Dziecko w przestrzeni edukacyjnej w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

Spis treści:

Wstęp

Rozdział 1. Geneza, konteksty i podstawy Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

1.1. Wprowadzenie – źródła inspiracji oraz twórcy Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej
1.2. Edukacja przedszkolna w perspektywie uwarunkowań współczesnego świata
1.3. Rola stymulacji emocjonalnej w edukacji przedszkolnej w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

Rozdział 2. Podmiotowość dziecka w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

2.1. Dziecko w KSE – Fenomen Istoty o niezwykłym potencjale
2.2. Dziecko jako samodzielny odkrywca świata i własnych możliwości w świetle Koncepcji Symulacji Emocjonalnej
2.3. Dziecko jako twórca i artysta w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

Rozdział 3. Rola nauczyciela i relacji wychowawczej w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

3.1. Autorytet wychowawcy jako komponent struktury relacyjnej w Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej
3.2. Nauczyciel w KSE – fenomen profesjonalizmu, pedagogicznego szczęścia i nauczycielskiej duszy
3.3. Znaczenie relacji wychowawczej w kształtowaniu przestrzeni edukacyjnej w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

Rozdział 4. Organizacja procesu edukacyjnego i środowiska rozwoju dziecka w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

4.1. Znaczenie wiedzy o rozwoju psychofizycznym i potrzebach dziecka w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalne
4.2. Zasady strukturyzujące proces edukacyjny w przedszkolu w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej
4.3. Zabawa jako fundamentalna forma aktywności wspierającej rozwój dziecka w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej
4.4. Znaczenie środowiska społecznego w kształtowaniu relacji, przynależności i tożsamości dziecka
4.5. Literatura dziecięca jako przestrzeń inspiracji, stymulacji i rozwoju w edukacji przedszkolnej w świetle Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej

Rozdział 5. Implementacja Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej w praktyce przedszkolnej

5.1. Strategie wychowawczo-dydaktyczne w świetle KSE
5.2. Metody wychowawczo-dydaktyczne w świetle KSE
5.3. Modele oddziaływań wychowawczych w świetle KSE (stymulacja bezpośrednia)
5.3.1. Model Prospołecznego Dyscyplinowania Emocjonalnego (PDE)
5.3.2. Model Prospołecznego Wzmacniania Emocjonalnego (PWE)
5.4. Narzędzia dydaktyczne w edukacji przedszkolnej w świetle KSE (stymulacja pośrednia)

Zakończenie

Bibliografia

Aneks
Załącznik 1. Zabawa klockami
Załącznik 2. Przykłady autorskich zabaw, których struktura, korespondująca z właściwościami rozwojowymi dziecięcego poznawania i interakcji, oraz ich inherentny charakter kooperacyjny i integracyjny, efektywnie wspierają rozwój kompetencji społecznych oraz kształtowanie dojrzałości emocjonalnej dzieci w zróżnicowanych wiekowo grupach przedszkolnych
Załącznik 3. Rozmowa z malarzem
Załącznik 4. Kłótnia przyjaciół
Załącznik 5. Deskrypcja i konceptualizacja reakcji afektywnych w sekwencjach działań w procedurach Modelu Prospołecznego Dyscyplinowania Emocjonalnego (PDE) oraz Modelu Prospołecznego Wzmacniania Emocjonalnego (PWE) Koncepcji Stymulacji Emocjonalnej (KSE)
Załącznik 6. Egzemplifikacja zastosowania Modelu Prospołecznego Dyscyplinowania Emocjonalnego w praktyce przedszkolnej
Załącznik 7. Egzemplifikacja zastosowania Modelu Prospołecznego Wzmacniania Emocjonalnego w praktyce przedszkolnej
Załącznik 8.
Prezenty dla przyjaciół
Czerwony samochodzik
Prawdziwy zwycięzca
Załącznik 9. Treść słuchowiska Bajka o Małpce, która znalazła skarb

Adolphs, R. (2003). Cognitive neuroscience of human social behavior. Nature Reviews Neuro-
science, 4, 165–178.
Aksan, N., Kochanska, G. (2005). Conscience in childhood: Old questions, new answers. Develop-
mental Psychology, 41(3), 506–516.
Al-Khamisy, D. (2006). Socjalizacja w przedszkolu. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Aronson, E. (2004). Człowiek istota społeczna. Warszawa: PWN.
Ashby, F. G., Isen, A. M., Turken, A. U. (1999). A neuropsychological theory of positive affect and 
its influence on cognition . Psychological Review, 106, 529–550.
Babiuk-Massalska,  A.  T.  (2020).  Jak  dzieci  uczą  inne  dzieci  tego,  co  same  potrafią .  Tutoring 
rówieśniczy  w  edukacji  przedszkolnej.  Warszawa:  Akademia  Pedagogiki  Specjalnej  im. 
Marii Grzegorzewskiej (nieopublikowana praca doktorska).
Baker, C. E. (2017). Parenting and child social-emotional competence: Associations and the mode-
rating effects of maternal education. Early Child Development and Care, 187(4), 553–566.
Bałachowicz,  J.  (2009).  Style  działań  edukacyjnych  nauczycieli  klas  początkowych.  Między 
uprzedmiotowieniem a podmiotowością. Warszawa: Wydawnictwo WSP TWP.
Bałachowicz, J., Ćwikła, E., Krasuska-Betiuk, M., Kupiec, M. (2021). Społeczne konstruowanie 
roli ucznia edukacji wczesnoszkolnej. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Spe-
cjalnej.
Balbus, S. (1998). Między stylami. Studia o polskiej liryce współczesnej. Kraków: Universitas.
Baluch, A. (1987). Dziecko i świat przedstawiony, czyli tajemnice dziecięcej lektury. Kraków: 
Wydawnictwo Literackie.
Baluch, A. (1993). W świecie baśni i dziecka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloń-
skiego.
Baluch, A. (1996). Pogaduszki do poduszki. O literaturze dla najmłodszych. Kraków: Wydawnic-
two Edukacyjne.
Barańczak, S. (2006). Tablica z Macondo. W: Wiersze zebrane (s. 507–508). Kraków: Wydawnic-
two a5.
Baron-Cohen, S., Leslie, A. M., Frith, U. (1985). Does the autistic child have a “theory of mind”?. 
Cognition, 21, 27–43.
Baron-Cohen, S., Ring, H. (1994). A model of mindreading system: Neuropsychological and neu-
robiological perspectives. W: C. Lewis, P. Mitchell (red.), Children’s Early Understanding of 
Mind Origins and Development. London: Psychology Press.
Batson, C. D. (1991). The Altruism Question Toward A Social-psychological Answer. New York: 
Psychology Press.
Bauman, Z. (2004). O tarapatach tożsamości w ciasnym świecie. W: W. Kalaga (red.), Dylematy 
wielokulturowości. Kraków: Universitas.
Baumrind,  D.  (1991).  Effective  parenting  during  early  adolescent  transition.  W:  A.  Cowan,  
M.  Hetherington  (red.),  Family  transitions  (s.  111–163).  Hillsdale:  Lawrence  Erlbaum 
Associates.284
Bibliografia
Beauchamp, M., Anderson, V. (2010). Social: An integrative framework for the development of 
social skills. Psychological Bulletin, 136, 39–64.
Bee, H. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zysk i S-ka.
Berry,  J.W.  (1997).  Immigration,  acculturation,  and  adaptation.  Applied  Psychology,  46(1), 
5–34.
Bettelheim, B. (1985). Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni. Warszawa: 
Państwowy Instytut Wydawniczy.
Bevans, S. B. (2002). Models of Contextual Theology. Maryknoll, New York: Orbis Books.
Bielecka, G. (2012). Rodzina jako środowisko wspomagania rozwoju i przekazywania warto-
ści. W: K. Barłóg (red.), W dyskursie pedagogicznym i edukacyjnym doby współczesnej 
(s. 228–239). Warszawa: Wydawnictwo PWSZ.
Bielecka, G. (2022). Oczekiwania rodziców wobec przedszkola – analiza badań własnych. Współ-
praca szkoły, rodziny, środowiska lokalnego w procesie wychowania, 4, 34–42.
Bodrova, E., Leong, D.J. (2007). Tools of the Mind: The Vygotskian Approach to Early Childhood 
Education (2nd ed.). Upper Saddle River, New York: Merrill/Prentice Hall.
Boguszewska, A. (2009). Znaczenie ilustracji w książce dla dzieci. Wychowanie w przedszkolu, 
11, 20–22.
Bowlby,  J.  (1969).  Attachment  and  Loss.  Vol.  1:  Attachment.  London:  The  Hogarth  Press  &  
The Institute of Psychoanalysis.
Bowlby, J. (1977). The making and breaking of affectional bonds. II. Some principles of psycho-
therapy. The British Journal of Psychiatry, 130(5), 421–431.
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. New 
York: Basic Books.
Bowlby, J. (2007). Przywiązanie (tłum. M. Polaszek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 
(Oryginał wydany w 1969 jako Attachment)
Braun, V., Clarke, V. (2024). Analiza tematyczna. Praktyczny przewodnik (przeł. D. Przygucka). 
Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Brodny, G., Landowska, A. (2017). Postrzeganie inwazyjności automatycznego rozpoznawania 
emocji w kontekście edukacyjnym. EduAkcja. Magazyn Edukacji Elektronicznej, 1(13), 
26–41.
Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and 
Design. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Bronfenbrenner, U. (1986). Ecology of the family as a context for human development: Research 
perspectives.  Developmental  Psychology,  22(6),  723–742.  https://doi.org/10.1037/0012-
1649.22.6.723
Bronfenbrenner, U. (1994). Ecological models of human development. W: T. Husén, T. N. Post-
lethwaite  (red.),  International  encyclopedia  of  education  2nd  ed.,  t.  3,  (s.  1643–1647). 
Oxford: Pergamon Press.
Bronfenbrenner, U., Morris, P. A. (2006). The bioecological model of human development. W:  
R. M. Lerner (red.), Handbook of child psychology (6th ed., t. 1, s. 793–828). Hoboken, 
New York: John Wiley i Sons. DOI: 10.1002/9780470147658.chpsy0303
Bruner, J. S. (1978). Poza dostarczone informacje. Warszawa: PWN.
Brzezińska, A. I., Lutomski, G. (red.) (1999). Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (s. 125–149). 
Poznań: Zysk i S-ka.
Brzezińska, A. I., Nowotnik, A. (2012). Funkcje wykonawcze a funkcjonowanie dziecka w środo-
wisku przedszkolnym i szkolnym. Edukacja 1(117), 61–74.
Brzezińska,  A.,  Bątkowski,  M.,  Kaczmarska,  D.,  Włodarczyk,  A.,  Zamęcka,  N.  (2011).  O  roli 
zabawy w przygotowaniu dziecka do dorosłego życia. Wychowanie w Przedszkolu, nr 10, 
2011.285
Bibliografia
Brzezińska-Gębicka, A. (2019). Przywilej czy prawo? O statusie zabawy swobodnej w kontekście 
współczesnych  tendencji  rodzicielskich  i  zjawiska  projektowania  dzieciństwa.  Edukacja 
Elementarna w Teorii i Praktyce, vol. 14, nr 1(51), s. 71–81.
Cacioppo, J. T., Gardner, W. L. (2001). Emotion. Annual Review of Psychology, 52, 191–214.
Cahill, L., Prins, B., Weber, M., i McGaugh, J. L. (1994). β-Adrenergic activation and memory for 
emotional events. Nature, 371(6499), 702–704.
Campos, J. J., Mumme, D. L., Kermoian, R., Campos, R. G. (2003). A functionalist perspective 
on the nature of emotion. W: K. Oatley, J. M. Jenkins, Zrozumieć emocje (s. 122). Warszawa: 
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Carnevale, P. J. D., Isen, A. M. (1986). The influence of positive affect and visual access on the 
discovery of integrative solutions. W: bilateral negotiation. Organizational Behavior and 
Human Decision Processes, 37, 1–13.
Charmaz, K. (2009). Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej (przeł.  
B. Komorowska). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cialdini, R. B., Darby, B. L., Vincent, J. E. (1973). Transgression and altruism: A case for hedo-
nism. Journal of Experimental Social Psychology, 9, 502–516.
Cieślikowski,  J.  (1985).  Literatura  dziecięca:  Rodowody  i  przemiany.  Warszawa:  Państwowy 
Instytut Wydawniczy.
Csikszentmihalyi,  M.  (2005).  Przepływ.  Psychologia  optymalnego  doświadczenia.  Wrocław: 
Moderator.
Csikszentmihalyi, M. (2023). Flow. Łódź: Wydawnictwo: Feeria.
Dąbrowski, A. (2012). Wpływ emocji na poznawanie. Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria , 21(3), 
315–336.
Davis, M. H. (2001). Empatia. O umiejętności współodczuwania. Gdańsk: Gdańskie Wydawnic-
two Psychologiczne.
Dawid,  J.  W.  (1959).  O  duszy  nauczycielstwa.  W:  W.  Okoń  (red.),  Osobowość  nauczyciela,  
(s. 36). Warszawa: 
Day, Ch., (2004). Rozwój zawodowy nauczyciela. Uczenie się przez całe życie. Gdańsk: Gdańskie 
Wydawnictwo Psychologiczne.
Decety, J., Cowell, J. M. (2015). Empathy, justice, and moral behavior. AJOB Neuroscience, 6(3), 
3–14.
Decety, J., Jackson, P. L. (2004). The functional architecture of human empathy. Behavioral and 
Cognitive Neuroscience Reviews, 3, 71–100.
DeLoatche, K. J., Bradley-Klug, K. L., Ogg, J., Kromrey, J. D., Sundman-Wheat, A. N. (2015). 
Increasing Parent Involvement among Head Start Families: A Randomized Control Group 
Study. Early Childhood Education Journal, 43(4), 271–279.
Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64(1), 135–168. https://
doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750.
Dishion, T. J., i Patterson, G. R. (2015). The development and ecology of antisocial behavior in 
children and adolescents. W: M. H. Bornstein, T. Leventhal, R. M. Lerner (red.), Handbook 
of Child Psychology and Developmental Science, Ecological Settings and Processes (t. 4,  
s. 433–481). New Jersey: John Wiley & Sons.
Dollar, J. M., Stifter, C. A., Buss, K. A. (2018). Temperamental anger and positive reactivity and 
the development of social skills: Implications for academic competence during school trans-
ition. Early Education and Development, 29(4), 558–573.
Dudzikowa, M. (1998). Autorytet (nauczyciela) jako problem pedagogiczne z perspektywy końca 
wieku.  W:  A.  Siemak-Tylikowska,  H.  Kwiatkowski,  S.  M.  Kwiatkowski  (red.),  Edukacja 
nauczycielska w perspektywie zmieniającego się świata. Warszawa: Wydawnictwo Akade-
mickie Żak.286
Bibliografia
Eisenberg, N. (2000). Emotion, regulation, and moral development. Annual Review of Psycho-
logy, 51, 665–697.
Eisenberg, N., Morris, A. (2001). The origins and social significance of empathy-related respon -
ding. Social Justice Research, 1, 95–120.
Eisenberg, N., Spinrad, T. L., Morris, A. S. (2003). Regulation, resiliency, and quality of social 
functioning. Self and Identity, 2(2), 119–140.
El Nokali, N. E., Bachman, H. J., Votruba-Drzal, E. (2010). Parent involvement and children’s 
academic and social development in elementary school. Child Development, 81(3), 988–1005. 
DOI: 10.1111/j.1467-8624.2010.01447.x
Erikson, E. H. (1997). Dzieciństwo i społeczeństwo. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Erikson, E. H. (2000). Dopełniony cykl życia. Gliwice: Helion.
Erikson,  E.  H.  (2002).  Dzieciństwo  i  społeczeństwo  (tłum.  K.  Nowakowska).  Poznań:  Dom 
Wydawniczy Rebis. (Oryginał wydany w 1950 jako Childhood and Society)
Festinger, L. (2007). Teoria dysonansu poznawczego. Warszawa: PWN. 
Festinger, L., & Carlsmith, J. M. (1959). Cognitive consequences of forced compliance. Journal of 
Abnormal and Social Psychology, 58, 203–210.
Findlay, C., Girardi, A., Coplan, R. J. (2006). Links between empathy, social behavior, and social 
understanding in early childhood. Early Childhood Research Quarterly, 21(3), 347–359.
Flavell, J. (1971). First discussant’s comments: What is memory development the development 
of? Human Development, 14, 272–278.
Flavell, J. (2000). Development of children’s knowledge about the mental world. International 
Journal of Behavioral Development, 24(1), 15–23.
Ford, M. (1982). Social cognition and social competence in adolescence. Developmental Psycho-
logy, 18, 323–340.
Forgas, J. P. (1998). On feeling good and getting your way: Mood effects on negotiation strategies 
and outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 74, 565–577.
Freinet,  C.  (1993).  Education  through  Work:  A  Model  for  Child-Centered  Learning  (tłum.  
J. Sivell). Lewiston, New York: Edwin Mellen Press.
Froebel, F. (1887/2005). The Education of Man (tłum. W. N. Hailmann). Mineola, New York: 
Dover Publications.
Glaser, B. G., Strauss, A. L. (2009). Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jako-
ściowego (przeł. M. Gorzko). Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Głowiński, M. (2012). Poetyka. Wybór tekstów. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Głowiński, M., Kostkiewiczowa, T., Okopień-Sławińska, A., Sławiński, J. (red.). (2002). Słownik 
terminów literackich. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum.
Gobbini, M., Koralek, A., Bryan, R., Montgomery, K., Haxby, J. (2007). Two takes on the social 
brain: A comparison of theory of mind. Journal of Cognitive Neuroscience, 19, 1803–1814.
Goleman, D. (2004a). Destrukcyjne emocje. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Goleman, D. (2012). Focus. Sztuka koncentracji jako ukryte dążenie do doskonałości. Poznań: 
Dom Wydawniczy Rebis.
Goleman, D. (2016). Inteligencja społeczna. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Góral, A., Jałocha, B., Mazurkiewicz, G., Zawadzki, M. (2019). Badania w działaniu. Książka dla 
kształcących się w naukach społecznych (Action Research w Teorii i Praktyce Akademic-
kiej). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Greene T. R., Noice H. (1988). Influence of positive affect upon creative thinking and problem 
solving  in  children.  Psychological  Reports,  63  (3),  s.  895–898.  https://doi.org/10.2466/
pr0.1988.63.3.895.287
Bibliografia
Grusec,  J.  E.,  Goodnow,  J.  J.,  Kuczynski,  L.  (2000).  New directions in analyses of parenting 
contributions to children’s acquisition of values. Child Development, 71(1), 205–211. DOI: 
10.1111/1467-8624.00135.
Grusec, J. E., Hastings, P. D. (2008). Handbook of socialization: Theory and research. New York: 
Guilford Press.
Gruszczyk-Kolczyńska, E. (2016). Starsze przedszkolaki. Jak skutecznie je wychować i kształcić 
w przedszkolu i w domu. Kraków: Wydawnictwo Bliżej Przedszkola.
Grzegorzewska, I. (2012). Emocje w procesie uczenia się i nauczania. Teraźniejszość–Człowiek–
Edukacja, 1(57), 39–47.
Grzegorzewska, M. (1938). Znaczenie wychowawcze osobowości nauczyciela. Warszawa: Cho-
wanna.
Grzegorzewska, M. (1968). Listy do Młodego Nauczyciela (cykl I–III). Warszawa: PZWS.
Grzegorzewska, M. (2002). Listy do Młodego Nauczyciela. Cykl I – III. Warszawa: Wydawnictwo 
Akademii Pedagogiki Specjalnej z filmu: Polskie Drogi Edukacji. 
Grzegorzewska, M. (2021). Listy do Młodego Nauczyciela, Warszawa: Wydawnictwo APS.
Hammond,  S.  I.,  Muller,  U.,  Carpendale,  J.  M.,  Bibok,  M.  B.,  Liebermann-Finestone,  D.  P. 
(2011). The Effects of Parental Scaffolding on Preschoolers’ Executive Function. Develop-
mental Psycho logy 48(1), 271–281.
Harwas-Napierała, B., Trempała, J. (red.). (2008). Psychologia rozwoju człowieka (t. 2). War-
szawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Haviland, W. A., Prins, H. E. L., Walrath, D., McBride, B. (2008). Cultural anthropology: The 
human challenge (12th ed.). Belmont, CA: Thomson Wadsworth.
Hessen, S. (1997). Podstawy pedagogiki (tłum. A. Zieleńczyk). Warszawa: Wydawnictwo Aka-
demickie Żak.
Hoffman, M. L. (2006). Empathy and Moral Development: Implications for Caring and Justice. 
Cambridge: Cambridge University Press.
Hoffman, M. L. (2006). Empatia i rozwój moralny. Gdańsk: GWP.
Huber, A., Rüegger, S. M., Baeriswyl, R. H. (2019). Effortful control and extraversion in preschool 
children: Predicting externalizing and internalizing behaviors. Infant and Child Develop-
ment, 28(3), e2131. 
Iacoboni, M., Molnar-Szakacs, I., Gallese, V., Buccino, G., Mazziotta, J.C., Rizzolatti, G. (2005). 
Grasping the intentions of others with one’s own mirror neuron system. PLOS Biology, 3(3), 
e79.
Insel, T., Fernald, R. (2004). How the brain processes social information: Searching for the social 
brain. Annual Review of Neuroscience, 27, 697–722.
Isen, A. M. (1999). Positive affect. W: T. Dalgleish, M. J. Power (red.), Handbook of Cognition and 
Emotion. New York: Wiley.
Isen, A. M., Johnson, M. S., Mertz, E., Robinson, G. F. (1985). The influence of positive affect 
on the unusualness of word associations. Journal of Personality and Social Psychology, 48, 
1413–1426.
Izdebska, J. (2008). Dziecko w rodzinie dysfunkcyjnej jako wyzwanie dla edukacji szkolnej. 
W: B. Suchacka i K. Kraszewski (red.), Dziecko w świecie współczesnym (s. 45–54). 
Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Jakobson,  R.  (1960).  Linguistics  and  poetics.  W:  T.  A.  Sebeok  (red.),  Style  in  Language  
(s. 350–377). Cambridge, MA: MIT Press.
Jan Paweł II (2005). Pamięć i tożsamość. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Jankowiak-Siuda, K., Siemieniuk, M., Grabowska, A. (2009). How we empathize with others: 
A neurobiological perspective. Medical Science Monitor, 15(3), RA71-RA78.288
Bibliografia
Jegier, A., Kwiatkowski, S. T., & Szurowska, B. (2021). Nauczyciel w obliczu szans i zagrożeń 
współczesnego świata w perspektywie kształcenia i pracy zawodowej. Warszawa: Difin.
Johnson, M., Grossmann, T., Cohen Kadosh, K. (2009). Mapping functional brain development: 
Building a social brain through interactive specialization. Developmental Psychology, 45, 
151–159.
Kantor, R. (2013). Zabawa w dobie społeczeństwa konsumpcyjnego. Szkice o ludyzmie, ludyczno-
ści i powadze, a w istocie o jej braku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kehily, M. J. (2008). Zrozumieć dzieciństwo: wprowadzenie w kluczowe tematy i zagadnienia, 
15–40. W: M. J. Kehily (red.), Wprowadzenie do badań nad dzieciństwem (tłum. M. Kościel-
niak). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Kemmis, S. (1993). Action research. W: M. Hammersley (red.), Educational research: Current 
issues (t. 1, s. 177–194). London: Paul Chapman Publishing.
Kielar, M. (1981). O potrzebie sztuki w rozwoju. W: M. Tyszkowa (red.), Sztuka a dorastanie 
dziecka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kielar-Turska, M. (1992). Jak pomagać dziecku w poznawaniu świata. Warszawa: Wydawnictwa 
Szkolne i Pedagogiczne.
Kielar-Turska,  M.  (2008).  Średnie  dzieciństwo.  Wiek  przedszkolny.  W:  B.  Harwas-Napierała,  
J. Trempała (red.). Psychologia rozwoju człowieka. T. 2 (s. 83–121). Warszawa: Wydawnic-
two Naukowe PWN. 
Kolasa-Skiba, A., Błażejewski, W. (2019). Efektywność procesu rozwijania uzdolnień w rodzi-
nach dzieci przedszkolnych. W: W. M. Dudek, W. Błażejewski (red.), Edukacja-Terapia-
-Opieka.  Edukacyjne  wyzwania  w  teorii  i  praktyce  pedagogicznej  (s.  55–64).  Jarosław: 
Wyd. PWSTE.
Komeński, J. A. (1956). Wielka dydaktyka. Wrocław: Wyd. Zakład Imienia Ossolińskich PAN. 
Korczak, J. (1978). Jak kochać dziecko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy (pierwotne 
wydanie 1919).
Korczak, J. (2002). Prawo dziecka do szacunku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Korczak, J. (2012). Jak kochać dziecko. Dziecko w rodzinie. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw 
Dziecka.
Korczak, J. (2017). Momenty wychowawcze. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Dziecka.
Kotarba-Kańczugowska, M. (2010). Nauczanie wielozmysłowe podstawą indywidualizacji pro-
cesu kształcenia. W: M. Pomianowska, K. Szczepkowska-Szczęśniak (red.), Indywidualne 
potrzeby  edukacyjne  i  rozwojowe  dzieci  w  klasach  I–III  (część  B,  s.  1–15).  Warszawa: 
Spółka Wydawnicza Raabe.
Krasoń, K. (1998). Ruchowo-przestrzenna analiza utworu literackiego a specyfika odbioru dzie -
cięcego. W: K. Heska-Kwaśniewicz, I. Socha (red.), Książka dla dziecka wczoraj, dziś, jutro  
(s. 82–98). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Kupisiewicz, Cz. (2012). Dydaktyka. Podręcznik akademicki. Kraków: Impuls.
Kwiatkowski, S. T. (2018). Uwarunkowania skuteczności zawodowej kandydatów na nauczycieli 
wczesnej edukacji: Studium teoretyczno-empiryczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe 
ChAT.
Lazarus, R. S. (1991). Emotion and Adaptation. New York: Oxford University Press.
LeDoux, J. (1998). Mózgowe interakcje poznawczo-emocjonalne. W: P. Ekman, R. J. Davidson 
(red.), Natura emocji (s. 190–197). Gdańsk: GWP.
LeDoux, J. E. (2000). Mózg emocjonalny. Tajemnicze podstawy życia emocjonalnego. Poznań: 
Media Rodzina.
Leszczyński, G. (2002). Magiczne bajki dzieciństwa. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Lewin, K. (1946). Action Research and Minority Problems. Journal of Social Issues, 2(4), 34–46.289
Bibliografia
Łobocki, M. (1991). Metody uczenia się altruizmu. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodow-
ska, sectio J, 4(14), 195–208.
Łopatkowa, M. (1992). Pedagogika serca. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
Lubomirska, K., Zabawa i jej znaczenie dla rozwoju dziecka w poglądach Lwa S. Wygotskiego. 
Wychowanie w Przedszkolu, 3/2006.
Ługowska, J. (1988). Bajka w literaturze dziecięcej. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawni-
cza.
Mądrzycki, T. (1977). Psychologiczne prawidłowości kształtowania się postaw. Warszawa: WSiP.
Mamzer, H. (2002). Tożsamość w podróży. Wielokulturowość a kształtowanie tożsamości jed-
nostki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Maruszewski, T., Ścigała, E. (1998). Emocje – aleksytymia – poznanie. Poznań: Wydawnictwo 
Fundacji Humaniora.
Mashburn, A. J., Pianta, R. C., Hamre, B. K., Downer, J. T., Barbarin, O. A., Bryant, D., Howes, 
C. (2008). Measures of classroom quality in prekindergarten and children’s development. 
Child Development, 79(3), 732–749.
Matyjas, B. (2008). Dzieciństwo w kryzysie. Etiologia zjawiska. Warszawa: Wydawnictwo Aka-
demickie Żak.
Mayer, J. D., Salovey, P. (1999). Czym jest inteligencja emocjonalna?. W: P. Salovey, D. J. Sluyter 
(red.), Rozwój emocjonalny a inteligencja emocjonalna. Problemy edukacyjne (s. 23–69). 
Poznań: Rebis.
McNiff, J. (2013). Action research: Principles and practice (3rd ed.). London: Routledge.
Mead, M. (1930). Growing up in New Guinea. New York: William Morrow.
Mead,  M.  (2000).  Kultura  i  tożsamość.  Studium  dystansu  międzypokoleniowego  (tłum.  
J. Hołówka). Warszawa: PWN.
Michalski, J. (2013). Rzecz o takcie pedagogicznym nauczyciela. Warszawa: Wydawnictwo Aka-
demii Pedagogiki Specjalnej.
Milerski, B., Śliwerski, B. (2000). Pedagogika. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Mitchell, J. P., Banaji, M. R., Macrae, C. N. (2006). Dissociable medial prefrontal contributions to 
judgments of similar and dissimilar others. Neuron, 50, 655–663.
Molicka,  M.  (2002).  Bajko-terapia.  O  lękach  dzieci  i  nowej  metodzie  terapii.  Poznań:  Media 
Rodzina.
Montessori, M. (2018). Sekret dzieciństwa (tłum. L. Krolczuk-Wyganowska). Warszawa: Wydaw-
nictwo Naukowe PWN.
Montessori, M. (2019). O kształtowaniu się człowieka (tłum. L. Krolczuk-Wyganowska). War-
szawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Montessori, M. (2019). Wykłady londyńskie 1946 (przekł. Olga Siara). Warszawa: Wydawnictwo 
Naukowe PWN.
Montessori  M.  (2020).  Dziecko  w  rodzinie  (przekł.  Luiza  Krolczuk-Wyganowska).  Warszawa: 
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Montessori, M. (2020). Co powinieneś wiedzieć o swoim dziecku (tłum. O. Siara). Warszawa: 
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Montessori, M. (2022). Z dzieciństwa w dorosłość (tłum. M. Żuchowski). Warszawa: Wydawnic-
two Naukowe PWN.
Moscovici, S. (1984/2001). Social Representations: Explorations in Social Psychology. New York: 
NYU Press.
Mróz,  B.,  Chudzicka-Czułała,  A.,  Kuśpit,  M.  (2017).  Kompetencje  osobowościowe  i  twórcze. 
Psychologiczne  uwarunkowania  kreatywności  pracowników.  Warszawa:  Wydawnictwo 
Naukowe Scholar.290
Bibliografia
Muszyńska,  J.  (2014).  Miejsce  i  wspólnota.  Poczucie  wspólnotowości  mieszkańców  północno-
-wschodniego pogranicza Polski. Studium pedagogiczne. Warszawa: Wydawnictwo Akade-
mickie Żak.
Muszyński, H. (1974). Ideał i cele wychowania. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Muszyński, H. (1977). Zarys teorii wychowania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Mystkowska, H. (1965). Książka w wychowaniu przedszkolnym. Warszawa: Państwowe Zakłady 
Wydawnictw Szkolnych.
Nęcka, E. (2003). Psychologia twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Nęcki, Z. (1992). Komunikowanie interpersonalne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Nikitorowicz, J. (2011). Od Federacji Zespołów Badań Pogranicza do Stowarzyszenia Wspierania 
Edukacji Międzykulturowej. Pogranicze. Studia Społeczne, 17, 7–17.
Nikitorowicz, J. (2012). Język domu rodzinnego jako rdzenna wartość kreująca tożsamość mię-
dzykulturową. Wychowanie w Rodzinie, 5, 67–82.
Nowak, M. (2000). Podstawy pedagogiki otwartej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Nussbaum, M. C. (2016). Nie dla zysku. Dlaczego demokracja potrzebuje humanistów. War-
szawa: Biblioteka Kultury Liberalnej.
Oatley, K., Jenkins, J.M. (2003). Zrozumieć emocje. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN.
Obuchowski, K. (1993). Człowiek intencjonalny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ochsner, K., Lieberman, M. (2001). The emergence of social cognitive neuroscience. American 
Psychologist, 56, 717–734.
Okoń, W. (2007). Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Ossowski, S. (1984). O ojczyźnie i narodzie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ożyńska-Zborowska, A. (2002). „Lektury” przedszkolaków i nieco starszych dzieci. Guliwer, 1, 
67–71.
Pease A., Pease B. (2019). Mowa ciała, (przeł. J. Grabiak, wyd. I, poszerzone). Poznań: Dom 
Wydawniczy Rebis. 
Peeters, G., Czapiński, J. (1990). Positive-negative asymmetry in evaluations. European Journal 
of Social Psychology, 20, 131–146.
Phan A. D. (2024). Approaching Multi-Sensory Education Methods for Preschool Children. Inter-
national Journal of Multidisciplinary Research and Analysis, 7(9), 4359–4363.
Piaget, J. (1977). The child’s conception of the world. London: Routledge i Kegan Paul.
Piaget, J. (2010). Mowa i myślenie dziecka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Piliavin, J., Dovidio, J., Gaertner, S., Clark, R. (1986). Emergency intervention. Journal of Social 
Issues, 42(3), 29–38.
Plutchik, R. (1980). A general psychoevolutionary theory of emotion. W: R. Plutchik, H. Keller-
man (red.), Emotion: Theory, Research and Experience, t. 1: Theories of Emotion. New 
York: Academic Press.
Popek, S. (2001). Człowiek jako jednostka twórcza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii 
Curie-Skłodowskiej.
Postman, N. (2001). W stronę XVIII stulecia. Jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość 
(tłum. Rafał Frąc). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Premack, D., Woodruff, G. (1978). Does the chimpanzee have a theory of mind?. Behavioral and 
Brain Sciences, 1, 515–526.
Przetacznik-Gierowska, M., Włodarski Z. (2002). Psychologia wychowawcza (t. 2). Warszawa: 
Wydawnictwo Naukowe PWN.
Przymuszała, K. (2017). Poetycki świat dziecka. Wartości i doświadczenia estetyczne w poezji 
dziecięcej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego.
Quinn, C., i Hennessy, E. (2010). Predicting children’s social competence from their effortful 
control and peer relationships. The Irish Journal of Psychology, 31(3–4), 119–132.291
Bibliografia
Rada Unii Europejskiej. (2018, 4 czerwca). Zalecenie Rady z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie 
kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2018/C 189/01, s. 1–13). 
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej.
Radlińska, H. (1961). Książka wśród ludzi. Warszawa: Związek Księgarzy Polskich w Warszawie.
Rathus, S. A., Nevid, J. S., Fichner-Rathus, L. (2006). Psychologia i życie. Warszawa: Wydaw-
nictwo Naukowe PWN.
Ratyńska, H. (1982). Rola książki i czasopisma w wychowaniu przedszkolnym. W: S. Frycie,  
I. Kaniowska-Lewańska (red.), Kultura literacka w przedszkolu. Warszawa: Wydawnictwa 
Szkolne i Pedagogiczne.
Ratyńska, H. (1991). Literatura dziecięca w pracy przedszkola. Warszawa: WSiP.
Razza, R. A., Martin, A., Brooks-Gunn, J. (2010). Associations among family environment, susta-
ined attention, and school readiness for low-income children. Developmental Psychology, 
46(6), 1528–1542.
Recepty Starego Doktora. Wypisy z dzieł Janusza Korczaka (2022) (wybór: Agnieszka Zgrzywa). 
Warszawa: PWN.
Rest, J. R. (1983). Morality. W: P. Mussen (red.), Manual of Child Psychology (s. 556–629). New 
York: John Wiley & Sons.
Rest, J. R. (1986). Moral Development: Advances in Research and Theory. New York: Greenwood.
Rilling, J. K., Sanfey, A. G., Aronson, J. A., Nystrom, L. E., Cohen, J. D. (2007). The neural cor-
relates of theory of mind within interpersonal interactions. NeuroImage, 35(2), 909–922.
Rizzolatti, G., Craighero, L. (2004). The mirror-neuron system. Annual Review of Neuroscience, 
27, 169–192.
Rizzolatti,  G.,  Fogassi,  L.,  Gallese,  V.  (2001).  Neurophysiological  mechanisms  underlying  the 
understanding and imitation of action. Nature Reviews Neuroscience, 2, 661–670.
Rogers, C. R. (2002). Sposób bycia. (tłum. M. Karpiński). Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Sallquist, J., Eisenberg, N., Spinrad, T. L., Eggum, N. D., Gaertner, B. M. (2009). Assessment of 
preschoolers’ positive empathy: Concurrent and longitudinal relations with positive emo-
tion, social competence, and sympathy. The Journal of Positive Psychology, 4(3), 223–233.
Salonen, P., Lepola, J., Vauras, M. (2007). Scaffolding interaction in parent-child dyads: Multimo 
dal analysis of parental scaffolding with task and non-task oriented children. European 
Journal of Psychology of Education, 22(1), 77–96.
Salovey, P., Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 
9(3), 185–211.
Saxe, R. (2006). Uniquely human social cognition. Current Opinion in Neurobiology, 16, 235–239.
Schaffer, H. R. (1994). Epizody wspólnego zaangażowania jako kontekst rozwoju poznawczego. 
W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (s. 150–188). 
Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Schaffer, H. R. (2008). Psychologia dziecka. Warszawa: PWN.
Schaffer, H. R. (2010). Psychologia rozwojowa. Podstawowe pojęcia. Kraków: Wydawnictwo Uni-
wersytetu Jagiellońskiego.
Schreiter, R. J. (1985). Constructing local theologies. Maryknoll, New York: Orbis Books.
Siwicki, M., Szurowska, B. (2025). Flow i racjonalność optymalnego doświadczenia w zabawie 
dziecka. Studia z Teorii Wychowania, vol. 16, nr 1 (50), s. 137–150.
Skorny, Z. (1987). Proces socjalizacji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Sławiński, J. (1998). Przestrzenie literatury. Warszawa: PWN.
Smykowski, B. (2005b). Wiek przedszkolny. Jak rozpoznać ryzyko i jak pomagać?. W: A. I. Brze-
zińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psycho-
logiczne.292
Bibliografia
Spataro,  P.,  Calabrò,  M.,  Longobardi,  E.  (2020).  Prosocial  behaviour  mediates  the  relations 
between empathy and aggression in primary school children. European Journal of Develop-
mental Psychology, 17(5), 727–745.
Spitzer, M. (1999). Die Idee der Universität: Studium als Selbsterfahrung im „Jahrzehnt des 
Gehirns”. Reden und Aufsätze der Universität Ulm (Heft 4). Ulm: Universität Ulm.
Stach, R., Stach-Borejko A. (2016). Empatia i mózg. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiel-
lońskiego.
Stern, D. N. (1985). The Interpersonal World of the Infant. New York: Basic Books.
Stern, D. N. (2000). The Interpersonal World of the Infant (wyd. rozszerzone). New York: Basic 
Books.
Stone, J., Cooper, J. (2001). A Self-Standards Model of Cognitive Dissonance. Journal of Experi-
mental Social Psychology, vol. 37, s. 228–243.
Sylva, K., Melhuish, E., Sammons, P., Siraj-Blatchford, I., Taggart, B. (2010). Early Childhood 
Matters: Evidence from the Effective Pre-school and Primary Education Project. London: 
Routledge.
Śliwerski,  B.  (1998).  Współczesne  teorie  i  nurty  wychowania,  Kraków:  Oficyna  Wydawnicza 
Impuls.
Śliwerski, B. (2003). Antypedagogika, czyli o kontestacji pedagogiki końca XX wieku. Colloquia 
Communia. Filozofia Pedagogice. Pedagogika Filozofii 2003, nr 2.
Śliwerski, B. (2020). Badania nad małym dzieckiem i dzieciństwem. Konteksty Pedagogiczne, 
2(15), 9–24.
Szczepański,  J.  (1970).  Elementarne  pojęcia  socjologii.  Warszawa:  Państwowe  Wydawnictwo 
Naukowe.
Szczurek-Boruta, A. (2017). Tożsamość młodych Polaków mieszkających na pograniczu polsko-
-czeskim. Pogranicze. Studia Społeczne, 30, 195–209.
Szempruch,  J.,  (2013).  Pedeutologia.  Studium  teoretyczno-pragmatyczne,  Kraków:  Oficyna 
Wydawnicza Impuls.
Szlosek,  F.,  Szurowska,  B.,  Jabłonowska,  M.  (red.).  (2024).  Ślad  godnego  życia.  Warszawa: 
Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Instytut Technologii Eksploatacji.
Sztompka, P. (2012), Normy społeczne i ich respektowanie. W: G. Mazurkiewicz (red.), Jakość 
edukacji. Różnorodne perspektywy, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Szuman, S. (1947). Talent pedagogiczny. Katowice: Wydawnictwo Instytutu Pedagogicznego.
Szuman,  S.  (1990).  Sztuka  dziecka.  Psychologia  twórczości  rysunkowej  dziecka.  Warszawa: 
WSiP.
Szuman, S. (1992). Rozwój pojęć i wyobrażeń dziecka. Warszawa: WSiP.
Szuman, S. (2008). Wybór pism estetycznych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloń-
skiego. 
Szurowska, B. (2008). Przygody biedronki Loli – cykl opowiadań edukacyjnych do pakietu edu-
kacyjnego „Wesołe przedszkole trzylatka” [Płyta ze słuchowiskami]. Warszawa: WSiP.
Szurowska, B. (2008). Przygody wesołych zabawek – cykl opowiadań edukacyjnych do pakietu 
edukacyjnego „Wesołe przedszkole czterolatka” [Płyta ze słuchowiskami]. Warszawa: WSiP.
Szurowska, B. (2011). Słuchowiska dla dziecka w klasie I. Warszawa: Wydawnictwo Juka.
Szurowska, B. (2014b). Rozwijanie zainteresowań czytelniczych przedszkolaków jako ważny 
element kształcenia gotowości do czytania i pisania, [w:] C. Langier, K. Śleziński (red.), 
Edukacja dziecka wobec wyzwań i zagrożeń ponowoczesności (s. 59–75). Bielsko-Biała: 
Kolegium Nauczycielskie w Bielsku-Białej, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwer-
sytetu Śląskiego.
Szurowska, B. (2015a). Kraina emocji. Czterolatek. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015aa). Przygody Krasnala Radusia. Opowiadania [Płyta ze słuchowiskami]. 
Warszawa: Wydawnictwo Mac.293
Bibliografia
Szurowska, B. (2015ab). Przygody Zajączka Kicusia. Opowiadania [Płyta ze słuchowiskami]. 
Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015b). Kraina emocji. Pięciolatek. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015c). Kraina emocji. Trzylatek. Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015d). Kraina liter. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015e). Kraina liter plus. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015f). Kraina matematyki. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015g). Kraina matematyki plus. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015h). Kraina odkrywców. Czterolatek. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015i). Kraina odkrywców. Pięciolatek. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015j). Kraina odkrywców. Trzylatek. Warszawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015k). Kraina przedszkolaka. Czterolatek. Karty pracy cz. 1. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015l). Kraina przedszkolaka. Czterolatek. Karty pracy cz. 2. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015m). Kraina przedszkolaka. Czterolatek. Moja książeczka. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015n). Kraina przedszkolaka. Czterolatek. Prace plastyczne. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015o). Kraina przedszkolaka. Język angielski. Historyjki obrazkowe. Warszawa: 
Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015p). Kraina przedszkolaka. Język angielski. Karty pracy. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015q). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Karty pracy cz. 1. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac
Szurowska, B. (2015r). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Karty pracy cz. 2. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015s). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Karty pracy cz. 3. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015t). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Karty pracy cz. 4. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015u). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Moja książeczka. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015v). Kraina przedszkolaka. Pięciolatek. Prace plastyczne. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015w). Kraina przedszkolaka. Trzylatek. Karty pracy. Warszawa: Wydawnictwo 
Mac.
Szurowska, B. (2015x). Kraina przedszkolaka. Trzylatek. Moja książeczka. Warszawa: Wydaw-
nictwo Mac.
Szurowska, B. (2015y). Kraina przedszkolaka. Trzylatek. Prace plastyczne. Wydawnictwo Mac.
Szurowska, B. (2015z). Przygody Jeżyka Tuptusia. Opowiadania [Płyta ze słuchowiskami]. War-
szawa: Wydawnictwo Mac.
Szurowska,  B.  (2016).  Poezja  i  jej  różne  oblicza.  W:  E.  Lewandowska-Tarasiuk,  J.  Lichański, 
B. Mossakowska (red.), Terapia słowem. Słowa Obrazy Dźwięki (s. 118–143). Warszawa: 
Wydawnictwo Pani Twardowska.
Szurowska, B. (2019b). Gotowość do nauki czytania i pisania. Jak diagnozować i rozwijać kom-
petencje polonistyczne w przedszkolu. W: B. Szurowska (red.), Przedszkole w sytuacji trud-
nej. Zdążyć z pomocą (s. 92–114). Warszawa: Difin.294
Bibliografia
Szurowska, B. (2021). Literatura i zabawy literackie jako ważne elementy wspomagania roz-
woju małych dzieci. W: A. Jegier (red.), Żłobek. Wychowanie i edukacja (ss. 150–180). 
Warszawa: Difin.
Szurowska, B. (2025). Rozwijanie tożsamości narodowej jako ważny element procesu edukacyj-
nego w przedszkolu. Studia Paedagogica Ignatiana, 28(3), 103–124.
Szurowska, B., „Czwarte Piętro”, Portret Człowieka – wywiad z Wandą Traczyk-Stawską „Czwarte 
Piętro”, Pismo Instytutu Pedagogiki APS, 5(12), 2022, 8–12.
Szurowska, B., Tichy, B. (2011). Skarby kl. I. Podręcznik cz. 1. Warszawa: Wydawnictwo Juka.
Szurowska, B., Tichy, B. (2012). Skarby kl. II. Podręcznik cz. 1. Warszawa: Wydawnictwo Juka.
Szymańska, M., Ciechowska, M., Pieróg, K., Gołąb, S. (2018). Badania w działaniu w praktyce 
pedagogicznej: Wybrane przykłady. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum 
w Krakowie.
Taborsky, B. (2021). Social competence from a life-history perspective. Trends. W: Ecology i Evo-
lution, 36(3), 206–218.
Tajfel, H. (1981). Human Groups and Social Categories: Studies in Social Psychology. Cam-
bridge: Cambridge University Press.
Tajfel, H. (1982). Social Identity and Intergroup Relations. Cambridge: Cambridge University 
Press.
Tajfel, H. (2004). Eksperymenty nad procesami kategoryzacji społecznej. Warszawa: Wydawnic-
two Naukowe PWN.
Tajfel, H. (2010). Ludzie i grupy: Badania nad tożsamością społeczną. Warszawa: Wydawnictwo 
Naukowe Scholar.
Tajfel, H. (2011). Teoria tożsamości społecznej: Konteksty i zastosowania. Warszawa: Wydawnic-
two Naukowe PWN.
Tajfel, H., & Turner, J.C. (1979). An Integrative Theory of Intergroup Conflict. W: W. G. Austin & 
S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
Tchorzewski de, A. M. (2002). Teoria wychowania. W poszukiwaniu nowego paradygmatu.  
W: A.M. de Tchorzewski (red.), Współczesne konteksty wychowania (s. 9–38). Bydgoszcz: 
Wydawnictwo WERS.
Tchorzewski de, A. M. (2018). Wprowadzenie do pedagogiki. Kraków: Wydawnictwo Naukowe 
Akademii Ignatianum.
Tchorzewski, A. M. (2018). Pedagogika społeczna: Obszary, problemy, zadania. Toruń: Wydaw-
nictwo Naukowe UMK.
Thorndike, E. L. (1920). Intelligence and its uses. Harper’s Magazine, 140, 227–235.
Tołstoj, L. (1963). Rola przykładu i naśladownictwa w wychowaniu. W: L. Tołstoj, Pisma peda-
gogiczne (przeł. L. i S. Wołoszynowie, s. 418–419). Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład 
Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Tołstoj, L. (1963). O metodach nauki czytania i pisania. W: L. Tołstoj, Pisma pedagogiczne (przekł.  
L. i S. Wołoszynowie). Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich 
– Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Tomasik, M. (2014). Sztuka poetycka w edukacji dzieci. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwer-
sytetu Mikołaja Kopernika.
Ungeheuer-Gołąb, A. (2021). Poetyckie spotkania. O roli poezji w edukacji przedszkolnej. Kra-
ków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.
Vasta R., Haith M. M., Miller S. A. (2001). Psychologia dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne 
i Pedagogiczne.
Wagner, I. (2005). Stałość czy zmienność autorytetów, pedagogiczno-społeczne studium funk-
cjonowania i degradacji autorytetu w zmieniającym się społeczeństwie, Kraków: Oficyna 
Wydawnicza Impuls. Bibliografia
Weinstein, B. (2011). Inteligencja etyczna. Pięć zasad rozwiązywania najtrudniejszych proble-
mów. Kraków: M Wydawnictwo.
Wenner, M. (2009). Zabawa obowiązkowa. Psychologia Dziś, rocznik 1(12), 32–37.
Wertsch, J. V. (1985). Vygotsky and the Social Formation of Mind. Cambridge, MA: Harvard 
University Press.
Wilgocka-Okoń,  B.  (2003).  Gotowość  szkolna  dzieci  sześcioletnich.  Warszawa:  Wydawnictwo 
Akademickie Żak.
Williams, A., O’Driscoll, K., Moore, C. (2014). The influence of empathic concern on prosocial 
behavior in children. Frontiers in Psychology, 5, 425.
Wimmer, H., Perner, D. (1983). Beliefs about beliefs. Cognition, 13, 103–128.
Wiśniewska-Kin, M. (2009). Miłość jest jak wiatrak, czyli o poznawczej naturze metafor dziecię-
cych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Witkowski L. (2000). Rozwój i tożsamość w cyklu życia. Studium koncepcji Erika H. Eriksona. 
Toruń: Wydawnictwo WIT-GRAF
Wlazło  M.  (2005).  Rola  dialogu  w  kształceniu  literacko-kulturowym.  W:  Metodyka  a  nauka 
o  języku  i  nauka  o  literaturze,  pod  red.  D.  Michułki,  K.  Bakuły.  Wrocław:  Wrocławskie 
Wydawnictwo Naukowe, s. 55–60.
Woititz, J. G. (1994). Wymarzone dzieciństwo. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Wojnar,  D.  (1976).  Teoria  wychowania  estetycznego.  Warszawa:  Państwowe  Wydawnictwo 
Naukowe.
Wojnar, I. (1980). Wychowanie przez sztukę w świecie współczesnym. Wychowanie w Przed-
szkolu, 1.
Wood, D., (2006 ). Jak dzieci uczą się i myślą. Społeczne konteksty rozwoju poznawczego. Kra-
ków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wood, D., Bruner, J. S., Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of Child 
Psychology and Psychiatry, 17, 89–100.
Wood, D., Brunner, J. i Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of Child 
Psychology, 17, 89–100.
Wygotski, L. S. (1971). Nauczanie a rozwój w wieku przedszkolnym. W: L. S. Wygotski, Wybrane 
prace psychologiczne (s. 517–530). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wygotski,  L.  S.  (1971).  Wybrane  prace  psychologiczne.  Warszawa:  Państwowe  Wydawnictwo 
Naukowe.
Wygotski, L. S. (2002b). Zabawa i jej rola w rozwoju psychicznym dziecka. W: L. S. Wygotski, 
Wybrane prace psychologiczne II: Dzieciństwo i dorastanie (s. 141–163). Poznań: Wydaw-
nictwo Zysk i S-ka.
Xygalatas, D. (2023). Rytuały. Pozornie bezsensowne czynności, które nadają życiu sens. Poznań: 
Wydawnictwo Poznańskie.
Zaborowski, Z. (1980). Rodzina jako grupa społeczno-wychowawcza. Warszawa: PWN.
Zajonc, R. B. (1980/1985). Preferences need no inferences. American Psychologist, 35, 151–175.
Zduniak, A. (2013). Socjalizacja w kontekście nowoczesnego społeczeństwa. Zeszyty Naukowe 
KUL, 56(1), 47–61.
Zimbardo, P. G., & Ruch, F. L. (1999). Psychologia i życie (J. Radzicki, tłum.). Warszawa: Wydaw-
nictwo Naukowe PWN.
Zińczuk, M. (2018). Nauczanie wielozmysłowe jako strategia wspierająca sensoryczne preferen-
cje percepcyjne uczniów. Roczniki Pedagogiczne, 10(46), 2, 147–160.
Znaniecki, F. (1973). Socjologia wychowania. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Zygmunt, N. (2021). Możliwości metody badań w działaniu Possibilities of the action research. 
Studia z Teorii Wychowania, 12(4[37]), 161–174. Łódź: Uniwersytet Łódzki.