (2020). Konsekwencje obecności mediów elektronicznych w życiu dziecka dla rozwoju mowy. W: N. Bednarska (red.), Dziecko – media – rozwój (s. 97−120). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Bojarska-Hurnik, S., Dadok, I. (2018). Usprawnianie motoryki małej u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Rehabilitacja w pediatrii, 4, 50−56. 
Borkowska, M. (2001). Uwarunkowania rozwoju ruchowego i jego zaburzenia w mózgowym porażeniu dziecięcym. Warszawa: Wydawnictwo Zaułek. 
Borkowska, M., Szwiling, Z. (2011−2012). Metoda NDT Bobath. Poradnik dla rodziców. Warszawa: PZWL.
Cieszyńska-Rożek J. (2014). Wpływ wysokich technologii na rozwój poznawczy dzieci w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym. W: A. Ogonowska, G. Ptaszek (red.). Człowiek, technologia, media: konteksty kulturowe i psychologiczne (s. 13–14). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Cieszyńska-Rożek, J (2022). Neurośrodowiskowe przyczyny opóźnionego rozwoju mowy w wieku niemowlęcym. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 1, 177−196.
Dulęba, M., Chądzyńska, M., Kozakiewicz, B. (2021). Wpływ picia alkoholu na zdrowie kobiet w ciąży i ich dzieci – przegląd badań. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 17(3), 203–210. DOI: 10.15557/PiMR.2021.0031.
Dyląg, K.A. (2023). Czym jest FASD? Objawy u noworodka i małego dziecka. FASD Przewodnik dla pielęgniarek i położnych. Kraków: Fundacja Zdrowie Dziecka.
Frostig, M., Horne, D. (1989). Wzory i obrazki. Program rozwijający percepcję wzrokową: poziom podstawowy. Podręcznik. Warszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
Gacka, E. (2012). Wczesna interwencja logopedyczna. W: A. Podstolec, K. Węsierska (red.), W świecie logopedii. Materiały dydaktyczne (s. 31–49). Katowice: Uniwersytet Śląski.
Gacka, E. (2018). Zapobieganie nieprawidłowościom w rozwoju artykulacji u dzieci w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 21, 125−135. 
https://fdds.pl/_Resources/Persistent/5/0/0/e/500e0774b0109a6892ce777b-0d8595f528adea62/Negatywne-doswiadczenia-mlodziezy-w-trakcie-pandemii.-Raport-z-badan-ilosciowych-1.pdf/ (dostęp: 10.05.2025).
https://fundacja-ara.org/alternatywne-i-wspomagajace-metody-komunikacji-aac/  (dostęp: 15.05.2025).
https://integracjasensoryczna.info/typologia-zaburzen-integracji-sensorycznej/ http://www.who.int/publications/en/ (dostęp: 10.06.2022).
https://mindhealth.pl/blog/temperament-co-to-jest-rodzaje-i-typy-temperamentu/ (dostęp: 15.04.2025).
https://mutyzm-wybiorczy.org.pl/materialy/ (dostęp: 21.04.2025).
https://mutyzm-wybiorczy.org.pl/wp-content/uploads/2018/12/Wytyczne-dla-dzieci-z-mutyzmem-wybi%C3%B3rczym-2019-Fundacja-Mutyzm-Wybi%C3%B3rczy-Reaktywacja.pdf/ (dostęp: 21.04.2025).
https://mutyzm-wybiorczy.org.pl/wp-content/uploads/Poradnik-nauczyciela-dziecka-z-MW.pdf/ (dostęp: 21.04.2025).
https://mutyzm-wybiorczy.org.pl/wp-content/uploads/PRZYK%C5%81ADOWE-ZALECENIA-DO-WWR.pdf/ (dostęp: 21.04.2025).
https://mutyzm-wybiorczy.org.pl/wp-content/uploads/Wskazowki-do-pracy-z-uczniem-z-MW-na-terenie-placowki.pdf/ (dostęp: 21.04.2025).
https://polozna.pl/poradnik/fas-plodowy-zespol-alkoholowy-czyli-czym-grozi-spozywanie-alkoholu-w-czasie-ciazy/ (dostęp: 14.05.2025.232 Bibliografia
https://terapiaspecjalna.pl/artykul/wczesna-interwencja-wczesne-wspomaganie-rozwoju/ (dostęp: 10.05.2025).
https://pppkozienice.pl/metody-wykorzystywane-w-terapii-w-ramach-wczesnego-wspomagania-rozwoju-dziecka/ (dostęp: 20.06.2025).
https://unicef.pl/co-robimy/aktualnosci/news/problemy-zdrowia-psychicznego-u-dzieci-w-czasie-pandemii-covid-19-to-wierzcholek-gory-lodowej?gad_source=1&gclid=EAIaIQobChMIkdrhzpOUhgMVHhYGAB3sVw9sEAMYASAAEgI_2fD_BwE/ (dostęp: 15.05.2025).
https://zazyciem.gov.pl/strona/10-o-ustawie-i-programie-za-zyciem/  (dostęp: 15.05.2025).
https://zlobki.waw.pl/unicef/ (dostęp: 30.05.2025).
Jadczak-Szumiło, T. (2017a). Picie alkoholu w ciąży i podczas karmienia. W: Stop przemocy! Pielęgniarki i położne w obronie krzywdzonych dzieci (s. 44−53). Warszawa: Media TV Plus. 
Jadczak-Szumiło, T. (2017b). Jak rozpoznać FASD u niemowląt i dzieci? W: Stop przemocy! Pielęgniarki i położne w obronie krzywdzonych dzieci (s. 54−62). Warszawa: Media TV Plus. 
Jadczak-Szumiło, T. (2023). Bezpieczne przywiązanie jako klucz do zdrowienia zranionego dziecka. Poznań: Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.
Jadczak-Szumiło, T. (2024). Wsparcie dzieci i młodzieży z FASD oraz ich rodzin. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji. 
Jadczak-Szumiło, T., Kałamajska-Liszcz, K., Liszcz, K. (2018). Jak wspomagać dziecko z FASD w edukacji. Warszawa: Fundacja Poza Schematami.
Jaklewicz H. (2012). Czynnościowe zaburzenia rozwojowe. W: I. Namysłowska (red.), Psychiatria dzieci i młodzieży (s. 119−138). Warszawa: PZWL.
Jarochowicz S., Mazur A. (2007). Fenyloketonuria – choroba metaboliczna uwarunkowana genetycznie. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, 1, 76–90.
Jastrzębowska, G., Jastrzębowska-Tyczkowska, A., Woś, A., Stanek, K. (2017). Przebieg rozwoju mowy u dzieci z SLI-PE i LB – analiza porównawcza. Logopedia, 46, 53−72.
Jośko-Ochojska, J. (2016). Traumatyczne przeżycia matki ciężarnej a zdrowie jej dziecka. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 15(3), 117-129.
Jóźwiak, S. (2009). One są wśród nas. Dziecko z padaczką w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej. 
Karpińska, D. (2009–2011). Deficyt teorii umysłu w autyzmie. Symptomy i uwarunkowania. Neurokognitywistyka w Patologii i Zdrowiu, 60−67.
Kiepura-Nawrocka, E. (2023). Zdrowie psychiczne niemowląt i małych dzieci w praktyce pediatrycznej. https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/psychologia/326580,zdrowie-psychiczne-niemowlat-i-malych-dzieci-w-praktyce-pediatrycznej/ (dostęp: 21.04.2025).
Klasyfikacja diagnostyczna DC:0-5. (2022). Klasyfikacja diagnostyczna zaburzeń psychicznych i rozwojowych w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.
Klecka, M. (2016). Płodowy zespół alkoholowy. W: M. Jerzak (red.), Zaburzenia psychiczne i rozwojowe dzieci a szkolna rzeczywistość. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Knapek, M., Kozioł-Kozakowska, A. (2020). Anatomiczne i fizjologiczne uwarunkowania opóźnienia w rozwoju mowy – jedzenia. Przegląd LPP, 76−86.
Kokot, K. (2014). Język, mowa i komunikacja u dzieci z FAS – doniesienie z badań. W:  B. Winczura, Dzieci o specjalnych potrzebach komunikacyjnych. Diagnoza − edukacja − terapia, 15−17). Kraków: Wydawnictwo Impuls. 
Kołakowski, A., Pisula, A. (2015). Sposób na trudne dziecko. Przyjazna terapia behawioralna. Gdańsk: GWP. 
Kołat, N. (2014). Zaburzenia przetwarzania sensorycznego u dzieci – diagnostyka i postępowanie. Nowa Pediatria, 3, 97−102.
Kos, E. (2022). Mutyzm wybiórczy – symptomatologia i czynniki predysponujące do ujawnienia się objawów zaburzenia u dzieci. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 22(1), 62–66.
Kufel, R., Kufel, P., Kielin, J. (2014). Poranny krąg, czyli stymulacja polisensoryczna według czterech pór roku. W: J. Kielin, Rozwój daje radość. Terapia dzieci upośledzonych w stopniu głębokim (s. 175−182). Gdańsk: GWP.
Łosiowski, Z. (1997). Mózgowe porażenie dziecięce. W: Z. Łosiowski (red.), Dziecko niepełnosprawne ruchowo, t. 1 (s. 19−20). Warszawa: WSiP. 
Matyja, M. Gogola, A., Doroniewicz, I., Gutowska, A. (2014). Integracja sensoryczna i zaburzenia przetwarzania sensorycznego. Standardy Medyczne/Pediatria, 11, 365−371. 
Matyja, M., Doroniewicz, I. (2016). Neurorozwojowe podstawy rozwoju mowy i terapii. 
W: K. Kaczorowska-Bray, S. Milewski (red.), Wczesna interwencja logopedyczna (s. 54–71). Gdańsk: Harmonia Universalis, 
Michalak, K. (2022). Wielozmysłowe wspomaganie rozwoju małego dziecka z opóźnionym rozwojem – przykłady ćwiczeń wspomagających rozwój zmysłów. Terapia Specjalna, 24, 46–51.
Mikler-Chwastek, A. (2011). Dotykowe poznawanie otoczenia. Diagnoza i wspomaganie rozowju małych dzieci. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Mikler-Chwastek, A. (2024). Jak wspierać u dziecka zmysły bliskie? Warszawa: Difin.
Mikler-Chwastek, A. (2024). Wykrywanie potrzeb i monitorowanie rozwoju dziecka. W: M. Walkiewicz-Krutak (red.), Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci i wsparcia rodzin (s. 150−165). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej. 
Mnookin, S. (2020). Wirus paniki. Historia kontrowersji wokół szczepionek i autyzmu. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne. 
Morawska, K., Starostecka, E., Bąk-Romaniszyn, L. (2018). Problemy w realizacji diety u osób chorych na fenyloketonurię. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 14(1), 54–60. DOI: 10.15557/PiMR.2018.0005.
Mowszet K., Hutyra T. (2008). Dziecko z fenyloketonurią. W: A. Stawarski, B. Cytowska B. Winczura (red.), Dzieci chore, niepełnosprawne i z utrudnieniami w rozwoju (s. 201–216). Kraków: Impuls.
Nowak, K., Sobaniec, P., Muzaj, H., Łotowska, J.M. (2018). Znaczenie neurosensomotorycznej terapii MNRI wg dr S. Masgutovej u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi. Neurologia Dziecięca, 27(54), 37−52.
Odachowska-Rogalska, E. (2022). Dziecko pod wpływem traumy. Poradnik dla nauczycieli, psychologów, pedagogów, placówek oświatowych i poradni psychologicznych. Warszawa: UNICEF Polska.
Okulicz-Kozaryn, K. (i in.) (2020). Rozpoznawanie spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych. Zalecenia opracowane przez interdyscyplinarny zespół polskich ekspertów. Medycyna Praktyczna – Pediatria. Wydanie specjalne, 1, 2–44.
Panasiuk, B., Panasiuk, K., Panasiuk, A.A. (2019). Alkoholowy zespół płodowy (FAS) jako wyzwanie naszych czasów. Zeszyty Naukowe Gdańskiej Szkoły Wyższej, 22, 33−48. 
Pawłowska-Jaroń, H. (2013). Specyfika rozwoju pre- i postnatalnego dzieci ze spektrum FASD. Zaburzenia komunikacji językowej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego. 
Pietrowska, B. (2014). Lepiej funkcjonuję, gdy się ze mną komunikujesz! Terapia logopedyczna z dziećmi niemówiącymi. Konteksty Pedagogiczne, 1(2), 87−109. 
Piotrowicz, R. (2023). W: M. Walkiewicz-Krutak (red.), Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci i wsparcia rodzin (s. 136−149). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Piotrowska-Madej, K., Żychowicz, A. (2017). Smart Hand Model: diagnoza i terapia ręki u dzieci. Gdańsk: Grupa Wydawnicza Harmonia. 
Racine, N., Cooke, J. E., Eirich, R., Korczak, D. J., McArthur, B., Madigan, S. (2020). Child and adolescent mental illness during COVID-19: A rapid review. Psychiatry Research, 292, 113307. https:// doi.org/10.1016/j.psychres.2020.113307.
Rafał-Łuniewska, J. (2017). Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka w teorii i praktyce. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Rogozińska, I. (2014). Trudności w rozpoznaniu cukrzycy 1 typu w praktyce pediatrycznej. Nowa Pediatria, 1, 15−17.
Rosenberg, M.B. (2020). Porozumienie bez przemocy. O języku życia. Warszawa: Czarna Owca.
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 sierpnia 2023 r. w sprawie szczegółowych zadań wiodących ośrodków koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczych. 
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, w tym badań przesiewowych oraz okresów, w których te badania są przeprowadzane.
Ruźniak-Lubocka A. (2018). Normatywne i nienormatywne trudne zachowania dzieci w wieku poniemowlęcym w sytuacji wejścia w rolę starszego rodzeństwa. Psychologia Rozwojowa, 4, 9−23.
Sornat, R. (2022). Opracowanie i walidacja alternatywnej metody badania teratogenności z wykorzystaniem Hydra attenuata i Brachydanio rerio. Rozprawa doktorska, Promotor: dr hab. inż. Joanna Kalka Katedra Biotechnologii Środowiskowej. https://bip.polsl.pl/wp-content/uploads/sites/4/2023/06/Rozprawa-doktorska-Robert-Sornat.pdf/ (dostęp: 5.05.2025). 
Szczepaniak, A. (2016). Zaburzenia więzi jako efekt wczesnodziecięcego krzywdzenia dziecka. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 15(3), 74–90.
Szypuła, J. (2010). Program wspomagania rozwoju społeczno-emocjonalnego dziecka z opóźnionym rozwojem psychoruchowym w przedszkolnej grupie integracyjnej. Niepełnosprawne dziecko − pełnoprawnym przedszkolakiem, https://www.edukacja.edux.pl/p-7784-program-wspomagania-rozwoju-spolecznoemocjonalnego.php/ (dostęp: 15.05.2025).
Trojanowska, A., Markut-Miotła, E., Wojtalik, M. (2014). Postawy wobec choroby u dzieci z cukrzycą typu 1. Endokrynologia Pediatryczna, 13, 2(47), 49–56. 
Trusewicz, R., Pogorzała, A. M. (2017). Rozwój ruchowy dziecka z uwzględnieniem założeń koncepcji NDT Bobath. W: A. M. Borowicz (red.), Innowacyjność i tradycja w fizjoterapii (s. 127−140). Poznań: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Edukacji i Terapii im. prof. Kazimiery Milanowskiej. 
Winczura, B. (2008). Dziecko z autyzmem. Terapia deficytów poznawczych a teoria umysłu. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Winter, P.C., Hickey, G.I., Fletcher, H.L. (2010). Genetyka. Krótkie wykłady. Warszawa: PWN.
Wiśniewska, M. (2012). Diagnostyka zaburzeń procesów integracji sensorycznej u małych dzieci. Pediatria Polska, 87(3), 278–285. DOI: 10.1016/S0031-3939(12)70628-5
Witkowski, D., Pietrusińska, J., Szewczyk, A., Wójcik, R. (2009). One są wśród nas. Dziecko z cukrzycą w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej. 
Wolańczyk, T. (2012). Zaburzenia psychiczne w chorobach somatycznych. W: I. Namysłowska (red.), Psychiatria dzieci i młodzieży (s. 445–476). Warszawa: PZWL.
Wysoczańska, E., Skrzek, A., Pyzio-Kowalik, M. (2013). Możliwości zastosowania metody NDT-Bobath w rehabilitacji pediatrycznej. Fizjoterapia, 21(1), 26-34; DOI: 10.2478/physio-2013-0003. 
Zając, A. (2023). Rozwój prenatalny, okołoporodowy i niemowlęcy a możliwość wystąpienia dysfunkcji przetwarzania sensorycznego – wypowiedzi matek. Konteksty Pedagogiczne, 1(20), 115–131.236 Bibliografia
Zawitkowski, P. (2003). Wczesna stymulacja rozwoju psychoruchowego dzieci urodzonych przedwcześnie. W: M. K. Kornacka (red.), Noworodek przedwcześnie urodzony – pierwsze lata życia (s. 68–86). Warszawa: PZWL.
Żarowski, M. Steinborg, B. (2004). Zaburzenia zasypiania i ciągłości snu u dzieci. Przewodnik Lekarza, 11(7), 22–25. 
Żółkowska, J. (2014). Postępowanie dietetyczne w klasycznej postaci Fenyloketonurii. Standardy Medyczne. Pediatria, 11, 555−564.