Bezpieczeństwo osobiste policjantów w aspekcie stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej. Diagnoza i projekcja zmian w obszarze prawnym proceduralnym i organizacyjnym

Spis treści:

Wstęp

ROZDZIAŁ 1. Bezpieczeństwo osobiste policjantów w aspekcie ochrony praw obywatelskich

1.1. Bezpieczeństwo osobiste policjantów i jego wielowymiarowość
1.2. Prawa obywatelskie a ochrona praw policjantów wykonujących obowiązki służbowe
1.3. Kompetencje wybranych podmiotów w zakresie bezpieczeństwa osobistego policjantów
1.4. Doświadczenia wybranych państw europejskich w zakresie  bezpieczeństwa osobistego policjantów

ROZDZIAŁ 2. Pragmatyka stosowania środków przymusu bezpośredniego jako komponent bezpieczeństwa policjantów

2.1. Proceduralne i prawne uwarunkowania stosowania środków przymusu bezpośredniego
2.2. Użycie lub wykorzystanie broni palnej w kontekście bezpieczeństwa osobistego policjantów
2.3. Użycie innych środków przymusu bezpośredniego w kontekście bezpieczeństwa osobistego policjantów

ROZDZIAŁ 3. Statystyczny obraz bezpieczeństwa osobistego policjantów a działania uprawnionych organów w związku z użyciem  lub wykorzystaniem środków przymusu bezpośredniego

3.1. Dane policyjne dotyczące bezpieczeństwa osobistego policjantów i ochrony praw obywatelskich
3.2. Rodzaje najczęściej stosowanych środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy na przykładzie Komendy Miejskiej Policji w Kielcach (w świetle postępowań skargowych i czynności wyjaśniających)
3.3. Charakterystyka czynności podejmowanych przez organy Policji w związku z użyciem lub wykorzystaniem środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej
3.4. Tendencje w prowadzeniu postępowań przez inne organy w związku ze stosowaniem przez policjantów środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej

ROZDZIAŁ 4. Opinie policjantów na temat ich bezpieczeństwa związanego ze stosowaniem środków przymusu bezpośredniego

4.1. Charakterystyka próby badawczej
4.2. Bezpieczeństwo osobiste policjantów w świetle wyzwań i zagrożeń występujących w realiach codziennej służby
4.3. Poczucie bezpieczeństwa osobistego policjantów przy stosowaniu środków przymusu bezpośredniego i broni palnej
4.4. Realizacja nadzoru nad właściwą oceną stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej przez uprawnione do tego organy
4.5. Kompleksowość regulacji dotyczących stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej

ROZDZIAŁ 5. Projekcja i kierunki zmian w zakresie bezpieczeństwa osobistego policjantów i pragmatyki stosowania środków przymusu bezpośredniego

5.1. Kierunki zmian związane z podniesieniem poziomu bezpieczeństwa osobistego policjantów
5.2. Projekcja działań doskonalących w zakresie regulacji prawnych i procedur dotyczących stosowania środków przymusu bezpośredniego przez policjantów
5.3. Koncepcja zapewnienia bezpieczeństwa osobistego policjantów w sytuacji użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego
5.4. Koncepcja monitorowania bezpieczeństwa osobistego policjantów w sytuacji stosowania środków przymusu bezpośredniego
5.5. Weryfikacja hipotez badawczych z zastosowaniem metod statystycznych

Zakończenie
Bibliografia
Kwestionariusz ankiety dotyczący bezpieczeństwa osobistego policjantów w kontekście stosowania środków przymusu bezpośredniego
Kwestionariusz wywiadu (dla instruktora taktyk i technik interwencji, instruktora wyszkolenia strzeleckiego)
Kwestionariusz wywiadu (dla przełożonego właściwego w sprawach osobowych policjanta – Komendanta Komendy Powiatowej Policji)
Kwestionariusz wywiadu (dla psychologa policyjnego)
Kwestionariusz wywiadu (dla radcy prawnego i rzecznika dyscyplinarnego)
Spis tabel i wykresów

Opracowania zwarte  
(monografie, rozdziały w pracach zbiorowych)
1.  Arseniuk A., Głowacki K., Środki  przymusu  bezpośredniego  stanowiące  indywidualne 
wyposażenie policjanta pionu prewencji, Szkoła Policji w Katowicach, Katowice 2018.
2.  Babbie E., Podstawy badań społecznych, PWN, Warszawa 2009.
3.  Bajerski A., Status prawny rzecznika dyscyplinarnego policjantów, [w:] Odpowiedzialność 
dyscyplinarna w Policji. I Seminarium Prawnicze w Pile z cyklu „Odpowiedzialność dyscy-
plinarna w służbach mundurowych”, P. Jóźwiak, W.S. Majchrowicz (red.), Szkoła Policji 
w Pile, Piła 2011.
4.  Barczak-Oplustil A., Iwański M., [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II: Komen-
tarz do art. 212–277d, W. Wróbel, A. Zoll (red.), Wolters Kluwer, Warszawa 2017.
5.  Bobrów D., Haliżak E., Zięba R. (red.), Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe 
u schyłku XX wieku, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 1997.
6.  Bożek M., Wpływ postrzegania kwestii związanych ze środkami przymusu bezpośredniego 
na przebieg procesu radykalizacji, [w:] Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośred-
niego. Aspekty prawne, R. Netczuk (red.), Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
7.  Celiński Ł., Ocena prawna jakości istniejących regulacji w zakresie stosowania broni palnej 
przez funkcjonariuszy Policji, [w:] Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośrednie-
go. Aspekty prawne, R. Netczuk (red.), Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
8.  Chojnowski L., Bezpieczeństwo. Zarys teorii, Akademia Pomorska w Słupsku, Słupsk 2015.
9.  Ciekanowski Z., Nowicka J., Wyrębek H., Bezpieczeństwo państwa w obliczu współcze-
snych zagrożeń, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce 2016.
10.  Clarke R.V., Situational Crime Prevention, [w:] Environmental Criminology and Crime 
Analysis, R. Wortley, L. Mazerolle (red.), Willan Publishing, Cullompton 2008.
11.  Creswell J.W., Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane, 
Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2013.386 Bibliografia
12.  Czaputowicz J., Bezpieczeństwo międzynarodowe. Współczesne koncepcje, PWN, Warsza-
wa 2012.
13.  Czebotar Ł., Gądzik Z., Łyżwa A., Michałek A., Świerczewska-Gąsiorowska A., 
Tokarski M., Ustawa o Policji. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015.
14.  Dawidczyk A., Poradnik dla doktorantów i habilitantów nauk o bezpieczeństwie, Difin, 
Warszawa 2023.
15.  Dyduch  L.,  Rodzaje  środków  przymusu  bezpośredniego,  [w:]  Użycie  lub  wykorzysta-
nie środków przymusu bezpośredniego przez policjantów, L. Dyduch, K. Świerczewski, 
W. Biedrzycki (red.), Centrum Szkolenia Policji w Legionowie, Legionowo 2014.
16.  Fehler W., Bezpieczeństwo wewnętrzne współczesnej Polski. Aspekty teoretyczne i praktycz-
ne, Arte, Warszawa 2012.
17.  Gierszewski J., Wokół uniwersum nauk o bezpieczeństwie, Difin, Warszawa 2022.
18.  Giezek J. [w:] D. Gruszecka, K. Lipiński, G. Łabuda, A. Muszyńska, T. Razowski, 
J. Giezek, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2021.
19.  Glen A., Podstawy poznania bezpieczeństwa podmiotu. Aksjologia, ontologia, epistemologia, 
metodologia, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce 2021.
20.  Guzik-Makaruk E.M., Pływaczewski E.W., [w:] Kodeks  karny.  Komentarz, M. Filar 
(red.), wyd. V., Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
21.  Habich L., Adekvátnosť služobného zákroku a vplyv médií na dôveru v políciu, [w:] Právo 
ako základ činnosti príslušníka Policajného zboru, Bratislava 2022.
22.  Haendschke M., Der polizeiliche Schusswaffengebrauch als Hochstressereignis – Potenziale 
im Schieß-/Nichtschießtraining am Beispiel der Polizei Nordrhein-Westfalen, [w:] Hand-
buch polizeiliches Einsatztraining, M.S. Staller, S. Körner (red.), Springer VS, 2022.
23.  Healey J.F., Prus S.G., Statistics: A Tool for Social Research, 3rd Canadian ed., Nelson 
Education, Toronto 2016.
24.  Izenman A.J., Modern Multivariate Statistical Techniques: Regression, Classification, and 
Manifold Learning, Springer, New York 2008.
25.  Jagielski  M.,  Użycie  środków  przymusu  bezpośredniego  –  standardy  konstytucyjne, 
[w:] Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośredniego. Aspekty prawne, R. Netczuk 
(red.), Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
26.  Jarmoszko S., Teoretyczne konceptualizacje i sensy bezpieczeństwa w naukach społecznych, 
[w:] Nauki społeczne wobec problemu bezpieczeństwa (wybrane zagadnienia), S. Jarmosz-
ko,  C.  Kalita,  J.  Maciejewski  (red.),  Uniwersytet  Przyrodniczo-Humanistyczny 
w Siedlcach, Siedlce 2016.
27.  Jurgilewicz M., Rola  podmiotów  uprawnionych  do  użycia  lub  wykorzystania  środków 
przymusu bezpośredniego i broni palnej w ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, 
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce 2017.
28.  Jurgilewicz M., Środki przymusu bezpośredniego i broń palna. Użycie lub wykorzystanie 
w ochronie bezpieczeństwa wewnętrznego, Editions Spotkania, Warszawa 2015.
29.  Kaleta J., Ocena prawna jakości regulacji użycia broni palnej i środków przymusu bezpo-
średniego z perspektywy procesu szkolenia i doskonalenia zawodowego, [w:] Użycie broni 387 Bibliografia
palnej jako środka przymusu bezpośredniego. Aspekty prawne, R. Netczuk (red.), Uniwer-
sytet Śląski, Katowice 2015.
30.  Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie, uwarunkowania, system, 
Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2011.
31.  Korzeniewska-Lasota  A.,  Niekoherencja  regulacji  w  sprawach  dyscyplinarnych  służb 
mundurowych, [w:] Zasady etyki zawodowej w służbach mundurowych, red. P. Jóźwiak, 
K. Opaliński, Szkoła Policji w Pile, Piła 2013.
32.  Kośmider T. (red.), Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykła-
dzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, War-
szawa 2020.
33.  Kotowski W., Ustawa o Policji. Komentarz, wyd. V., Wolters Kluwer, Warszawa 2024.
34.  Kowalewska-Borys E., Strzał snajperski z perspektywy konstytucyjnej, [w:] Użycie broni 
palnej jako środka przymusu bezpośredniego. Aspekty prawne, R. Netczuk (red.), Uniwer-
sytet Śląski, Katowice 2015.
35.  Kubanek A., Ograniczenie praw jednostki przez zastosowanie środków przymusu bezpo-
średniego w celu zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego, Uniwersytet im. 
Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2017.
36.  Kukuła A., Kuchta M., Dokumentowanie czynności związanych z użyciem i wykorzysta-
niem środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej, Szkoła Policji w Katowicach, 
Katowice 2021.
37.  Lach A., [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, V. Konarska-Wrzosek (red.), Wolters 
Kluwer, Warszawa 2023.
38.  Leszczyński M., Bezpieczeństwo społeczne Polaków wobec wyzwań XXI wieku, Difin, 
Warszawa 2011.
39.  Loranty K., Bezpieczeństwo społeczne, [w:] Podstawy bezpieczeństwa narodowego (pań-
stwa). Podręcznik akademicki, J. Pawłowski (red. nauk.), Akademia Sztuki Wojennej, 
Warszawa 2017.
40.  Łozińska-Piekarska A., Przyczyny nadużywania stosowania środków przymusu bezpo-
średniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi – analiza historyczna i postulaty de lege 
ferenda, „Roczniki Administracji i Prawa” 2023, t. XXIII, nr 3, s. 219–237.
41.  Machowska A., Wojtyczek K. (red.), Prawo francuskie. Tom I, Zakamycze, Kraków 2004.
42.  Maj S., Odpowiedzialność dyscyplinarna w służbach mundurowych. Możliwość uchwalenia 
wspólnej procedury, [w:] Węzłowe problemy prawa dyscyplinarnego w służbach munduro-
wych, P. Jóźwiak, K. Opaliński (red. nauk.), Piła 2012.
43.  Majka P., Bezpieczeństwo ekonomiczne i finansowe, [w:] Bezpieczeństwo wewnętrzne pań-
stwa, E. Ura, S. Pieprzny (red. nauk.), Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów 2015.
44.  Marciniak  E.M.,  Psychologiczne  aspekty  poczucia  bezpieczeństwa,  [w:]  Bezpieczeństwo 
wewnętrzne państwa. Wybrane zagadnienia, S. Sulowski, M. Brzeziński (red. nauk.), 
Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2009.
45.  Marczyová K., Hašanová J., Strémy T., Šimonová J. (red.), Policajné právo, Aleš Čeněk, 
Plzeň 2019.388 Bibliografia
46.  Maslow A., Motywacja i osobowość, PWN, Warszawa 2009.
47.  Michalski M., Łabuz P., Malinowska I., Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego 
i broni palnej. Komentarz, Difin, Warszawa 2020.
48.  Mickiewicz P., Bezpieczeństwo społeczności lokalnych. Organizacja systemu projektowania 
działań, FNCE, Poznań 2020.
49.  Netczuk R. (red.), Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośredniego. Aspekty praw-
ne, Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
50.  Odlerová M., Právne východiská použitia donucovacích prostriedkov príslušníkmi Policaj-
ného zboru, [w:] L. Kurilovská (red.), Právo ako základ činnosti príslušníka Policajného 
zboru, (materiały konf. Akadémia PZ w Bratislavě), Bratislava 2022.
51.  Pasieka-Mrochem D., Przekroczenie  uprawnień  przez  funkcjonariuszy  służb  munduro-
wych w związku z użyciem broni palnej w orzecznictwie Sądu Okręgowego w Katowicach, 
[w:] Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośredniego. Aspekty prawne, R. Netczuk 
(red.), Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
52.  Pawlak M., Stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez policję – wymiar prawno-
-szkoleniowy, [w:] Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie 
wybranych podmiotów bezpieczeństwa, T. Kośmider (red.), Instytut Wymiaru Sprawie-
dliwości, Warszawa 2020.
53.  Pawłowski J., Marczak J., Gąsiorek K., Definiowanie i uwarunkowania bezpieczeń-
stwa  narodowego  (państwa),  [w:]  Podstawy  bezpieczeństwa  narodowego  (państwa). 
Podręcznik  akademicki,  J.  Pawłowski  (red.  nauk.),  Akademia  Sztuki  Wojennej, 
Warszawa 2017.
54.  Planka B., Kovárník L., Neletální zbraňové systémy – technické a taktické aspekty, Brati-
slava 2017.
55.  Pokruszyński W., Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa. Podręcznik akademicki, Wyższa 
Szkoła Gospodarki Euroregionalnej w Józefowie, Józefów 2010.
56.  Pokruszyński W., Współczesne bezpieczeństwo narodowe. Podręcznik akademicki, Wyż-
sza Szkoła Gospodarki Euroregionalnej w Józefowie, Józefów 2012.
57.  Socha R., Historyczne i współczesne postrzeganie policji w Polsce, Difin, Warszawa 2022.
58.  Stawicki R., Współczesne bezpieczeństwo człowieka. Dystans społeczny, uchodźcy, percepcja 
zagrożeń, Difin, Warszawa 2019.
59.  Stawicki R., Szweda E., Bezpieczny człowiek w niepewnym świecie w trzeciej dekadzie 
XXI wieku, Difin, Warszawa 2023.
60.  Stawicki R., Szweda E., Nauki o bezpieczeństwie wobec człowieka w trzeciej dekadzie XXI 
wieku, [w:] Human security. Wybrane zagadnienia, M. Molendowska, R. Miernik (red.), 
Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2021.
61.  Stefański M., Poczucie bezpieczeństwa publicznego i ocena pracy Policji w percepcji miesz-
kańców Słupska, Boxpol, Słupsk 2013.
62.  Sulowski S., Państwo i bezpieczeństwo w kazualnym związku, [w:] Trzy wymiary współ-
czesnego bezpieczeństwa, S. Sulowski, M. Brzeziński (red. nauk.), Dom Wydawniczy 
Elipsa, Warszawa 2014.389 Bibliografia
63.  Szawelski M., Thiel A., Legitymowanie. Materiał dydaktyczny, Szkoła Policji w Słup-
sku, Słupsk 2011.
64.  Szuniewicz  M.,  Ochrona  bezpieczeństwa  państwa  jako  przesłanka  ograniczenia  praw 
i wolności jednostki w świetle Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, C.H. Beck, War-
szawa 2017.
65.  Szwarc K., Stosowanie ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej z per-
spektywy doświadczeń RPO, [w:] Użycie broni palnej jako środka przymusu bezpośredniego. 
Aspekty prawne, R. Netczuk (red.), Uniwersytet Śląski, Katowice 2015.
66.  Świerczewski K., Biedrzycki W., Przypadki użycia lub wykorzystania środków przymusu 
bezpośredniego, [w:] Użycie lub wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego przez poli-
cjantów, L. Dyduch, K. Świerczewski, W. Biedrzycki (red.), Centrum Szkolenia Policji 
w Legionowie, Legionowo 2014.
67.  Świniarski  J.,  Chojnacki  W.,  Bezpieczeństwo  jako  współczesny  substytut  szczęścia, 
[w:] Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, K. Jałoszyński, B. Wiśniewski, T. Wojta-
szek (red. nauk.), Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2007.
68.  Tabachnick B.G., Fidell L.S., Using Multivariate Statistics, Pearson, Boston 2012.
69.  Tittlová M., Medelský J., Zákon o Policajnom zbore. Komentár, Wolters Kluwer, Brati-
slava 2017.
70.  Trociuk S. [w:] Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Komentarz, wyd. II, LEX/
el. 2020.
71.  Tureček J., Aktuální problémy použití elektrických paralyzérů, [w:] Zborník z 10. medzi-
národného sympózia „Security 2008”, Bratislava 2008.
72.  Tureček J., Odlerová M., Hajdúková T., Zbrane nesmrtiace a strelné ako donucovacie 
prostriedky polície, Akadémia PZ, Bratislava 2021.
73.  Tyburska A., Kaczmarczyk M., Sęk A., Wybrane zagadnienia użycia środków przymu-
su bezpośredniego i broni palnej przez policjantów, Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, 
Szczytno 2009.
74.  Urbanek A., Współczesny człowiek w przestrzeni bezpieczeństwa, Uniwersytet Pomorski 
w Słupsku, Słupsk 2015.
75.  Urbanek A., Szydłowska M., Bezpieczeństwo personalne, [w:] Bezpieczeństwo narodowe. 
Teoretyczne i praktyczne aspekty, A. Urbanek, I. Szkurłat (red.), Uniwersytet Pomorski 
w Słupsku, Słupsk 2023.
76.  Wagner M., Auf Leben und Tod. Das Grundgesetz und der „finale Rettungsschuss” , Van-
denhoeck & Ruprecht, Göttingen 1992.
77.  Wydra M., Rola pełnomocników ds. ochrony praw człowieka w Policji, [w:] Polsko-
-gruzińska  wymiana  doświadczeń  w  zakresie  podejmowania  czynności  służbowych 
przez funkcjonariuszy Policji w aspekcie praw i wolności człowieka. Materiały posemi-
naryjne, I. Nowicka, T. Mosio (red.), Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, Szczyt-
no 2008.
78.  Zawadzki  W.,  Ograniczenie  praw  i  wolności  człowieka  poprzez  zastosowanie  środków 
przymusu  bezpośredniego  przez  funkcjonariuszy  straży  gminnej,  [w:]  Środki  przymusu 390 Bibliografia
bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeń-
stwa, T. Kośmider (red.), Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2020.
79.  Zięba J., Treść i zakres pojęcia „bezpieczeństwo Polski”, [w:] Bezpieczeństwo Polski. Współ-
czesne wyzwania, S. Wojciechowski, A. Potyrała (red.), Difin, Warszawa 2014.
Artykuły w czasopismach naukowych i tomach zbiorowych
1.  Boehme H.M., Schnell C., Why did the use of force go up? Investigating the unexpected 
impact of a body-worn camera program on a use of force time series, „Journal of Criminal 
Justice”, 2022, 82, 101944, https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2022.101944.
2.  Brengarth V., Villetard J., Légitime défense des forces de l’ordre: un droit menacé par le popu-
lisme juridique?, Village de la Justice 2022, https://www.village-justice.com/articles/
legitime-defense-des-forces-ordre-droit-menace-par-populisme-juridique,42836.
html (dostęp: 26.01.2026).
3.  Drabik K., Filozofia bezpieczeństwa jako najogólniejsza teoria bezpieczeństwa personalne-
go, [w:] Elementy teorii i praktyki transdyscyplinarnych badań problemów bezpieczeństwa, 
t. 5: Jedność i różnorodność w naukach o bezpieczeństwie i obronności, M. Fałdowska, 
A. Filipek, J. Ważniewska (red.), Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Sie-
dlcach, Siedlce 2017.
4.  Drabik K., Paradygmat podmiotowości w naukach o bezpieczeństwie, [w:] Elementy teorii 
i praktyki transdyscyplinarnych badań problemów bezpieczeństwa, t. 4: Odkrywanie zna-
czeń w naukach o bezpieczeństwie, A. Filipek (red. nauk.), Uniwersytet Przyrodniczo-
-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce 2015.
5.  Engel R.S., Corsaro M., Isaza G.T., McManus H.D., Assessing the impact of de-escala-
tion training on police behavior: Reducing police use of force in the Louisville, „KY Metro 
Police Department. Criminology & Public Policy”, 2022, 21, 199–233, https://doi.
org/10.1111/1745-9133.12574.
6.  Ficoń K., Bezpieczeństwo jako systemowa kategoria ontologiczna, „Kwartalnik Bellona” 
2013, t. 672, nr 1.
7.  Filipović H., Policijska uporaba sredstava prisile kao krajnje sredstvo za zaštitu života ljudi 
i otklanjanje opasnosti, „Hrvatska pravna revija” 2011, 11(10), s. 67–76.
8.  Garlicki L., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 3, Wydawnictwo Sejmo-
we, Warszawa 2003.
9.  Ivković S.K., Klockars C.B., Cajner-Mraović I., Ivanušec D., Controlling Police Corrup-
tion: The Croatian Perspective, „Police Practice and Research” 2002, 3.
10.  Kalem D., Međusobni odnosi i poslovno ponašanje policijskih službenika, „Policija i sigur-
nost” 2014, 23(2), s. 156–181.
11.  Kapusta M., Ochrona życia a podstawowe zasady użycia broni palnej przez Policję, „Acta 
Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2023, nr 105 (numer specjalny).391 Bibliografia
12.  Koerner S., Staller M.S., Die Tools der Straße II: Eigensicherung, „Deutsches Polize-
iblatt” 2021, 39(4).
13.  Kryczka K., W walce z dyskryminacją i mobbingiem, „Policja 997” 2014, nr 7.
14.  Kubanek A., Legalność stosowania środków przymusu bezpośredniego w kontekście gwa-
rancji konstytucyjnych. Studium proceduralno-prawne, „Przegląd Prawniczy Uniwersyte-
tu im. Adama Mickiewicza” 2012, nr 1.
15.  Ławrynowicz-Mikłaszewicz  M.,  Bezpieczeństwo  jako  prawo  człowieka  w  kontekście 
stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej przez uprawnione podmioty, 
„Przegląd Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny” 2014, nr 4.
16.  Nowak M., Bezpieczeństwo osobiste policjantów w czasie przeprowadzanych interwencji 
a posiadane środki przymusu bezpośredniego, „Przegląd Policyjny” 2018, nr 4(132).
17.  Ostrowska  M.,  Bezpieczeństwo  osobiste  policjantów  podczas  legitymowania,  „Bezpie-
czeństwo Pracy. Nauka i Praktyka” 2017, nr 12.
18.  Pavić R., Uporaba vatrenog oružja kao sredstvo prisile – prikaz zakonskih ovlasti, „Policija 
i sigurnost” 2010, 19(2).
19.  Pietrek  G.,  Stosowanie  środków  przymusu  bezpośredniego  i  związane  z  tym  problemy 
w świetle badań opinii policjantów, „Przegląd Policyjny” 2024, 153(1).
20.  Plichta S., Prawne i moralne aspekty użycia środków przymusu bezpośredniego przez funk-
cjonariusza Policji, „Seminare. Poszukiwania Naukowe” 2018, t. 39, nr 3.
21.  Sanders M., Bancroft K., Hume S., Chetwynd O., Quinton P., The impact of training 
on use of force by police in an English police force: Evidence from a pragmatic stepped wedge 
randomised controlled trial, „Justice Evaluation Journal”, 2024, 8(1), 20–39. https://
doi.org/10.1080/24751979.2024.2412333.
22.  Shjarback J.A., White M.D., Bishopp S.A., Can police shootings be reduced by requiring 
officers to document when they point firearms at citizens?,  „Injury Prevention”, 2021, 
27(6), 508–513, https://doi.org/10.1136/injuryprev-2020-043932.
23.  Škrtić D., Međunarodni pravni standardi kojima se uređuje policijska uporaba sredstava 
prisile…, „Hrvatski ljetopis za kazneno pravo i praksu” 2007, 14(1).
24.  Stoughton S.W., Noble J., Alpert G.P., Evaluating police uses of force, „NYU Press” 
2020, https://doi.org/10.18574/nyu/9781479814657.001.0001.
25.  Thiel M., Gewalt gegen Polizistinnen und Polizisten und präventivpolizeiliche Eigensiche-
rungsmaßnahmen, „Kriminalpolitische Zeitschrift” 2019, nr 3.
26.  Urbanek A., W poszukiwaniu paradygmatu bezpieczeństwa personalnego, [w:] Elemen-
ty teorii i praktyki transdyscyplinarnych badań problemów bezpieczeństwa, t. 5: Jedność 
i różnorodność w naukach o bezpieczeństwie i obronności, M. Fałdowska, A. Filipek, 
J. Ważniewska (red.), Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, 
Siedlce 2017.
27.  Veić P., Martinović I., Uporaba vatrenog oružja i drugih sredstava prisile pri uhićenju, 
„Policija i sigurnost” 2019, 28(4).
28.  Wilczyński P., W kwestii godności człowieka jako kategorii prawa, „Acta Universitatis 
Lodziensis. Folia Iuridica” 2023, nr 105 (numer specjalny).392 Bibliografia
29.  Willits D.W., Makin D.A., Show me what happened: Analyzing use of force through ana-
lysis of body-worn camera footage, „Journal of Research in Crime and Delinquency” 
2018, 55(1), 51–77, https://doi.org/10.1177/0022427817701257.
30.  Władysiak  D.,  Kołaczek  D.,  Bezpieczeństwo  osobiste  policjanta  podczas  interwencji, 
„Kwartalnik Policyjny” 2026, nr 2.
31.  Zięba R., Pojęcie i istota bezpieczeństwa państwa w stosunkach międzynarodowych, „Spra-
wy Międzynarodowe” 1989, nr 10.
32.  Zieziula M., Postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariusza Policji w świetle prawa 
oraz orzecznictwa sądowego, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, nr 48.
Akty prawne
1.  Code  de  la  Défense  (Francja  –  wyciąg  przepisów  dot.  użycia  broni  –  m.in. 
art. L.2338-3).
2.  Code de procédure pénale (Francja – kodeks postępowania karnego).
3.  Code pénal (Francja – kodeks karny (ustawa z 16 grudnia 1992 r., obowiązuje od 
1 marca 1994 r.).
4.  Code de la Sécurité Intérieure (Francja – kodeks bezpieczeństwa wewnętrznego) 
(stan prawny na 2 marca 2025 r.).
5.  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78, 
poz. 483 ze zm.).
6.  Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025 poz. 383).
7.  Ustawa  z  dnia  14  czerwca  1960  r.  –  Kodeks  postępowania  administracyjnego 
(t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691).
8.  Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 
poz. 46, 304, 1178, 1420).
9.  Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636, 718).
10.  Ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz.U. 2024 
poz. 1264).
11.  Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej 
(t.j. Dz.U. 2025 poz. 555, 820).
12.  Ustawa z dnia 3 marca 1961 r. o bezpośrednim przymusie w wykonywaniu władzy 
publicznej przez federalnych funkcjonariuszy organów ścigania (niem. Gesetz über 
den unmittelbaren Zwang… z 1961 r., ze zm. do 19.06.2020).
13.  Gesetz über den unmittelbaren Zwang bei Ausübung öffentlicher Gewalt durch Vol-
lzugsbeamte des Bundes (UZwG)) (BGBl. 2025 I Nr. 281), (Ustawa o stosowaniu 
siły bezpośredniej przez funkcjonariuszy organów ścigania federalnego (UZwG))
14.  Zákon Národnej rady Slovenskej republiky o Policajnom zbore (Zákon č. 171/1993 Z. z.)393 Bibliografia
15.  Zakon  o  Policiji  (Chorwacja  –  ustawa  o  Policji)  (Narodne  Novine  br.  34/2011, 
130/2012, 89/2014, 151/2014, 33/2015, 121/2016, 66/2019, 155/2023).
16.  Zakon o policijskim poslovima i ovlastima (Chorwacja) – ustawa o czynnościach 
i uprawnieniach policji (Narodne Novine br. 76/2009, 92/2014, 70/2019).
17.  Zarządzenie nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w spra-
wie „Zasad etyki zawodowej policjanta” (Dz.Urz. KGP 2004 nr 1, poz. 3).
18.  Zarządzenie nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie 
wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad 
etyki korpusu służby cywilnej (M.P. 2011 nr 93, poz. 953).
19.  Zarządzenie nr 67 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie 
uzbrojenia i sprzętu policyjnego (Dz.Urz. MSW 2014 poz. 32) – akt zmieniony, obo-
wiązuje w brzmieniu nadanym zarz. nr 9 MSWiA z 2019 r.
20.  Zarządzenie nr 49 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lipca 
2018 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Biura Spraw Wewnętrznych 
Policji (Dz.Urz. MSWiA 2018 poz. 61).
Wyroki i orzeczenia sądowe
1.  Orzeczenie Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. IV Ka 
603/24 (LEX nr 3865352).
2.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. II KK 145/10 
(LEX nr 619619).
3.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt III KK 160/11 
(LEX nr 1119506).
4.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III KK 33/18 
(LEX nr 2648643).
5.  Uchwała  Sądu  Najwyższego  z  dnia  20  czerwca  2012  r.,  sygn.  akt  I  KZP  8/12 
(OSNKW 2012/7, poz. 71).
6.  Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 czerwca 2022 r., skarga 
nr 44153/15.
7.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt 
I OSK 994/06.
8.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt 
I OSK 1491/09 (LEX nr 745047).
9.  Wyrok  Naczelnego  Sądu  Administracyjnego  z  dnia  25  września  2024  r.,  sygn. 
akt III OSK 410/23 (LEX nr 3790745).
10.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Białymstoku  z  dnia  18  grudnia  2002  r.,  sygn.  akt 
II AKa 335/02.394 Bibliografia
11.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Białymstoku  z  dnia  10  marca  2011  r.,  sygn.  akt 
II AKa 213/10 (LEX nr 787381).
12.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Białymstoku  z  dnia  6  grudnia  2012  r.,  sygn.  akt 
II AKa 218/12 (LEX nr 1254312).
13.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Białymstoku  z  dnia  13  lutego  2019  r.,  sygn.  akt 
II AKa 218/18 (LEX nr 3269784).
14.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Katowicach  z  dnia  28  czerwca  2001  r.,  sygn. 
akt II AKa 249/01 („Prokuratura i Prawo” – wkł. 5/2002, poz. 14).
15.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Katowicach  z  dnia  27  czerwca  2002  r.,  sygn. 
akt II AKa 498/01 („Prokuratura i Prawo” – wkł. 5/2004, poz. 20).
16.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Katowicach  z  dnia  17  lipca  2003  r.,  sygn.  akt  II 
AKa 161/03.
17.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Katowicach  z  dnia  17  maja  2007  r.,  sygn.  akt  II 
AKa 142/07 (LEX nr 331807).
18.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Krakowie  z  dnia  27  stycznia  2020  r.,  sygn.  akt  I 
AKa 125/19 (LEX nr 3145361).
19.  Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 marca 2002 r., sygn. akt II AKa 49/02.
20.  Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 marca 2002 r., sygn. akt II AKa 46/02 
(„Prokuratura i Prawo” – wkładka 2/2003).
21.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Lublinie  z  dnia  9  grudnia  2002  r.,  sygn.  akt  II 
AKa 306/02.
22.  Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2002 r., sygn. akt II AKa 
252/01 (LEX nr 104416).
23.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  w  Warszawie  z  dnia  13  maja  2015  r.,  sygn.  akt 
VI ACa 880/14 (LEX nr 1814846).
24.  Wyrok  Sądu  Apelacyjnego  we  Wrocławiu  z  dnia  23  grudnia  2002  r.,  sygn.  akt 
II AKa 548/03.
25.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2004 r., sygn. akt V KK 1/03 (LEX 
nr 141319).
26.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II KK 84/11 
(OSNKW 2012/2, poz. 109).
27.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II KK 93/11 (LEX 
nr 1108452).
28.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II KK 215/11 (LEX 
nr 1108461).
29.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt V KK 99/12 (LEX 
nr 1316082).
30.  Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV KK 335/14 (LEX 
nr 1661941).
31.  Wyrok  Sądu  Najwyższego  z  dnia  25  sierpnia  2020  r.,  sygn.  akt  V  KK  136/19 
(OSNKW 2020/9–10, poz. 43).395 Bibliografia
32.  Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 22 czerwca 2021 r., 
sygn. akt VII K 699/20 (LEX nr 3273841).
33.  Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt III K 50/19 
(LEX nr 2707279).
34.  Wyrok  Sądu  Okręgowego  we  Wrocławiu  z  dnia  6  czerwca  2024  r.,  sygn.  akt 
III K 59/23 (LEX nr 3749376).
35.  Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 29 kwiet-
nia 2021 r., sygn. akt II K 493/18 (LEX nr 3564584).
36.  Wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 26 marca 2019 r., sygn. 
v I C 127/17 (LEX nr 2666379).
37.  Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt K 44/07.
38.  Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt K 10/11.
39.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 sierpnia 
2018 r., sygn. akt II SA/Bk 349/18 (LEX nr 2535853).
40.  Wyrok  Wojewódzkiego  Sądu  Administracyjnego  w  Białymstoku  z  dnia  8  maja 
2023 r., sygn. akt II SA/Bk 177/23 (LEX nr 3571096).
41.  Wyrok  Wojewódzkiego  Sądu  Administracyjnego  w  Krakowie  z  dnia  6  listopada 
2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1597/11 (LEX nr 1240974).
42.  Wyrok  Wojewódzkiego  Sądu  Administracyjnego  w  Poznaniu  z  dnia  9  grudnia 
2011 r., sygn. akt II SA/Po 1013/11.
43.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 
2004 r., sygn. akt II SA 561/03 (LEX nr 188755).
44.  Wyrok  Wojewódzkiego  Sądu  Administracyjnego  w  Warszawie  z  dnia  6  grudnia 
2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1528/07 (LEX nr 549493).
Raporty i analizy
1.  ACAT-France  (Action  des  Chrétiens  pour  l’Abolition  de  la  Torture)  –  Violences 
policières – le recours à la force, une légitimité débattue, raport 2020.
2.  Gęsik K., Pełnomocnicy komendantów (KGP, KWP) ds. ochrony praw człowieka. Doku-
ment wewnętrzny Policji, Warszawa, 5 marca 2007.
3.  Ligue des droits de l’Homme (LDH) – Usage des armes: note d’analyse et propositions, 
listopad 2023.
4.  „Pakiet dla Policji 2023” – zbiór decyzji i uchwał Zarządu Głównego NSZZ Poli-
cjantów (Decyzje Prezydium ZG nr 13/VIII/2023 z 5.05.2023 r. i nr 14/VIII/2023 
z 14.05.2023 r., Uchwała ZG nr 18/VIII/2023 z 19.06.2023 r.).
5.  Wróblewski  M.,  Mapa  krajowych  struktur  ochrony  praw  człowieka.  Biuro  Rzecznika 
Praw Obywatelskich (Polska), raport Biura RPO, Warszawa 2023.396 Bibliografia
6.  Wydra M., Informacja dot. funkcjonowania sieci pełnomocników ds. Ochrony Praw Czło-
wieka w Policji, 12 maja 2008.
7.  Po pierwsze człowiek. Działania antydyskryminacyjne w jednostkach Policji. Praktyczny 
poradnik, red. K. Łaszkiewicz, Warszawa 2013.
Netografia
1.  Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich – Wydział do spraw Żołnierzy i Funkcjona-
riuszy,  https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/wydzial-do-spraw-zolnierzy-i-funkcjo-
nariuszy, (struktura organizacyjna; dostęp: 26.03.2025).
2.  Komenda Miejska Policji w Kielcach – Zespół Doradców ds. Etyki, https://kielce.
policja.gov.pl/kmp/o-policji/zespol-doradcow-ds-etyki/62423,Zespol-Doradcow-
ds-Etyki.html, (informacja na stronie KMP Kielce; dostęp: 14.06.2025).
3.  Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach – Pełnomocnik ds. Ochrony Praw Człowie-
ka, https://swietokrzyska.policja.gov.pl/kie/o-policji/prawa-czlowieka-1/kontakt- 
i-przydatne-inf/40,Pelnomocnik-ds-Ochrony-Praw-Czlowieka.html, (informacja 
na stronie KWP Kielce; dostęp: 14.06.2025).
4.  Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach – Zespół Doradców ds. Etyki, https://swie-
tokrzyska.policja.gov.pl/kie/o-policji/zespol-doradcow-ds-etyki/47980,Zespol-
doradcow-ds-etyki.html, (informacja na stronie KWP Kielce; dostęp: 14.06.2025).
5.  Ministerstvo vnútra SR – Polícia, https://www.minv.sk/?policia, (portal Minister-
stwa Spraw Wewnętrznych Słowacji; dostęp: 14.04.2025).
6.  Ugoda sądowa w sprawie naruszenia wizerunku policjanta – artykuł informacyjny na 
stronie KMP Bielsko-Biała, https://bielsko biala.policja.gov.pl/ka2/informacje/wia-
domosci/423160,Ugoda-sadowa-w-sprawie-naruszenia-wizerunkupolicjanta.html 
(dostęp: 12.10.2025).