Codzienność młodzieży edukowanej domowo. Praktyczne propozycje rozwiązań

Spis treści:

Wstęp

Rozdział 1. Edukacja domowa jako jedna z alternatyw dla edukacji tradycyjnej

1.1. Edukacja domowa jako forma edukacji spersonalizowanej
1.2. Pojęcie edukacji domowej
1.3. Edukacja domowa w Polsce – rys historyczny
1.4. Podstawy prawne edukacji domowej w Polsce
1.5. Edukacja domowa w Polsce w liczbach
1.6. Edukacja domowa w kontekście polityki oświatowej w Polsce

Rozdział 2. Młodzież jako podmiot i przedmiot badań

2.1. Młodzież – próba definicji kategorii
2.2. Rozwój w okresie dorastania
2.3. Funkcjonowanie emocjonalne
2.4. Młodzież w nowoczesnym społeczeństwie

Rozdział 3. Podstawy teoretyczne interpretacji materiału empirycznego

3.1. Codzienność – rys teoretyczny
3.2. Teorie uczenia się w różnych perspektywach
3.2.1. Behawioryzm
3.2.2. Kognitywizm
3.2.3. Konstruktywizm
3.2.4. Konektywizm
3.2.5. Motywacja i ciekawość (do) uczenia się

Rozdział 4. Założenia metodologiczne badań własnych

4.1. Uzasadnienie wyboru podejścia badawczego
4.2. Przedmiot i cel badań oraz pytania badawcze
4.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze
4.4. Charakterystyka grupy badanej
4.5. Opis organizacji i przebiegu badań
4.6. Analiza danych

Rozdział 5. Codzienność młodzieży edukowanej domowo − analiza i interpretacja materiału badawczego

5.1. Codzienność uczniów edukowanych domowo
5.2. Powtarzalność (rutyna)
5.3. Planowanie i organizacja
5.4. Nauka
5.5. Zainteresowania i pasje
5.6. Samodzielność i odpowiedzialność
5.7. Konkluzje

Rozdział 6. Propozycje rozwiązań dla praktyki − rekomendacje dla uczniów zainteresowanych edukacją domową, ich rodziców/opiekunów prawnych oraz nauczycieli-egzaminatorów

6.1. Rekomendacje dla uczniów zainteresowanych edukacją domową
6.1.1. Od czego zacząć?
6.1.2. Wolność? Tak, ale nade wszystko odpowiedzialność
6.1.3. O czym (jeszcze) warto pamiętać?
6.1.4. Jak zdać egzamin?
6.1.5. Warto przeczytać
6.2. Rekomendacje dla rodziców uczniów zainteresowanych edukacją domową
6.2.1. Od czego zacząć?
6.2.2. O czym warto pamiętać?
6.2.3. Warto przeczytać
6.3. Rekomendacje dla nauczycieli egzaminujących uczniów edukowanych domowo
6.3.1. O czym warto pamiętać?
6.3.2. Warto przeczytać

Zakończenie
Bibliografia
Spis tabel i rysunków 

Adamek I., Celestyn Freinet i jego koncepcja pedagogiczna, [w:] Adamek I. (red.), Pod-
stawy edukacji wczesnoszkolnej, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 1997.
Angrosino M., Badania etnograficzne i obserwacyjne , Wydawnictwo Naukowe PWN, War-
szawa 2015.
Atroszko B.,  Konstruktywizm jako źródło inspiracji dla rozwoju współczesnej edukacji 
nauczycieli, [w:] „Reviewed Proceedings of the Interdisciplinary Scientific Interna -
tional Conference for PhD students QUAERE”, Hradec Kralove 2018.
Babbie E., Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
Badura  G.,  Alfreda  Schütza  deskryptywna  fenomenologia  życia  w  świecie,  „Zeszyty 
Naukowe Politechniki Śląskiej”, nr 65, 2013.
Bartkowiak G., Wykorzystywanie psychologicznych koncepcji uczenia się przez kandy-
datów  na  nauczycieli  i  nauczycieli  aktywnych  zawodowo,  „Kwartalnik  Naukowy 
Uczelni Vistula”, 2 (56), 2018.
Bauman T., O możliwości zastosowania metod jakościowych w badaniach pedagogicznych, 
[w:] T. Pilch (red.), Zasady badań pedagogicznych, Wydawnictwo Akademickie Żak, 
Warszawa 1998.
Bauman Z., Niecodzienność nasza codzienna…, [w:] Bogunia-Borowska M. (red.), Barwy 
codzienności.  Analiza  socjologiczna,  Wydawnictwo  Naukowe  Scholar,  Warszawa 
2009.
Bauman Z., Wizje ludzkiego świata, Wydawnictwo KiW, Warszawa 1965. 
Bąk J., Statystycznie rzecz biorąc. Czyli ile trzeba zjeść czekolady, żeby dostać Nobla, 
Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa, 2020.
Beck U., Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, Wydawnictwo Scholar, 
Warszawa 2002.
Bielecka-Prus J., Heleniak A., Ruch edukacji domowej w Polsce i na świecie, [w:] Bie-
lecka-Prus J. (red.), Rodzina w edukacji domowej, Wydawnictwo i Księgarnia Gotów, 
Warszawa 2018.
Boekaerts M., Kluczowa rola motywacji i emocji w uczeniu się w szkole, [w:] Dumont H., 
Istance D., Benevides F. (red.), Istota uczenia się, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
Bogunia-Borowska M. (red.), Barwy codzienności. Analiza socjologiczna, Wydawnictwo 
Naukowe Scholar, Warszawa 2009.
Bourdieu P., Dystynkcja. Społeczna krytyka sądzenia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 
Warszawa 2005.
Braun V., Clarke V., Using thematic analysis in psychology, „Qualitative Research in Psy-
chology”, 3 (2)/2006.
Brophy  J.,  Motywowanie  uczniów  do  nauki,  Wydawnictwo  Naukowe  PWN,  Warszawa 
2012.158 Bibliografia
Bruner J., W poszukiwaniu teorii nauczania, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 
1974.
Brzezińska A., Appelt K., Ziółkowska B., Psychologia rozwoju człowieka, Wydawnictwo 
GWP, Sopot 2016.
Budajczak M., Edukacja domowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004.
Budajczak M., Młodzież w edukacji domowej jako przedmiot, podmiot i autoprzedmiot 
badań pedagogicznych, [w:] Młodzież jako przedmiot i podmiot badań pedagogicz-
nych, Cybal-Michalska A. (red.), Seria Psychologia i Pedagogika nr 311, Wydawnic-
two Naukowe UAM, Poznań 2019.
Budajczak M., Polska edukacja domowa jako mise en abyme między kondycją ludzką 
a społecznymi konstrukcjami oświatowym, „Studia Paedagogica Ignatiana”, 20/3, 
2017.
Cheng  A.,  Donnelly  M.,  New  Frontiers  in  Research  and  Practice  on  Homeschooling, 
„Peabody Journal of Education”, vol. 94, no 3, 2019.
Cichosz M., Leppert R. (red.), Współczesne środowiska wychowawcze. Stan obecny i kie-
runki przemian, Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, 
Bydgoszcz 2011.
Cieśla J., Chmury nad Chmurą, „Polityka”, nr 39 (3482), 18.09.-24.09.2024.
Coleman J., The Nature of Adolescence, Routledge, Londyn 2011.
Creswell J.W., Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane, 
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013.
Cybal-Michalska  A.,  Młodzież  akademicka  a  kariera  zawodowa,  Oficyna  Wydawnicza 
Impuls, Kraków 2013.
Cybal-Michalska A. (red.), Seria Psychologia i Pedagogika nr 311, Wydawnictwo Naukowe 
UAM, Poznań 2019
Davis R.H., Alexander L.T., Yelon S.L., Konstruowanie systemu kształcenia. Jak doskona-
lić nauczanie? Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1983.
Deci E.L., Ryan M.R., The “What” And “Why” of Goal Pursuits: Human Needs And The 
Self-determination of Behavior, „Psychological Inquiry” vol 11, 2000.
Deci E.L., Ryan R.M., Self-Determination Theory: A Macrotheory of Human Motivation, 
Development, and Health, Canadian Psychology, vo. 49, 3/2008.
Denzin  N.K.,  Lincoln  Y.S.  (red.),  Metody  badań  jakościowych,  tom  1,  Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 2009.
Denzin N.K., Lincoln Y.S., Wprowadzenie…, [w:] Denzin N.K., Lincoln Y.S. (red.), Metody 
badań jakościowych, Tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
Dewey J., Moje pedagogiczne credo, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005.
Donderowicz M., Najnowsze teorie uczenia w epoce cyfrowej, „Dydaktyka Informatyki”, 
9/2014.
Dryden G., Vos J., Rewolucja w uczeniu się, Zysk i S-ka, Kraków 2000.
Dubas E., Przygotowanie do dorosłości. Być i stawać się dorosłym, „Edukacja dorosłych”, 
nr 1/2015.
Dzienkiewicz M., Pionierzy, czyli poczet niewiarygodnie pracowitych Polaków, Wydaw-
nictwo Dwie Siostry, Warszawa 2018.
Filipiak E., Rozwijanie zdolności uczenia się. Z Wygotskim i Brunerem w tle, Gdańskie 
Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2012.
Filliozat I., Już się nie rozumiemy! Jak przeżyć czas trzaskających drzwi, Wydawnictwo 
Esprit, Kraków 2018.
Flick U., Projektowanie badania jakościowego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 
2012.159 Bibliografia
Folkierska A., Marksizm a neopozytywizm, „Kwartalnik Pedagogiczny”, 4, 1981.
Frasunkiewicz E., Ucieczka z systemu. Edukacja domowa z perspektywy rodziców dzieci 
szkolnych, „Problemy wczesnej edukacji”, 2(55)/2022.
Frąckowiak A., Codzienność i refleksja. W poszukiwaniu źródeł uczenia się osób dorosłych, 
[w:] Humeniuk M., Paszenda I. (red.), Codzienność jako wyzwanie edukacyjne, tom 
1, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2017.
Gajdzica A., Codzienność „niecodziennych” nauczycieli funkcjonujących w polskich szko-
łach na obczyźnie, [w:] Łukasik J.M., Nowosad I., Szymański M. (red.), Codzienność 
szkoły. Nauczyciel, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2014.
Furmanek W., Cybal-Michalska A. (red.), Młodzież a wartości, Wydawnictwo Uniwersy-
tetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2021.
Gajdzica A., Reforma światy a praktyka edukacji wczesnoszkolnej, Wydawnictwo Uni-
wersytetu Śląskiego, Katowice 2006.
Gajdzik B., Model 70-20-10 uczenia się i rozwoju – argumenty za i przeciw, „Zarządzanie 
Zasobami Ludzkimi”, 1(120), 2018.
Gajewska  G.,  Podmiotowość  rodziny  i  szkoły  w  edukacji  dzieci  i  młodzieży,  „Rocznik 
Lubuski”, t. XXIX, cz.2/2023.
Garbula-Orzechowska J., Perspektywa konstruktywistyczna w dydaktyce, [w:] Hurło L., 
Klus-Stańska  D.,  Łojko  M.  (red.),  Paradygmaty  współczesnej  dydaktyki,  Oficyna 
Wydawnicza Impuls, Kraków 2009.
Giercarz-Borkowska M., Edukacja domowa jako alternatywa edukacyjna dla dzieci zdol-
nych, Wydawnictwo Teksty, Wrocław 2019.
Giercarz-Borkowska M., Zaangażowanie rodziców w rozwój zdolności dziecka w rodzi-
nach edukacji domowej w Polsce, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, 
nr 1(16)/2023.
Gierczak S.K., Nowe media jako „lekarstwo” na opór uczniów wobec lektur szkolnych, 
„Folia Bibliologica”, vol. LIX, 2017.
Gliczner E., Książki o wychowaniu dzieci, Księgarnia D.E. Friedleina, Kraków 1876.
Głażewska  A.,  Edukacja  domowa  jako  styl  życia,  Wydawnictwo  Iosephicum,  Ćwiklice 
2021.
Głoskowska-Sołdatow M., Motywacja do uczenia się uczniów w młodszym wieku szkol-
nym w opiniach nauczycieli – (nie)świadoma niewiedza versus pogłębiona refleksja 
pedagogiczna, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, 3/2022. 
Goffman  E.,  Człowiek  w  teatrze  życia  codziennego,  Państwowy  Instytut  Wydawniczy, 
Warszawa 1981.
Grabowska B., Socjalizacja młodzieży na pograniczu w sytuacji zmiany społecznej, [w:] 
Lewowicki T., Ogrodzka-Mazur E. (red.), W poszukiwani teorii przydatnych w bada-
niach międzykulturowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Cieszyn 2001.
Gregorczyk G., Edukacja 2050 według konektywistów, „Meritum”, 1(32), 2014.
Grzybowski P.P., Szafrańska A., Integracja w szkole - szkoła w integracji. Od idei do prak-
tyki edukacyjnej, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2024.
Harari Y.N., 21 lekcji na XXI wiek, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2018.
Harwas-Napierała B., Trempała J. (red.:), Psychologia rozwoju człowieka. Charaktery-
styka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.
Heleniak A., Czym jest edukacja domowa? Problemy terminologiczne i definicyjne, [w:] 
Bielecka-Prus  J.  (red.),  Rodzina  w  edukacji  domowej,  Wydawnictwo  i  Księgarnia 
Gotów, Warszawa 2018.
Hensel P., Glinka B., Teoria ugruntowana, [w:] Jemielniak D. (red.), Badania jakościowe. 
Podejście i teorie, tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.160 Bibliografia
Holt J., Zamiast edukacji. Warunki do uczenia się przez działanie, Oficyna Wydawnicza 
Impuls, Kraków 2007.
Holzer J., Historyk w trybach historii. Wspomnienia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2013.
Humeniuk M., Paszenda I. (red.), Codzienność jako wyzwanie edukacyjne, tom 1, Insty-
tut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2017.
Hurło  L.,  Klus-Stańska  D.,  Łojko  M.  (red.),  Paradygmaty  współczesnej  dydaktyki,  
Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009.
Illich I., Społeczeństwo bez szkoły, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1976.
Ivić I., Lew Siemionowicz Wygotski, [w:] Kupisiewicz Cz. (red.), Myśliciele – o wychowa-
niu, tom 2, Oficyna Wydawnicza Graf Punkt, Warszawa 2000.
Jagieła  J.,  Psychopedagogika  uczenia  się  i  zachowania,  czyli  o  związkach  behawioryzmu 
z edukacyjną analizą transakcyjną, cz. 2, „Edukacyjna Analiza Transakcyjna”, 6, 2017.
Jakimiuk  B.,  Preferowana  i  rzeczywista  codzienność  szkolna  w  perspektywie  uczniów, 
„Studia Edukacyjne”, 61/2021.
Jastrzębski J., Odkrywanie codzienności, „Teraźniejszość. Człowiek. Edukacja”, Wydaw-
nictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, 2003.
Jemielniak  D.  (red.),  Badania  jakościowe.  Podejścia  i  teorie,  tom  1,  Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Jemielniak D., Wprowadzenie. Czym są badania jakościowe?, [w:] Jemielniak D. (red.), 
Badania  jakościowe.  Podejścia  i  teorie,  tom  1,  Wydawnictwo  Naukowe  PWN,  
Warszawa 2012.
Jurczak  A.,  Kognitywizm  w  pedagogice  przedszkolnej  i  wczesnoszkolnej,  „Pedagogika 
Przedszkolna i Wczesnoszkolna”, vol. 4, 2 (8), 2016.
Juszczyk S., Konektywizm teorią samodzielnego uczenia się z wykorzystaniem mediów 
społecznych, „Relacje. Studia z nauk społecznych”, nr 7/2019.
Juszczyk S., Badania jakościowe w naukach społecznych. Szkice metodologiczne, Wydaw-
nictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013.
Klus-Stańska D., Konstruowanie wiedzy o szkole, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmiń-
sko-Mazurskiego, Olsztyn 2002.
Klus-Stańska D., Wiedza, która zniewala – transmisyjne tradycje w szkolnej edukacji, 
„Forum Oświatowe”, 1(46)/2012.
Kłoskowka  A.,  Socjologia  młodzieży:  przegląd  koncepcji,  „Kultura  i  Społeczeństwo”, 
2/1987.
Kmiecik-Baran  K.,  Młodzież  i  przemoc.  Mechanizmy  socjologiczno-psychologiczne,  
Warszawa 1996.
Konarzewski K., Jak uprawiać badania oświatowe: metodologia praktyczna, Wydawnic-
two Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2000.
Konecki K., Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana, Wydawnic-
two Naukowe PWN, Warszawa 2011.
Kosiński D., Codzienność, [w:] Bal E., Kosiński D. (red.), Performatyka. Terytoria, Wydaw-
nictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.
Kostera M., Krzyworzeka P, Etnografia, [w:] D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. 
Podejście i teorie, tom 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Krajewski M., Dzisiaj jak wczoraj, jutro jak dziś. Codzienność, przedmioty, reżimy pod-
trzymujące, [w:] Bogunia-Borowska M. (red.), Barwy codzienności. Analiza socjolo-
giczna, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009.
Krzyminiewska G., Samoorganizacja pracy i planowanie działań z perspektywy oczeki-
wanych kompetencji w gospodarce 4.0. Przykład badań nad młodym pokoleniem. 
„E-mentor”, 1 (93).161 Bibliografia
Kubinowski D., Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia − Metodyka − Ewaluacja, 
Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011.
Kumar K., Prophecy and Progress: The Sociology of Industrial and Post-Industrial Society, 
Penguin, Harmondsworth 1978. 
Kuźma J., Nauka o szkole. Teorie i wizje przyszłej szkoły, „Roczniki Pedagogiczne”, 5(41), 
2/2013.
Kvale S., Prowadzenie wywiadów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.
Kwiecińska R., Kowal S. (red.), Edukacyjne drogi i bezdroża, Akademia Pedagogiczna, 
Kraków 2002.
Kwieciński  Z.,  Edukacja wobec opóźnienia kulturowego,  [w:]  Kwieciński  Z.,  Grzęzawi-
sko. Eseje z pedagogiki społecznej i krytycznej socjologii edukacji, Wydawca Studio 
Kropka, Toruń 2019.
Kwieciński  Z.,  Pedagogie  postu.  Preteksty,  konteksty,  podteksty,  Oficyna  Wydawnicza 
Impuls, Kraków 2012.
Lachowska D., Codzienność i socjologia, „Literatura w świecie”, 2(163), 1985.
Lenkowski M., Życie we własnych rękach. Fenomen edukacji domowej w ujęciu antropo-
logicznym, „Zeszyty Etnologii Wrocławskiej”, nr 1(27)/2018.
Leppert  R.,  Melosik  Z.,  Wojtasik  B.  (red.),  Młodzież  wobec  (nie)gościnnej  przyszłości, 
Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław 2005.
Leppert R., O potrzebie i niemożności kształtowania tożsamości młodzieży w epoce prote-
uszowej, [w:] Cichosz M., Leppert R. (red.), Współczesne środowiska wychowawcze. 
Stan obecny i kierunki przemian, Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyż-
szej w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2011.
Letnovska  G.,  Nowakowska  J.,  Kamińska-Wcisło  M.,  Piestrzyńska  O.,  Raport  Fundacji 
Edukacji Domowej, Nowa jakość czy patologia? Edukacja domowa w Polsce, Kraków, 
08/2023.
Lewowicki T., Ogrodzka-Mazur E. (red.), W poszukiwani teorii przydatnych w badaniach 
międzykulturowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Cieszyn 2001.
Lewowicki T., Polityka oświatowa – od demona przeszłości, poprzez chaos okresu prze-
mian ustrojowych – ku nowej polityce edukacyjnej, [w:] Kwiecińska R., Kowal S. 
(red.), Edukacyjne drogi i bezdroża, Akademia Pedagogiczna, Kraków 2002.
Łukasik J.M., Nowosad I., Szymański M. (red.), Codzienność szkoły. Nauczyciel, Oficyna 
Wydawnicza Impuls, Kraków 2014.
Łyś G., Dzikie rządze. Bronisław Malinowski nie tylko w terenie, Grupa Wydawnicza Fok-
sal, Warszawa 2021.
Malach J., Kostolánová K., Chmura M., Szafrańska-Gajdzica A., Ogrodzka-Mazur E., ICT 
Supported  Education  at  Czech  Republic  and  Polish  Universities:  A  Comparative 
Study, „ICTE Journal”, 4 (4), 2015.
Mamzer H., Poczucie bezpieczeństwa ontologicznego. Uwarunkowania społeczno-kultu-
rowe, Wydawnictwo UAM, Poznań 2008.
Marcela M., Jak nie spieprzyć życia swojemu dziecku. Wszystko co możesz zrobić, żeby 
edukacji miała sens, Wydawnictwo Muza, Warszawa 2020.
Martyniuk  W.,  Mariaż  codzienności  z  niecodziennością.  W  kręgu  definicyjnych  ujęć , 
„Forum Oświatowe”, 2 (45), 2011.
Master  B.,  Edukacja  spersonalizowana.  Tutoring.  Coaching.  Mentoring.  Edukacja 
domowa, Wydawnictwo BE-MASTER, Katowice 2019.
Melosik  Z.,  Młodzież  a  przemiany  kultury  współczesnej,  [w:]  Lepper  R.,  Melosik  Z.,  
Wojtasik  B.  (red.),  Młodzież  wobec  (nie)gościnnej  przyszłości,  Wydawnictwo 
Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław 2005.162 Bibliografia
Melosik  Z.,  Edukacja,  młodzież  i  kultura  współczesna:  kilka  uwag  o  teorii  i  praktyce 
pedagogicznej, „Chowanna”, 1/2003.
Melosik Z., Samochód, tożsamość i płeć kulturowa, „Studia Edukacyjne”, 36/2015, Poznań 
2015, DOI: 10.14746/se.2015.36.5
Mikiewicz  P.,  Socjologia  edukacji.  Teorie,  koncepcje,  pojęcia,  Wydawnictwo  Naukowe 
PWN, Warszawa 2016.
Miksza M., Zrozumieć Montessori, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010.
Mitra  S.,  Dangwal  R.,  Limits  to  self-organising  systems  of  learning  –  the  Kalikuppam 
experiment, „British Journal of Educational Technology”, vol 41, no 5, 2010.
Mitra S., Minimally invasive education: a progress report on the ‘Hole-in-the-wall’ experi-
ments, „The British Journal of Educational Technology”, vol 34, nr 3, 2003.
Modrzewski  J.,  Socjalizacja  i  uczestnictwo  społeczne.  Studium  socjopedagogiczne, 
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań 2007.
Montessori M., Odkrycie dziecka, Wydawnictwo Palatum, Łódź 2014.
Montessori M., Sekret dzieciństwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.
Morbitzer J., Medialność a sprawność edukacyjna ucznia, „Edukacja i Dialog”, nr 11/12, 
2012.
Nalaskowski A., Niepokój o szkołę, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 1995.
Nawrot-Borowska N., Nauczanie na ziemiach polskich w II połowie XIX i początkach XX 
wieku –zapatrywania teoretyczne i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimie-
rza Wielkiego, Bydgoszcz 2011.
Niemczyński  A.,  Procesy  rozwojowe  człowieka  w  pełnym  cyklu  życia  indywidualnego, 
[w:] M. Tyszkowa (red.), Rozwój psychiczny człowieka w ciągu życia, Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 1988.
Niemirowski T., Pojęcie rozwoju w psychologii rozwojowej, „Horyzonty Psychologii”, t. V, 
2015.
Nowak-Dziemianowicz  M.,  Edukacji  i  wychowanie  w  dyskursie  nauki  i  codzienności,  
Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2012.
Obuchowska  I.,  Adolescencja,  [w:]  Harwas-Napierała  B.,  Trempała  J.  (red.),  Psycholo-
gia  rozwoju  człowieka.  Charakterystyka  okresów  życia  człowieka,  Wydawnictwo 
Naukowe PWN, Warszawa 2020.
Okoń  W.,  Nowy  słownik  pedagogiczny,  Wydawnictwo  Akademickie  „Żak”,  Warszawa 
1998.
Osiński Z., Konstruktywizm i konektywizm a możliwości modernizacji edukacji histo-
rycznej w Polsce, „Klio – Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym”, 
16(01), 2011.
Ossowska M., Podstawy nauki o moralności, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1966.
Pagani V., Dare voce ai dati. L’analisi dei dati testuali nella ricerca educativa, Edizioni 
Junior, Mediolan 2020.
Pasikowski S., Czy wielkość jest niezbędna? O rozmiarze próby w badaniach jakościo-
wych, „Przegląd Badań Edukacyjnych”, nr 21 (2/2015).
Pastori G., In ricerca. Prospettive e strumenti per educatori e insegnanti, Edizioni Junior, 
Mediolan 2017.
Pawlak J., Zielińska A., Uczeń edukowany domowo: przemęczony kujon, entuzjasta Tik-
Toka, a może zwyczajny Jasiek? Percepcja funkcjonowania edukacyjnego, społecz-
nego i komunikacyjnego młodzieży nauczanej poza szkołą, [w:] E. Ogrodzka-Mazur 
i  inni  (red.),  Edukacja  małego  dziecka,  Potencjał  edukacji  przedszkolnej  i  wcze-
snoszkolnej w kontekście współczesnego świata: doświadczenia i perspektywy, tom 
19, Oficyna Wydawnicza Impuls, Katowice-Cieszyn-Kraków 2025.163 Bibliografia
Piekarska K., Perspektywa uczniowska, rodzicielska i nauczycielska – trzy spojrzenia na 
edukację zdalną, „Ogrody Nauk i Sztuk”, 12/2022.
Pilch T. (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 3, Warszawa 2003.
Piotrowski K., Wojciechowska J., Ziółkowska B., Rozwój nastolatka. Późna faza dorastania, 
[w:] Brzezińska A. (red.), Niezbędnik Dobrego Nauczyciela, seria I, Rozwój w okresie 
dzieciństwa i dorastania, t. 6, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2014.
Poruszek  M.,  Edukacja  domowa  –  ucieczka  od  zdalnego  nauczania  czy  społeczno-
-wychowawcza  potrzeba?  „Problemy  Opiekuńczo-Wychowawcze”,  4/2020,  DOI: 
10.5604/01.3001.0014.8502
Prędka-Pawlun E., Szkoła Summerhill, „Remedium”,11 (293)/2017.
Radziewicz-Winnicki  A.,  Nabywanie  oraz  wytwarzanie  nowych  doświadczeń  w  życiu 
codziennym  jednostki  w  postmonocentrycznym  ładzie  społecznym,  [w:]  Radzie-
wicz-Winnicki A. (red.), Edukacja a życie codzienne, tom 1, Wydawnictwo Uniwer-
sytetu Śląskiego, Katowice 2002.
Ray B.D., The Modern Homeschooling Movement. Catholic Education, „A Journal of Inqu-
iry and Practice”, vol. 4, no. 3, March 2001.
Robertson R., Globality, global culture, and images of work order, [w:] Haferkamp H., 
Smelser N.J. (red.), Social Change and Modernity, California University Press, Ber-
keley 1992.
Rubacha K., Metodologia badań nad edukacją, Editions Spotkania Spółka z o.o. S.K.A., 
Warszawa 2016.
Rudnicki  P.,  Pedagogie  małych  działań.  Krytyczne  studium  alternatyw  edukacyjnych, 
Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2016.
Salomonowicz  S.,  Prusy.  Dzieje  państwa  i  społeczeństwa,  Wydawnictwo  Poznańskie, 
Poznań 1987.
Sarkady M., Bobów droga przez mękę, „Echo”, nr 14 (2162), 1998.
Schütz  A.,  Potoczna  i  naukowa  interpretacja  ludzkiego  działania,  [w:]  Mokrzycki  E. 
(red.),  Kryzys  i  schizma.  Antyscjentystyczne  tendencje  w  socjologii  współczesnej, 
tom 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984.
Sobol E., Mały słownik języka polskiego, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1995.
Spitzer M., Jak uczy się mózg, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Sulima R., Antropologia codzienności, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kra-
ków 2000.
Sulima R. (red.), Życie codzienne Polaków na przełomie XX i XXI wieku, Wydawnictwo 
Stopka, Łomża 2003.
Sulima R., Moda na codzienność. Kategoria codzienności w kulturze ponowoczesnej, „Kul-
tura Współczesna”, nr 6, 2011.
Szafrańska A, Pawlak J., W poszukiwaniu lepszych możliwości kształcenia dla własnego 
dziecka.  Edukacja  domowa  z  perspektywy  rodziców,  „Przegląd  Pedagogiczny”,  
nr 1/2020.
Szpunar M., Konektywizm – (r)ewolucja kształcenia w technologicznym świecie, „Hory-
zonty Wychowania”, vol. 14, no. 31/2015.
Sztobryn  S,,  Pedagogika  Nowego  Wychowania  [w:]  Z.  Kwieciński,  B.  Śliwerski  (red.), 
Pedagogika. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2003.
Sztompka P., Bogunia-Borowska M. (red.), Socjologia codzienności, Wydawnictwo Znak, 
Kraków 2008.
Sztompka P., Socjologia. Analiza społeczeństwa, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002.
Sztumski J., Wstęp do metod i technik badań społecznych, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 
Katowice 1995.164 Bibliografia
Śliwerski B., Autoodpowiedzialność homeschoolersów za edukację własnych dzieci, „Ars 
Educandi”, 19/2022.
Śliwerski B., Edukacja alternatywna: próba syntezy i określenia współczesnej roli, [w:] 
Śliwerski B., Rozmus A. (red.), Alternatywy w edukacji, Wyższa Szkoła Informatyki 
i Zarządzania / Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków/Rzeszów 2018.
Śliwerski  B.,  Rozmus  A.  (red.),  Alternatywy  w  edukacji,  Wyższa  Szkoła  Informatyki 
i Zarządzania / Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków/Rzeszów 2018.
Trapp A., Jaskulska M., Kulińska A., Banaszak M., Fojutkowski Ł, Patkowski K., Raport 
Przyszłość  edukacji.  Scenariusz  2046,  Infuture  Insitute  i  Collegium  da  Vinci, 
Gdańsk/Poznań 2021.
Trempała J., Natura rozwoju psychicznego, [w:] Trempała J. (red.), Psychologia rozwoju 
człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.
Trempała J., Psychologia rozwoju jako nauka o genezie życia psychicznego: przełomowe 
dokonania i kierunki przyszłych badań, „Psychologia rozwojowa”, t. 17, nr 1, 2012, 
DOI 10.4467/20843879PR.12.001.0376
Tuchańska B., Codzienność w nauce ponowoczesnej, „Nauka”, 2/2016.
Tuchańska B., Nauka a codzienność, „Nauka”, 3/2014.
Turos L., Andragogika, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1980.
Urbaniak-Zając  D.,  Badania  jakościowe  w  pedagogice,  Wydawnictwo  Naukowe  PWN, 
Warszawa 2013.
Uryga D., Wiatr M., Quasi-szkoły – nowe przedsięwzięcia rodzicielskie na obrzeżu sys-
temu oświaty, „Pedagogika Społeczna”, nr 3(57), XIV, 2015.
Uszyńska-Jarmoc U., Rodzaje motywacji w procesie uczenia się przez całe życie – nowe 
perspektywy teoretyczne i metodologiczne, [w:] Cudowska A., Kierunki rozwoju edu-
kacji  w  zmieniającej  się  przestrzeni  społecznej.  Księga  Jubileuszowa  dedykowana 
profesorowi doktorowi habilitowanemu Michałowi Balickiemu, Wydawnictwo Uni-
wersyteckie, Białystok 2011.
Wadsworth B.J., Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, Wydawnictwo 
Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.
Walancik  M.,  Aktualne  przejawy  patologii  i  dewiacji  społecznej.  Wybrane  konteksty, 
Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń 2009.
Walat W., Założenia modelu edukacji na podstawie idei kognitywizmu i konstruktywi-
zmu, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, tom XXXVI/4, 2017.
Waldenfels  B.,  Pogardzana  doxa.  Husserl  i  trwający  kryzys  zachodniego  rozumu,  [w:] 
Krasnodębski  Z.,  Nellen  K.,  Świat przeżywany: fenomenologia i nauki społeczne, 
Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1993.
Winiarz A., Edukacja domowa dzieci w polskich rodzinach ziemiańskich w XIX wieku, 
[w:] L. Adamska, J. Uszyńska-Jarmoc (red.), Dobro dziecka w rodzinie, Wydawnic-
two Niepaństwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Białystok 2005.
Witkowski L., Rozwój i tożsamość w cyklu życia. Studium koncepcji E.H. Eriksona., Wyż-
sza Szkoła Edukacji Zdrowotnej w Łodzi, Łódź 2009.
Włodarski Z., Uczenie się, [w:] Pomykało W. (red.), Encyklopedia Pedagogiczna, Wydaw-
nictwo Fundacja Innowacja, Warszawa 1993.
Wysocka E., Tomiczek K., Szkoła jako środowisko życia i codzienność ucznia – analiza 
teoretyczna i empiryczne egzemplifikacje percepcji i sposobu wartościowania szkoły 
przez uczniów, „Przegląd Pedagogiczny”, 1/2014.
Wysocka  E.,  Bunt  aksjologiczny  czy  egocentryczny  w  procesie  socjalizacji  młodzieży,  
[w:]  Furmanek  W.,  Cybal-Michalska  A.  (red.),  Młodzież a wartości,  Wydawnictwo 
Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2021.165 Bibliografia
Zadrożyńska A., W poszukiwaniu codzienności, [w:] Sulima R. (red.), Życie codzienne 
Polaków na przełomie XX i XXI wieku, Wydawnictwo Stopka, Łomża 2003.
Zakrzewska M., Zakrzewski P., Edukacja domowa w Polsce. Teoria i praktyka, Oficyna 
Wydawniczo-Poligraficzna Adam, Warszawa 2009.
Zubik M., Chmura dla niektórych, „Magazyn Gazety Wyborczej”, 28-29.09.2024.
Żebrok  P.,  Edukacja  domowa  jako  alternatywa  dla  tradycyjnych  form  kształcenia. 
Wybrane aspekty, [w:] P. Żebrok (red.), Szkoła wobec wyzwań współczesności. Róż-
norodne perspektywy, Wydawnictwo Scriptum, Kraków/Bielsko-Biała 2023.
Żylińska M., Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi, Wydawnictwo 
Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2013.
Źródła internetowe
Anagnostopulu A., Nowy rok szkolny w Szkole w Chmurze. 25 tys. uczniów nie napisze ani jed-
nej  kartkówki,  https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/szkola-w-chmurze-bez-ocen-
sprawdzianow-i-lekcji-w-dodatku-za-darmo-jak-to-dziala/kqxqmtx; (dostęp: 2.09.2025).
Bartholet E., Homeschooling: Parent Rights Absolutism vs. Child Rights to Education & 
Protection (June 17, 2019). 62 Ariz. L. Rev. 1 (2020), Harvard Public Law Working 
Paper No. 19-23, ss. 1–80, https://ssrn.com/abstract=3391331 (dostęp: 2.09.2025).
Bugdalski B., Rośnie popularność edukacji domowej, https://www.portalsamorzadowy.pl/
edukacja/rosnie-popularnosc-edukacji-domowej,248561.html (dostęp: 2.09.2025).
Corey  S.,  A  Cautionary  Tale  for  Christian  Homeschoolers:  Lessons  from  Sweden  and 
the  Future  of  Homeschooling  in  the  United  States,  https://the508company.com/a-
cautionary-tale-for-christian-homeschoolers-lessons-from-sweden-and-the-future-of-
homeschooling-in-the-united-states/ (dostęp: 2.09.2025).
Ćwiek-Świdecka J., Szkoła w Chmurze: Zostaliśmy wciągnięci w politykę, https://eduka-
cja.rp.pl/oswiata/art38952831-szkola-w-chmurze-zostalismy-wciagnieci-w-polityke 
(dostęp: 2.09.2025).
Doktorowicz K., Społeczności wirtualne – cyberprzestrzeń w poszukiwaniu utraconych 
więzi, https://winntbg.bg.agh.edu.pl/skrypty2/0095/059-066.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Doros-Stachoń  A.,  Kondycja  psychiczna  dzieci  i  młodzieży  pogarsza  się  z  roku  na 
rok, https://radio.opole.pl/100,659876,kondycja-psychiczna-dzieci-i-mlodziezy-
pogarsza-;  Terlikowski.  T.,  Podraza  K.,  Dramatyczna  kondycja  psychiczna  dzieci. 
Znamy  wyniki  raportu  „Młode  głowy”,  https://twojezdrowie.rmf24.pl/choroby/
psychika/news-dramatyczna-kondycja-psychiczna-dzieci-znamy-wyniki-raportu-
,nId,6727111#crp_state=1 (dostęp: 2.09.2025).
Dramatyczny wzrost liczby prób samobójczych wśród najmłodszych, https://www.rp.pl/
spoleczenstwo/art39727111-dramatyczny-wzrost-liczby-prob-samobojczych-wsrod-
najmlodszych (dostęp: 2.09.2025).
Dylak  S.,  Nauczyciel  konstruktywista  w  klasie  szkolnej,  http://regal.cen.uni.wroc.pl/
annex/18ep_pdf/18ep_05_dylak.pdf, s. 67 (dostęp: 2.09.2025).
Eggleston C., Fields J., Census Bureau’s Household Pulse Survey Shows Significant Increase 
in Homeschooling Rates in Fall 2020, https://www.census.gov/library/stories/2021/03/
homeschooling-on-the-rise-during-covid-19-pandemic.html (dostęp: 2.09.2025).
Eurydice  Report,  Home  Education  Policies  in  Europe,  Primary  and  Lower  Secondary 
Education.  Eurydice  Report.  Luxembourg:  Publications  Office  of  the  European 
Union, 10/2018, https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/home-education-
policies-europe-primary-and-lower-secondary-education (dostęp: 2.09.2025).166 Bibliografia
Fankanowski  M.,  Czy  konektywizm  jest  szansą  polskiej  edukacji?  http://regal.cen.uni.
wroc.pl/annex/01pdf_pdf/01pdf_06_fankanowski.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Flis J., Dębski M., Raport Młode głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym. Raport z bada-
nia  dotyczącego  zdrowia  psychicznego,  poczucia  własnej  wartości  i  sprawczości 
wśród młodych ludzi, Fundacja UNAWEZA, Warszawa 2023, https://mlodeglowy.pl/
wp-content/uploads/2023/04/MLODE-GLOWY.-Otwarcie-o-zdrowiu-psychicznym_-
Raport-final.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Hatalska N., Skrzypek N., Raport Gen Z. Jak zrozumieć dziś pokolenie jutra, Infuture 
Hatalska Foresight Institute, Gdańsk/Warszawa 2019, https://infuture.institute/aktu-
alnosci/gen-z-pokolenie-z/ (dostęp: 2.09.2025).
Hatalska  N.,  Generacja  Z  –  pokolenie,  które  zmienia  nasz  świat,  https://hatalska.
com/2015/01/22/generacja-z-pokolenie-ktore-zmieni-nasz-swiat/ (dostęp: 2.09.2025).
http://edukacjadomowa.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
http://www.edukacjadomowa.pl/debata2017.html (dostęp: 2.09.2025).
http://www.isns.uw.edu.pl/index.php?isns=o-instytucie-struktura-osrodek-badan-
mlodziezy (dostęp: 2.09.2025).
http://zpm.home.amu.edu.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2023-12/Do_ME_edukacja_domowa_27.12. 
2023.pdf (2.09.2025).
https://cbh.pan.pl/pl/pokolenie (dostęp: 2.09.2025).
https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05108/ (dostęp: 2.09.2025).
https://creators.spotify.com/pod/show/dariusz-napora (dostęp: 2.09.2025).
https://dane.gov.pl/pl/dataset/1963,nauczaniedomowe/resource/57289/table?page-
=1&per_page=20&q=&sort=col2 (dostęp: 2.09.2025).
https://domkultury.kozy.pl/wydarzenie/pokazy/279/prapremiera-filmu-pt-w-imie-najwyz -
szych-wartosci.html (dostęp: 2.09.2025).
https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-education-
-system-and-its-structure-56_pl (dostęp: 2.09.2025).
https://ed.moracz.edu.pl/kontakt/edukacja-domowa/ (dostęp: 2.09.2025).
https://education.ec.europa.eu/pl/focus-topics/improving-quality/key-competences? 
(dostęp: 2.09.2025).
https://edukacjadomowa.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://homeschoolers.pl/mapa-edukacji-domowej (dostęp: 2.09.2025).
https://hslda.org/post/johansson-vs-sweden (dostęp: 2.09.2025).
https://hslda.org/post/sweden (dostęp: 2.09.2025).
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20210002453 (dostęp: 
2.09.2025).
https://iwr-krakow.pl/zespol/szymon-nizegorodcew/ (dostęp: 2.09.2025).
https://korneliaorwat.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://mms.edu.pl/edukacja-domowa/ (dostęp: 2.09.2025).
https://mms.edu.pl/oferta/ (dostęp: 2.09.2025).
https://moznainaczej.edu.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://nadzornadszkola.wip.pl/217/lex-czarnek-2.0-co-zmieni-w-systemie-oswiaty-6392.
html (dostęp: 2.09.2025).
https://open.spotify.com/show/4yH0O5vzkOZqEGORSSrC2V?si=3ed8260705c44e31 
(dostęp: 2.09.2025).
https://sip.lex.pl/akty-prawne/mp-monitor-polski/utworzenie-instytutu-badan-nad-mlo-
dzieza-16818098 (dostęp: 2.09.2025).167 Bibliografia
https://sip.lex.pl/akty-prawne/mp-monitor-polski/utworzenie-instytutu-badania-proble-
mow-mlodziezy-16820714 (2.09.2025).
https://sjp.pwn.pl/mlodziezowe-slowo-roku/haslo/cringe;6383018.html (dostęp: 
2.09.2025).
https://szkolybenedykta.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://t.prezydent.pl/prawo/zawetowane/weto-do-nowelizacji-prawa-oswiatowego,62434 
(dostęp: 2.09.2025).
https://trojanczyk.pl/branza-gamingowa-rynek-gier-i-trendy-na-2022-rok/ (dostęp: 
2.09.2025).
https://wiecejnizedukacja.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.facebook.com/groups/121898927825626 (dostęp: 2.09.2025).
https://www.facebook.com/groups/121898927825626?locale=pl_PL (dostęp: 2.09.2025). 
https://www.facebook.com/groups/489409211985302 (dostęp: 2.09.2025).
https://www.facebook.com/groups/489409211985302?locale=pl_PL (dostęp: 2.09.2025).
https://www.facebook.com/groups/ed.mazowieckie (dostęp: 2.09.2025).
https://www.facebook.com/p/Katolicki-Klub-Sportowy-Ichthys-Bielsko-Bia%C5%82a- 
100063358645993/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/podzial-czesci-oswiatowej-subwencji-ogolnej-w-
2023-roku (dostęp: 2.09.2025).
https://www.gov.pl/web/gov/uzyskaj-zgode-na-edukacje-domowa (dostęp: 2.09.2025).
https://www.gov.pl/web/premier/premier-podjelismy-decyzje-o-zamknieciu-wszystkich-
placowek-oswiatowych-i-szkol-wyzszychdostęp: 2.09.2025).
https://www.infor.pl/prawo/dziecko-i-prawo/prawa-dziecka/6363908,uczen-spedza-w-
szkole-okolo-33-godziny-tygodniowo-po-lekcjach-jednak.html (dostęp: 2.09.2025).
https://www.mikroszkola.waw.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.nck.pl/badania/raporty/mlodzi-i-media-nowe-media-a-uczestnictwo-w-
kulturze (dostęp: 2.09.2025).
https://www.oecd.org/education/school/CBR_OECD_SRR_SE-FINAL.pdf (dostęp: 
2.09.2025).
https://www.pozytywy.pl/podcast/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.pozytywy.pl/product-category/webinary/ (dostęp: 2.09.2025).
https://ed.ted.com/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.ted.com/talks (dostęp: 2.09.2025).
https://pl.khanacademy.org/ (dostęp: 2.09.2025).
https://online.stanford.edu/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.edx.org/ (dostęp: 2.09.2025).https://wolnelektury.pl/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.coursera.org/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.openculture.com/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.udemy.com/ (dostęp: 2.09.2025).
https://preply.com/ (dostęp: 2.09.2025).
https://pistacja.tv/ (dostęp: 2.09.2025).
https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/art,2179,prezydent-podpisal-trzy-
-ustawy.html?fbclid=IwAR3e4FplPHPMCuqoJgDIT6jL6rbq3ukyzr7kRcEE0yVWiu
1rsipvtPzSS10 (dostęp: 2.09.2025).
https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=960 (dostęp: 
2.09.2025).
https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=PROJKONSU_ALL&Nrkadencji-
=9&Kol=D (dostęp: 2.09.2025).
https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2710 (dostęp: 2.09.2025).168 Bibliografia
https://www.un.org/esa/socdev/documents/youth/fact-sheets/youth-definition.pdf 
(dostęp: 2.09.2025).
IAR, MEN obcina pieniądze na edukację domową, https://serwisy.gazetaprawna.pl/edu-
kacja/artykuly/914676,men-obcina-pieniadze-na-edukacje-domowa.html (dostęp: 
2.09.2025).
Kaniecka K., Borderline. Boję się pytań, o to jaka jestem, bo tak w środku nic nie ma, 
https://www.newsweek.pl/psychologia/borderline-jak-towarzyszyc-dziecku-z-
zaburzeniem-osobowosci-typu-borderline/sf8rytd (dostęp: 2.09.2025).
Konczal M., Szkoła w Chmurze pokazuje, że system da się złamać. Oto alternatywna edu-
kacja zupełnie za darmo. „Ta szkoła zmieniła życie uczniów”., https://strefaedukacji.
pl/szkola-w-chmurze-pokazuje-ze-system-da-sie-zlamac-oto-alternatywna-edukacja-
zupelnie-za-darmo-ta-szkola-zmienila-zycie-uczniow/ar/c5-15904509 (dostęp: 
2.09.2025).
Kuta  W.,  Katarzynę  Lubnauer  martwi  wzrost  popularności  edukacji  domowej.  Wie, 
o  czym  mówi?,  https://www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/katarzyne-lubnauer-
martwi-wzrost-popularnosci-edukacji-domowej-wie-o-czym-mowi,524808.html, 
dostęp: (2.09.2025).
Kuta W., Spór o podział subwencji oświatowej. „Samorządy skalpują edukację domową”, 
https://www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/spor-o-podzial-subwencji-oswiatowej-
samorzady-skalpuja-edukacje-domowa,522866.html, dostęp: (2.09.2025).
Lange  T.  (red.),  Raport  z  badań  Nastolatki  3.0  (2021),  Państwowy  Instytut  Badawczy 
NASK, https://www.nask.pl/pl/raporty/raporty/4295,RAPORT-Z-BADAN-NASTO-
LATKI-30-2021.html (dostęp: 2.09.2025).
Learned-centered  psychological  princilpes:  Guidelines  for  school  redesign  and  reform, 
American Psychological Association, Waszyngton 1993, https://eric.ed.gov/?id=ED 
371994 (dostęp: 2.09.2025).
Leśniak G.J., Warszawski ratusz skontrolował Szkołę w Chmurze – chce zwrotu 1,3 mln zł.  
Placówka  kwestionuje  ustalenia  kontroli,  https://www.prawo.pl/oswiata/szkola-w-
chmurze-po-kontroli-warszawski-ratusz-chce-zwrotu-1-3,518761.html (dostęp: 
2.09.2025).
Letnovska  G,  Nowakowska  J.,  Kamińska-Wcisło  M.,  Piestrzyńska  M.,  Raport  Fundacji 
Edukacji Domowej: Nowa jakość czy patologia? Edukacja domowa w Polsce, Kra-
ków, 08/2023, https://domowa.edu.pl/raport-ed-2023/ (dostęp: 2.09.2025)
Marszałek  A.,  Jak  rozpocząć  edukację  domową?  Formalności  krok  po  kroku,  https://
wiecejnizedukacja.pl/jak-rozpoczac-edukacje-domowa-formalnosci-krok-po-kroku/ 
(dostęp: 2.09.2025).
Mikulski  J.,  Przemysław  Czarnek  krytycznie  o  „Szkole  w  Chmurze”.  Mówił  o  „patolo-
gii”.,  https://edukacja.rp.pl/oswiata/art38660921-przemyslaw-czarnek-krytycznie-o-
szkole-w-chmurze-mowil-o-patologii (dostęp: 2.09.2025).
Niesłuchowska A., Coraz więcej rodziców wybiera edukację domową, https://wiadomo-
sci.wp.pl/coraz-wiecej-rodzicow-wybiera-domowa-edukacje-6031570021512321a 
(dostęp: 2.09.2025).
Nowosielska  P.,  Otto  P.,  Mafie  oświatowe.  Czarnek,  Edukacja  nie  może  być  poza  kon -
trolą  organu  nadzoru  pedagogicznego,  https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/
artykuly/8578901,czarnek-wywiad-mafie-oswiatowe-edukacja-domowa.html 
(dostęp: 2.09.2025).
Orwat  K.,  Edukacja  domowa  niejedno  ma  imię.  „Mentorzy  edukacji”  –  moja  nowa 
książka, https://korneliaorwat.pl/edukacja-domowa-niejedno-ma-imie-mentorzy-
edukacji-moja-nowa-ksiazka/ (dostęp: 2.09.2025).169 Bibliografia
PAP, Warszawa: Szkoła w chmurze otwiera nową siedzibę i odwołuje się od wyników kon-
troli  ratusza,  https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/warsza-
wa-szkola-w-chmurze-otwiera-nowa-siedzibe-i-odwoluje-sie-od-wynikow-kontroli-
ratusza,436855.html (dostęp: 2.09.2025).
Pawłowska M., Edukacja domowa. „Uczyliśmy nasze dzieci przez 12 lat. Mówią płynnie 
po angielsku, mają certyfikaty amerykańskie”., https://natemat.pl/58925,edukacja-
domowa--uczylismy-nasze-dzieci-przez-12-lat-mowia-plynnie-po-angielsku-maja-
certyfikaty-amerykanskie (dostęp: 2.09.2025).
Przyborska K., Eksperyment Szkoła w Chmurze i jego wrogowie. Zaufanie dobre, kontrola 
lepsza?:https://krytykapolityczna.pl/kraj/szkola-w-chmurze-i-jej-wrogowie-zaufanie-
edukacja/ (dostęp: 2.09.2025).
Pukowska  K.,  Jak  się  uczyć.  Odpowiedzialność  za  edukację,  https://magazynkreda.pl/
artykuly/odpowiedzialnosc-za-edukacje-jako-rodzice-pragniemy-wychowac-nasze-
dzieci/ (dostęp: 2.09.2025).
Raport Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2022 r., Główny Urząd Statystyczny, https://
stat.gov.pl/obszary-tematyczne/nauka-i-technika-spoleczenstwo-informacyjne/spo-
leczenstwo-informacyjne/spoleczenstwo-informacyjne-w-polsce-w-2022-roku,1,16.
html (dostęp: 2.09.2025).
Raport stan czytelnictwa w Polsce w 2022, Biblioteka Narodowa, https://www.bn.org.pl/
raporty-bn/stan-czytelnictwa-w-polsce/stan-czytelnictwa-w-polsce-w-2022 (dostęp: 
2.09.2025).
Raport: Strategiczny Internet 2022/2023, IAB POLSKA, https://raportstrategiczny.iab.org.
pl/ (dostęp: 2.09.2025).
Raport  z  badania:  Dziennik  codziennej  aktywności  dzieci  i  młodzieży,  Rzecznik  Praw 
Dziecka  Marcin  Pawlak,  Warszawa  2023,  https://brpd.gov.pl/wp-content/uplo-
ads/2023/12/Za%C5%82%C4%85cznik-4-Dziennik-codziennej-aktywno%C5%9Bci-
dzieci-i-m%C5%82odzie%C5%BCy.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Rejestr  Szkół  i  placówek  oświatowych  SIO,  https://rspo.gov.pl/institutions?q=%7B%22 
page%22:0,%22pageSize%22:10,%22sort%22:%22%22,%22directio-
n%22:%22%22,%22leadAuthorityRegonOrName%22:%22Szko%C5%82a%20w%20
chmurze%22%7D&fbclid=IwAR2AbwP8roL2UEzS8m8I7E8fnLq-ErpFjKgltMAY-
nOIXwTPIhr4w3MXhJsk (dostęp: 2.09.2025).
Sewastianowicz  M.,  Nie  będzie  Lex  Czarnek  2.0  -  Prezydent  nie  podpisze  ustawy,  ale 
MEiN  się  nie  poddaje,  https://www.prawo.pl/oswiata/lex-czarnek-20-weto-prezy-
denta,512667.html (dostęp: 2.09.2025).
Siemens G., Connectivism: A Learning Theory of the Digital Age, „International Journal 
of Instructional Technology and Distance Learning”, 2005, http://www.itdl.org/Jour-
nal/Jan_05/article01.htm (dostęp: 2.09.2025).
Starzyńska-Rosiecka D., Zbieg A., Nowacka: to szkoła, a nie dom, ma służyć edukacji, https://
www.pap.pl/aktualnosci/nowacka-szkola-nie-dom-ma-sluzyc-edukacji (2.09.2025).
Śliwerski B., Zmierzamy ku edukacyjnej katastrofie. Sowietyzację zastąpiła amerykaniza -
cja, https://serwisy.gazetaprawna.pl/edukacja/artykuly/701245,zmierzamy-ku-edukacy
jnej-katastrofie-sowietyzacje-zastapila-amerykanizacja.html (dostęp: 2.09.2025).
Uczeń spędza w szkole około 33 godziny tygodniowo. Po lekcjach jednak nie czeka odpo-
czynek:
Vosniadou S., How Children Learn, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000125456 
(dostęp: 2.09.2025).170 Bibliografia
Zubik M., Pod stadionem Legii jak przed meczem, a to matura Szkoły w Chmurze. „Przy-
jechałyśmy  z  Gdyni”  https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,30946757,o-
bok-stadionu-legii-jak-przed-meczem-a-to-matura-szkoly-w-chmurze.html (dostęp: 
2.09.2025).
Zubik M., Wyniki matury w Szkole w Chmurze. Co czwarty uczeń bez świadectwa doj-
rzałości, https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,31129912,jak-wypadla-
-matura-w-szkole-w-chmurze-co-czwarty-maturzysta.html (dostęp: 2.09.2025).
Ustawy i inne akty prawne
§15 ust. 9 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 r. w spra-
wie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicz -
nych, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001534 
(dostęp: 2.09.2025).
Dekret o obowiązku szkolnym, Dz.Pr.P.P. 1919 nr 14 poz. 147, https://isap.sejm.gov.pl/isap.
nsf/download.xsp/WDU19190140147/O/D19190147.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, Druk nr 464, https://www.
sejm.gov.pl/sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=464 (dostęp: 2.09.2025).
Rozporządzenie  Ministra  Edukacji  Narodowej  z  dnia  12  sierpnia  2020  r.,  poz.  1394, 
https://dziennikustaw.gov.pl/D2020000139401.pdf (dostęp: 2.09.2025).
Ustawa  z  dnia  11  marca  1932  roku  o  ustroju  szkolnictwa,  Dz.U.  1932  r.  Nr  38,  
poz.  389,  T.  Gomuła,  J.  Krasuski,  S.  Majewski,  Organizacja  i  funkcjonowanie 
współczesnych systemów edukacyjnych, cz. II: Organizacja systemu edukacyjnego 
w Polsce w latach 1932-1993, Dom Wydawniczy Strzelec, Kielce 1994.
Ustawa  z  dnia  z  7  września  1991  r.  o  systemie  oświaty,  Ust.  8,  Art.16,  https://isap.
sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19910950425/O/D19910425.pdf (dostęp: 
2.09.2025).
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz. U. 2017 poz. 59, https://isap.
sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20170000059 (dostęp: 2.09.2025).
Ustawa z dnia 17 marca 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe,  Dz.U. 2021 
poz.  762,  https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20210000762 
(dostęp: 2.09.2025).